Ramazan ayında hansı qidalardan uzaq durmalıyıq? - ARAŞDIRMA

İftar süfrəsi hazırlamaq ənənəsi Osmanlıdan bizə qalan mənəvi mirasdır. İftar süfrəsi menyusunun zənginliyi də qədim zamanlardan mədəni irsdir.

İftarı gözləyərkən bütün ailə süfrədə olmalıdır. 11 ayın sultanı Ramazan ayı gələndə ən böyük həyəcan mətbəxdə yaşanır. Şkaflar təmizlənir, ən təzə meyvə və tərəvəzlər alınır. İftar süfrələrinin ən gözəl cəhəti insanları xeyirxahcasına ətrafına toplamasıdır. Bəs, iftar süfrəsi necə hazırlanmalıdır? Hansı qidalar süfrədə üstünlük təşkil etməlidir? Süfrə necə hazırlanmalıdır? Bütün ailə üzvlərinin birlikdə olması vacibdir? SİA məsələ ilə bağlı araşdırma apararaq din xadimlərinin və qida mütəxəssislərinin fikirlərini öyrənib.

Masada nə qədər çox insan olarsa, bir o qədər çox çəngəl-boşqab düzməlisiniz. Menyunuzda isti və soyuq yeməklər olacaqsa, süfrənizdə şorba kasası və yemək boşqabı qoyulmalıdır. Çəngəl, qaşıq və bıçaqların düzülüşü diqqət tələb edən məsələdir. Qəşəng iftar süfrəsi üçün çəngəlləri işləməli salfetin üzərinə düzə bilərsiniz.

İftar vaxtından bir neçə saat əvvəl başlayan hazırlıqlar azan vaxtına qədər davam edir. Əvvəlcə desertlər, sonra isə ət yeməkləri hazırlanır. İftarın son dəqiqələrində şorba və salatlar təravətini qorumaq üçün süfrədə öz yerini gözləyir.

Bəs mükəmməl və zövqlü iftar süfrəsi təşkil etmək üçün nə etmək lazımdır?

Oruc su ilə açıldığından, süfrəyə verilən boşqabların yuxarı sağ küncünə fərdi su stəkanı qoyulmalıdır.

Su elə doldurulmalıdır ki, stəkanlarda bir az yer qalsın. Əgər yemək zamanı sərinləşdirici içkilər veriləcəksə, su stəkanından fərqli bir stəkan əlavə edilməlidir.

İsti və soyuq qəlyanaltılarınızın süfrədəki insanların asanlıqla çatmasını təmin etməlisiniz. Qəşəng iftar süfrəsi hazırlamaq üçün yeməklərinizə mane olmamaq şərti ilə kiçik bir vazaya gül qoya bilərsiniz.

Boşqablarınızın və yeməklərinizin zərifliyini bir az da daha çox göstərmək üçün süfrənizi sadə və açıq rəngli süfrə ilə dekorasiya edə bilərsiniz.

İstəyirsinizsə, kiçik nəlbəkilərə müxtəlif ədviyyatlar qoya bilərsiniz. Siyahıda göstərilən süfrə qaydalarına əməl etdikdə Ramazan süfrənizi mükəmməl bir nizamla hazırlaya bilərsiniz.

Ramazan mədəniyyəti və oruc tutmaq İslamda dəyər və əhəmiyyət verilən mövzulardır. İslamın 5 şərtindən biri olan oruc insanı dinc edən, mənəvi hissləri gücləndirən dini bir vəzifədir.

Oruc tutmaq və dua etmək, demək olar ki, hər bir evə rahatlıq verən ən mühüm məqamdır. Bir çox insan üçün iftar süfrəsi hazırlamaq xüsusi məqamdır.

Süfrədə istifadə olunacaq məhsulların və istehlak ediləcək qidaların diqqətlə seçildiyi iftar süfrələri ailə üzvlərini bir araya gətirir.

İftar süfrəsinin necə hazırlanacağını soruşanlara tövsiyə edəcəyimiz nadir detallardan biri də bu süfrənin sevgi ilə hazırlanması olacaq.

