Yunanıstan Avropa enerji bazarında əsas oyunçu ola bilmədi - RAKURS

Mayeləşdirilmiş Təbii Qazın (MTQ) yüksək qiyməti Yunanıstanın iddialı planlarını təhdid edir. Bu barədə Anadolu agentliyi xəbər verir. Əvvəllər Afina MTQ-nin ixracı və təkrar ixracı üçün Avropanın əsas mərkəzinə çevriləcəyinə ümid edirdi, lakin onun qiymətlərinin artması və öz növbəsində Rusiya təbii qazının ucuzlaşması səbəbindən layihələrin əksəriyyəti, görünür, həyata keçirilməyəcək. Rusiya-Ukrayna münaqişəsi fonunda yaranan enerji böhranının ilkin şokunu dəf edən Avropa planlaşdırılan MTQ layihələrini yenidən nəzərdən keçirməyə başlayıb.

MTQ terminalları tikərək infrastrukturunu gücləndirmək istəyən ölkələrdən biri olan Yunanıstan da öz bölgəsinə qaz tədarükçüsü olmağı planlaşdırırdı. MTQ-nin dəniz yolu ilə beş terminala çatdırılması, bu obyektlərdə yenidən qazlaşdırılaraq boru kəmərləri vasitəsilə region ölkələrinə çatdırılması nəzərdə tutulurdu. Bununla belə, Afinanın planı terminalları işə sala bilməməsi və ucuz rus qazı ilə rəqabət apara bilməyən MTQ-yə tələbatın azalması səbəbindən baş tutmuş kimi görünür.

Hazırda illik gücü yeddi milyard kubmetr olan Revithoussa qurğusu Yunanıstanda yeganə işləyən MTQ terminalı kimi tanınır. Yunanıstanın qaz nəqli sistemi operatoru Desfa-nın məlumatına görə, ilin birinci yarısında terminala cəmi 12 MTQ tankeri gəlibsə, ötən ilin eyni dövründə onların sayı 26 olub. Ölkənin ikinci terminalı və ilk üzən anbar və qazlaşdırma qurğusunun (FSRU) “Alexandroupolis” bu ilin oktyabrında fəaliyyətə başlayacaqmı sualı, onun operatoru Gastrade-nin proqnozlaşdırdığı kimi, bütün gecikmələrdən sonra, cavabsız qalır.

Yunanıstan qeyri-kafi tələbatla üzləşir

Beynəlxalq Enerji İqtisadiyyatı və Maliyyə Təhlili İnstitutunun (IEEFA) enerji analitiki Ana Maria Jaller-Makareviç qeyd edib ki, Yunanıstan da digər Aİ ölkələri kimi Avropa üçün əsas qaz təchizatçısı olmaq istəyir, lakin qazın təkrar ixracına kifayət qədər tələbat yoxdur. Avropa Statistika İdarəsinin (Eurostat) məlumatlarına diqqət çəkən Yaller-Makareviç sözünə belə davam etdi: “Yanvar-may aylarında Yunanıstanda qaz istehlakı illik müqayisədə 31% artıb, buna səbəb isə Bolqarıstanın Türkiyədən qaz idxalını artırmasıdır. Nəticədə 2024-cü ilin birinci yarısında Yunanıstana MTQ idxalı 38% azalıb.

Ekspert qeyd edib ki, Yunanıstanda yeganə işləyən MTQ terminalı olan Revithoussa-nın tutumu ölkənin keçən il 4,7 milyard kubmetrlə qeydə alınan qaz istehlakından demək olar ki, 50% çoxdur. “Bu il 24% istifadə olunan terminal daxili tələbatı ödəmək və qonşu ölkələrə ixrac etmək üçün kifayət qədər ehtiyat gücünə malikdir”, - analitik bildirib.

