Hər şey sürətləndi, insan niyə yoruldu? - KÖŞƏ

Bir vaxtlar bir məktubun cavabını almaq üçün günlərlə gözləyirdik. İndi mesaj göndəririk və qarşı tərəfin bir neçə dəqiqə ərzində cavab verməməsi bizə uzun görünür. Əvvəllər bir yerə getmək üçün yol çəkirdik, indi xəritə bizi saniyələr içində istiqamətləndirir. Bir məlumatı öyrənmək üçün kitab axtarırdıq, indi telefonun ekranında cavab qarşımızdadır. Yemək sifariş edirik, qapımıza gəlir. Alış-veriş edirik, evə çatdırılır. İnsan həyatın sürətini artırmaq üçün yaratdığı imkanların içində yaşayır.

Amma qəribə bir nəticə ortaya çıxıb: hər şey sürətləndikcə insanın yorğunluğu azalmayıb. Əksinə, sanki günün sonunda daha çox yoruluruq.

Çünki texnologiya bizə vaxt qazandırdı, amma həmin vaxtın üzərinə yeni işlər də əlavə olundu. Bir işi daha tez bitiririk və dərhal digərinə keçirik. Cavablandırdığımız mesajın ardınca yeni mesaj gəlir. Bitirdiyimiz tapşırığın yerini başqası tutur. Gün ərzində o qədər çox şeyə reaksiya veririk ki, bəzən günün sonunda nə etdiyimizi xatırlamaq çətinləşir.

İnsan artıq yalnız işləməkdən yorulmur.

Cavab verməkdən, çatmaqdan, izləməkdən, gözləməkdən və daim hazır olmaqdan yorulur.

Telefonun bildirişi gəlir. Baxırıq. Bir neçə dəqiqə sonra başqa bildiriş gəlir. Sosial şəbəkəyə daxil oluruq, qarşımıza yeni görüntü çıxır. Bir xəbəri oxumamış başqa xəbər gəlir. Bir videonu bitirməmiş digəri başlayır. Beynimiz gün ərzində fasiləsiz olaraq bir məlumatdan digərinə keçir.

Əvvəllər insanın yorulması üçün fiziki iş görməsi lazım idi. İndi isə bəzən heç yerindən qalxmadan da yorula bilir.

Çünki istirahət etdiyimizi düşündüyümüz vaxtda belə beynimiz işləməyə davam edir.

Divanda oturub telefona baxırıq və bunu istirahət hesab edirik. Amma ekran yeni məlumatlar, səslər, görüntülər və xəbərlərlə diqqətimizi yenidən hərəkətə gətirir. Bədən dayanır, amma düşüncə dayanmaqda çətinlik çəkir.

Bəlkə də müasir insanın ən böyük problemi məhz budur: dayanmağı unutması.

Hər şeyin daha sürətli olduğu dünyada yavaşlamaq sanki vaxt itirmək kimi görünür. Boş oturanda özümüzü narahat hiss edirik. Bir neçə dəqiqə heç nə etməyəndə telefonumuza uzanırıq. Səssizlik yarananda onu hansısa səslə doldururuq.

Nəticədə insanın öz fikirləri ilə tək qalmağa belə vaxtı qalmır.

Bu sürət iş həyatında da özünü göstərir. İşin bitməsi artıq günün bitməsi demək deyil. İşdən sonra mesajlar gəlir, elektron poçtlar yoxlanılır, sabah görüləcək işlər düşünülür. Evə fiziki olaraq qayıdırıq, amma fikrimiz hələ də işdə qala bilir.

Beləliklə, iş saatları kağız üzərində bitir, amma insanın içində bitmir.

Müasir həyatın başqa bir yorğunluğu da daim seçim qarşısında qalmaqdır. Hansı xəbəri oxuyaq, hansı filmi izləyək, nə alaq, haraya gedək, kimə cavab verək, hansı məlumatı yadda saxlayaq... Seçim imkanlarının artması həyatımızı rahatlaşdırdığı qədər bizi yora da bilir.

Çünki hər seçim müəyyən qədər diqqət tələb edir.

Günün sonunda insan bəzən heç bir ağır iş görmədiyi halda tükənmiş hiss edir. Səbəb yalnız görülən işlərin sayı deyil. Gün ərzində beynin qarşılaşdığı qərarların, məlumatların və dəyişən diqqət nöqtələrinin çoxluğudur.

Ən maraqlısı isə odur ki, biz bu sürəti özümüz də dəstəkləyirik. Daha sürətli internet istəyirik, daha sürətli çatdırılma istəyirik, daha tez cavab istəyirik. Amma həyat sürətləndikcə özümüzdən də eyni tempi tələb etməyə başlayırıq.

Bir işi yavaş görmək bizə günah kimi görünür.

Bir gün heç nə etməmək isə israf kimi.

Halbuki insan maşın deyil. Onun enerjisi yalnız istifadə edilmir, həm də bərpa olunmalıdır. Fasilə vermək tənbəllik deyil. Bəzən heç bir məqsəd güdmədən oturmaq, telefondan uzaq qalmaq, bir söhbəti tələsmədən dinləmək də həyatın vacib hissəsidir.

Çünki hər boş dəqiqə doldurulmalı deyil.

Hər mesaj dərhal cavablandırılmalı deyil.

Hər xəbəri bilməli deyilik.

Hər gün maksimum məhsuldar olmaq da mümkün deyil.

İnsan həyatının bütün anlarını səmərəli etməyə çalışdıqca həyatın özünü hiss etmək üçün daha az vaxt tapır. Səhərdən axşama qədər nəyəsə çatmağa çalışır, amma axşam çatdığı yerdə nə üçün bu qədər tələsdiyini düşünməyə belə halı qalmır.

Bəlkə də bizi yoran həyatın sürəti deyil.

Bizi yoran sürətin içində dayanmağa özümüzə icazə verməməyimizdir.

Texnologiya dünyanı sürətləndirdi. Amma insanın öz daxilində də bir “sürət düyməsi” yaranıb. Hər şeyi tez etmək, tez bilmək, tez cavab vermək, tez çatmaq istəyirik.

Bəzən isə həyatın ən qiymətli anları məhz tələsmədiyimiz vaxtlarda baş verir.

Sakit içilən bir çayda, uzun söhbətdə, pəncərədən küçəyə baxdığımız bir neçə dəqiqədə, telefonu kənara qoyub yanımızdakı insanı həqiqətən dinlədiyimiz anda.

Dünya sürətini azaltmaya bilər.

Amma insan öz günündə kiçik də olsa, bir neçə sakit dəqiqə saxlaya bilər.

Çünki hər şeyin daha sürətli olması həyatın daha yaxşı yaşandığı anlamına gəlmir. Bəzən insanın ehtiyacı daha çox vaxt deyil, sahib olduğu vaxtın içində bir az nəfəs almaqdır.