İstifadə edəcəyiniz salfetlərin boşqablara uyğun olması qonaqlarınızdan tam qiymət ala bilər. Həmçinin qeyd edək ki, uyğun rənglərin birlikdə istifadəsi iştahı açarkən gözləri qamaşdıracaq.

İftar süfrəsini şorba, isti və soyuq qəlyanaltılar, ləzzətli əsas yemək və sonra qan şəkərini balanslaşdıran desertlə tamamlaya bilərsiniz.

İftar süfrəsi Osmanlı dövründə əhəmiyyət verilən və xalqın həyəcanla hazırladığı yemək vaxtıdır.

Osmanlı dövründə iftar süfrəsi bir neçə mərhələdən ibarət idi. Birinci mərhələ orucun açıldığı, su içildiyi və iftar deyilən yüngül yeməklərin yeyilməsidir. İkinci mərhələ əsas yeməklərin yeyildiyi hissədir.

Osmanlı iftar süfrələrində şorba ilə başlayan yemək mütləq güllaç adlı şirniyyatla bitərdi.

Bu səbəbdən Güllaç Osmanlı dövründən bu günə qədər türklərdə Ramazan mədəniyyəti olaraq qəbul edilir.

İftardan sonra yeməyi yeməyə tələsməmək lazımdır. Tələsik yemək həm etik baxımdan qəbuledilməzdir, həm də ac qarına sağlamlığa zərərlidir.

Mütəxəssislər istirahət etməyi və yeməklər arasında 15 dəqiqəlik fasiləni məsləhət görür. İftar süfrəsinə mümkün qədər tərəvəz daxildir.

Gün ərzində ac qalan mədəni rahatlaşdırmaq üçün lifli qidalardan istifadə etmək tövsiyə olunur. Həmçinin, bədən müqavimətini qorumaq üçün qırmızı ətin istehlakı da vacibdir. Protein ehtiyacını ödəmək və əzələ itkisinin qarşısını almaq üçün iftar süfrəsində yer alan qidalardan biri də ağ ət tərkibli yeməklərdir.

Təhlükəsiz qida tədqiqatçısı Asim Vəlizadə: “Hal-hazırda mübarək Ramazan ayının ilk həftəsindəyik. Gün ərzində 17 saatdan çox ac və susuz qaldığımız üçün sahur vaxtı bizi tox saxlayacaq qidaları qəbul etməyə çalışmalıyıq. Xüsusilə də ağır işdə və açıq havada çalışan insanlar buna mütləq riayət etməlidir.

İlk növbədə sahurda çox duzlu qidalar, qızartmalar, şirniyyatlardan uzaq durmalıyıq.

Gecə yatarkən biraz yeyib yatmaqdansa, vaxtında sahura qalxıb yemək daha faydalıdır. Susuz qalmaq orqanizm üçün çox risklidir və bu baxımdan lazımi qədər maye qəbul etmək vacibdir. Maye qəbul zamanı su başda olmaqla, ayran, mineral su, meyvə kompotuna üstünlük verə bilərsiniz. Qara çay, qazlı və rəngli içkilərdən uzaq durun.

Gün ərzində qan şəkərinizi tənzimləmək üçün təzə və quru meyvələr daha faydalıdır. Çox şirin şirniyyatlardan uzaq durmaq lazımdır.

Sahur vaxtı yediyimiz duzlu yeməklər (məs. turşu, duzlu zeytun, duzlu pendir, kolbasa və s.) bizi tez susadır. Zeytun yeməyi çox sevirsinizsə, iftarda yesəniz daha məqsəduyğundur.

Sahurdan sonra rahat yuxuya getmək üçün qızartma yeməklərdən uzaq durmağınız məsləhət görülür. Çox isti, çox soyuq qidalar və içkilər mədədə qaz əmələ gətirərərk narahatlıq verə bilər.