Yaller-Makareviç vurğulayıb ki, illik gücü 5,5 milyard kubmetr olan Aleksandropolisin bu ilin iyun ayının ortalarında istifadəyə verilməsi planlaşdırılırdı, lakin bu tarix təxirə salınıb. Bu üzən reqazifikasiya qurğusunun kommersiya fəaliyyətinə oktyabr ayında başlanmasının gözlənildiyini qeyd edən agentliyin həmsöhbəti əlavə edib: “Yunanıstanın energetika nazirinin ölkənin MTQ qəbuletmə qabiliyyətinin artıqlaması ilə bağlı verdiyi son bəyanatdan sonra əlavə layihələrin həyata keçirilib-keçirilməməsi qeyri-müəyyən olaraq qalır. Bu terminallar Yunanıstanla yanaşı, Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan, Slovakiya, Moldova və Ukraynaya da qaz tədarük etməli idi.

Analitikin fikrincə, bu il müəyyən canlanma gözlənilən Aİ-də qaz tələbatı ilə əks vəziyyət müşahidə olunur. “Avropaya MTQ idxalı azalmaqda davam edir” deyən Yaller-Makareviç, “2024-cü ilin birinci yarısında Aİ-yə MTQ idxalı Böyük Britaniya nəzərə alınmaqla illik müqayisədə 11% azalaraq 60,1 milyard kubmetrə düşüb. , Norveç və Türkiyədə 20% azalaraq 72,6 milyard kubmetrə qədər təbii qaza və MTQ -yə tələbatın önümüzdəki illərdə azalmağa davam edəcəyi gözlənilir ki, bu da yeni MTQ terminallarına ehtiyac olub-olmaması sualını gündəmə gətirir."

Rusiya qazı maye qazdan daha üstündür

Cənub-Şərqi Avropa Enerji İnstitutunun direktoru Kostis Stambolis öz növbəsində izah edib ki, Aİ 2027-ci ilə qədər Rusiyadan qaz idxalını dayandırmağı planlaşdırır, lakin bunu etmək asan deyil. Rusiya qazının Avropada MTQ -dən qat-qat ucuz olduğunu qeyd edən Stambolis belə davam edib: “Rus enerji şirkəti “Qazprom”un qiymətləri aşağı salması səbəbindən qaz idxal edən və paylayan şirkətlər mayeləşdirilmiş təbii qazdan daha çox Rusiya mavi yanacağını seçirlər. Son bir neçə ayda Yunanıstanın idxal etdiyi qazın 50%-i Rusiyadan gəlib. 12-18 ay əvvəl xərclərə görə problemimiz var və bu, ciddi problemdir".

Mütəxəssis xatırladıb ki, quruda yerləşən Revithoussa MTQ terminalından sonra Yunanıstan ikinci terminalını istifadəyə verməyə hazırlaşır və əlavə edib: “Daha iki və ya üç terminal nəzərdə tutulub, lakin məncə, MTQ -yə tələbatın azalması səbəbindən onlardan yalnız biri işə salınacaq”.

Bu layihələrlə bağlı Stambolis dedi: "Alexandroupolis FSRU hazırda sınaqdan keçirilir. Biz onun oktyabr ayına qədər kommersiya fəaliyyətinə keçməsini gözləyirik ki, bu da qabaqcıl mərhələdədir." Digər FSRU layihələrinə gəlincə, onlar yaxşı dəstəklənsə və maliyyələşdirilsə də, böyük şirkətlər tərəfindən dəstəkləndiyinə görə, yekun investisiya qərarının veriləcəyi bilinmir, məncə, onların gecikdiriləcəyi, hətta bəzilərinin ləğv ediləcəyi də məlum deyil”.

Ekspert enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində regional əməkdaşlığın vacibliyini də vurğuladı və şərhini belə yekunlaşdırıb: “Enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə təkcə milli nöqteyi-nəzərdən baxmalı deyilik, bu, böyük regional əhəmiyyət kəsb edir. Yunanıstan və Türkiyənin regionun və Avropanın xeyrinə əməkdaşlıq edə biləcəyi bir sahədir, çünki Türkiyə Rusiya qazından əlavə Azərbaycan, İran kimi digər təchizatçılardan da böyük həcmdə qaz alır - və bəlkə İraq da tezliklə onlara qoşulacaq. Həmçinin MTQ üçün böyük infrastruktur imkanlarına malik Türkiyə Yunanıstanla əməkdaşlıq edərək Cənub-Şərqi Avropanın və bütövlükdə Avropanın enerji təhlükəsizliyini gücləndirə bilər".

AYSEL