Alma vitamin və mineral baxımından həm çox zəngindir, həm də alma lifli qurluşuna görə toxluq hissini uzadır. Xiyar, kələm, və digər yaşıl yarpaqlı tərəvəzlərin həzmi yavaşdır və sizi uzun müddət tox saxlaya bilər.

Yulaf əzməsi sizin uzun müddət tox saxlaya bilir. Qlisemik indeksi aşağı, amma qida dəyəri baxımından zəngin olan yulaf əzməsi gec acdırır. Yaşıl çay da sizin aclıq hissinizi yatırmağa köməklik edə bilər.

Yumurta da sahur üçün ən faydalı qidalardandır. Xüsusilə soyutma şəkildə yemək daha faydalıdır.

Oruc tutarkən orqanizm uzun müddət ehtiyacı olan sudan, bir çox minerallardan uzaq qaldığı üçün gün ərzində özümüzü ac, susuz, yorğun, enerjisiz hiss edə bilirik. Bu baxımından mineral baxımından zəngin, orqanizmin maye ehtyacını qarşılaya bilən bol miqdarda ev üsulu qatıq da yeyə bilərik”.

Fəlsəfə doktoru Hacı İbrahim Quliyev: “Ramazan xeyir-bərəkət ayıdır. Bu ayda Uca Allahın məğfirətini qazanmaq və çoxlu savab əldə etmək üçün yaxşı olar ki, müsəlmanlar bəzi dini göstərişlərə əməl etsinlər. Şübhəsiz ki, qeyd edəcəyimiz əməllər tövsiyə xarakteri daşıyır və hər kəs öz vaxtına, orqanizminə görə hərəkət etməli, özünün bədəninə nəyin xeyir, nəyin zərərli olduğunu müəyyənləşdirməlidir.

Dini mənbələrdən əldə etdiyimiz məlumata görə, iftar və ya imsak süfrəsinə oturan şəxs aşağıdakı göstərişlərə əməl etməsi ona savab qazandırar.

Birincisi, süfrəyə oturarkən dəstəmazlı olsun. Çünki dəstəmaz süfrənin bərəkətini artırar. İmam Əlidən nəql olunmuş bir hədisdə buyurulur: “Hər kim süfrəsinin bərəkətli olmasını istəyirsə, süfrəyə dəstəmaz alıb əyləşsin”.

İkincisi, iftarı xurma və yaxud da su ilə açsın. Bunun səbəbi isə boş mədəyə bərk qidaların daxil edilməsi nəticəsində yarana biləcək fəsadların, ağrı-acının qarşısını almaqdır. Həmçinin su və xurma saflıq və bərəkət rəmzi hesab edildiyindən iftarın onlardan biri ilə açılması tövsiyə edilib. Necə ki, əziz Peyğəmbərimiz buyurmuşdur: “Biriniz orucu açacağı zaman xurma ilə açsın, çünki xurma bərəkətlidir. Əgər xurma tapa bilməsə, su ilə açsın, çünki su təmizləyicidir”.

Üçüncüsü, sulu xörəklərdən istifadə etsin. Milli mətbəximizdə sup, bozbaş, borş kimi və yaxud da digər hər hansı sulu xörəklərdən istifadə edilməsi tövsiyə edilmişdir.

İmsaka durmaq vacib olmasa da, obaşdan qalxmaq çox tövsiyə edilmişdir. Bunun bir neçə səbəbi ola bilər.

Birincisi, obaşdanlığa qalxan şəxs dua və istiğfarla da məşğul olur ki, bu da ona savab qazandırır.

İkincisi, obaşdanlıq ramazan ayının səhər yeməyi hesab olunur və ailənin bir süfrə başına toplanması islamda qida mədəniyyətinin yaşanmasına səbəb olur.

Obaşdanlığa qalxan şəxslərə isə tövsiyə bundan ibarətdir ki, ağartı məhsullarından, məsələn, süddən istifadə etsinlər. Doğrudur, süd bəzən susuzluq yaradır. Amma onun tərkibi D vitamini və kalsiumdan ibarət olduğu üçün tövsiyə edilmişdir. Çünki bir aylıq orucluq müddətində insanın bədənində maddələrin azalması baş verə bilər. Bundan başqa qatıq yeməyin də çox faydaları vardır. Çünki qatığın tərkibi C və B12 vitamini, habelə kalsium, natrium, manqan və digər menerallarla zəngin olduğundan bir çox faydaları vardır”.

Sağlam qidalanma mütəxəssisi Məhsəti Hüseynova: “Ümumiyyətlə, Ramazan ayında qidalanmada insanı əsasən tox tutacaq, sağlamlığına fayda edəcək qidaları qəbul etmək daha düzgündür. Bu kimi qidalara ilk növbədə yumurta aiddir. Yumurtanı ya qaynadılmış, ya da az yağlı qayğanaq şəklində bişirmək olar. Mütləq şəkildə 1-2 dilim tam buğda unundan və ya kəpəkli undan bişmiş çörəyə üstünlük vermək lazımdır. Ağ çörəkdirsə bu zaman çörəyi qızardılmış şəkildə yesələr həm kalorisi, həm də həzmi rahat olar. Mütləq şəkildə pendir, 1-2 dilim şəklində yağ və eyni zamanda da çərəzlərə üstünlük vermək lazımdır. Çərəzlər də yaxşı olar ki, qoz, fındıq və badam olsun. Bunların hər üçünü birlikdə deyil, menyulara bölərək hər gün fərqli-fərqli qəbul etmək lazımdır.

Sahur vaxtı mütləq şəkildə meyvə istifadəsi də tövsiyə olunur ki, buraya əsas banan daxildir. Çünki banan insanı gün ərzində daxil edir.

Həmçinin, maye miqdarına da diqqət edilməlidir. Əgər sağlam orqanizmdirsə, artıq çəki yoxdursa, hər kiloqram bədən çəkisinə görə 30 ml su lazımdır. Əks halda həm həzm sistemində pozulmalar baş verəcək, qəbizlik olacaq, maddələr mübadiləsi yavaşlayacaq və eyni zamanda gün ərzində yorğunluq, baş ağrısı olacaq.

Çay və kofedən mümkün qədər az istifadə etsinlər. İftarda isə orucu xurma və su ilə açsınlar. Daha sonra 15 dəqiqə ara verərək tək çeşidli şorbadan istifadə etsinlər. Şorbadan sonra isti yemək olaraq çox qarışdırmamaq şərti ilə bir növdə yeməklə qidalana bilərlər.

Həftəlik menyulara bölsək həftədə 2 dəfə ət, 2 dəfə quş və 2 dəfə də balıq əti olaraq qəbul edə bilərlər. Daha sonra isə ətin yanında mütləq şəkildə paxlalılar olmalıdır. Bunu da çeşidliliyi təmin etmək, vitamin qida dəyərini zənginləşdirmək üçün edirlər. Buraya bulqur, düyü, qarabaşaq, yaşıl lobya, yaşıl mərci ilə faydalandırsaq həm həzm sistemi yaxşı olacaq, həm də maddələr mübadiləsi sürətlənəcək.

Tərəvəzlər də vacibdir. Göyərtilər və kahı bu mövsüm üçün daha əlverişlidir. Kök də faydalıdır. Salatlarımıza əlavə etdiyimiz çuğundur həm faydalıdır, həm də uzun müddət tox tutur.

İlk növbədə “fast-food”, mənşəyi bəlli olmayan qidalarda uzaq durmaq lazımdır. Bu gələcəkdə də problem yaradır və bir çox xəstəliklərə səbəb olur. Həddindən artıq qızardılmış və qaynadılmış yeməklərdən istifadə olunmasın. Bir iftarda fərqli heyvan ətləri yeyilməsin. Yeməkdən sonra isə 150 q şəklində qatıq qəbul edin. Qatıq da yaxşı olar ki, ev üsulu hazırlanan olsun. Çünki, mağazada satılan qatıqlar faydalı hesab olunmur”.

Ayşən Vəli