Övladınıza zaman ayırmayın, zaman yaradın - ARAŞDIRMA

Ailə üzvlərinin paylaşdıqları vaxtın getdikcə qısaldığı müasir dünyada valideynlərin sağlam fərdlər yetişdirmək üçün övladlarına vaxt ayırması ilkin şərt hesab olunur. Kifayət qədər vaxt ayırmamaq bir çox psixoloji problemlərə, xüsusən də uşaqda özünə inamın yaranmasına yol açır.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Uşağınızla vaxt keçirdiyiniz zaman bu, ona psixoloji fayda olaraq geri qayıdır. Araşdırmalar göstərir ki, valideynlərin xüsusilə ilk beş yaşında uşaqların inkişafına emosional vaxt ayırmaları çox vacibdir. Xüsusilə, bu illərdə uşaqların mərkəzi sinir sisteminin inkişafına çox müsbət töhfələr verdiyi bildirilir.

Valideynlərin gündəlik işləri bir kənara qoyub, yalnız uşaqlarına vaxt ayırması lazımdır. Ayrılan bu vaxt uşağınız üçün qısa və uzunmüddətli perspektivdə bir çox faydalar təmin edəcək.

Uşağınızla keçirdiyiniz vaxt onun özünə inamının inkişafı üçün çox vacibdir, çünki onunla vaxt keçirdiyiniz zaman bu ona verdiyiniz dəyəri göstərir. Yəni, "Sənə dəyər verdiyim üçün sənə vaxt ayırıram" mesajını verirsən.

Xüsusilə uşaq sayının çox olduğu ailələrdə hər uşağa bərabər vaxt ayrılması vacibdir. Əgər uşaq sayı azdırsa və ya bir uşaqlı ailələrdə başqa bacı-qardaşı olmadığından və ya sayı az olduğundan uşağın daha çox darıxacağı hesablanır və vaxt keçirmək işi bir az da valideynlərin üzərinə düşür.

Uşağınızın Stress Yaşamasının qarşısını ala bilərsiniz

Uşağınızla keçirdiyiniz vaxt onun stressin və çətinliklərin öhdəsindən gəlməsini asanlaşdıracaq.

Uşağınızla keçirəcəyiniz vaxt sizinlə arasında yaxınlıq təmin edəcək, onun sizə qarşı daha rahat emosional ifadəsini hiss etdirəcək və buna görə də onun duyğu və daxili aləmində nə hiss etdiyini asan başa düşməyinizə imkan verəcək. Əks halda o, sizə duyğularını ifadə edə bilməyən, içinə qapanan, bir çox problemi olsa da ailəsi ilə bölüşməyən qapalı bir uşaq olacaq. Uzunmüddətli perspektivdə bu, bir çox psixiatrik problemlərə səbəb ola bilər.

Keçirilən vaxtın müddəti vacibdir

Uşağınızla keçirdiyiniz zamanın uzunluğu deyil, keyfiyyəti önəmlidir. Xüsusilə işləyən analar üçün əhəmiyyətli bir problem olan vaxt məsələsi tez-tez verilən suallar arasındadır. Uşağınızla keçirdiyiniz zamanın keyfiyyətini artıraraq, onun bu mövzuda ehtiyaclarını rahatlıqla qarşılaya bilərsiniz. Gündəlik həyatın axarında yemək yeməkdən, televizora baxmaqdan, yatmaqdan və bir çox başqa gündəlik işlərdən başqa özünüz üçün proqram hazırlamağı və uşağınıza vaxt ayırmağı unutmayın. Hər yaş qrupuna uyğun olaraq ana və ata olaraq keçirəcəyiniz vaxt uşağınızın xoşbəxtliyini təmin edəcək və onun normal psixoloji inkişafına töhfə verəcək. Əks halda, uşağınız davranış problemləri ilə sizdən vaxt istəyəcək və siz onunla zorla mübarizə aparmalı olacaqsınız.

Uşaqların qarşısında cəmiyyəti ilk təmsil edən valideynlərdir. Ona görə də cəmiyyətin gözləntilərini və bu gözləntilərin necə qarşılanacağını ən yumşaq şəkildə çatdıra bilən insanlar valideynlərdir. Uşağın isə cəmiyyətə uyğun bir yetkin olması vacibdir. Eyni zamanda intizam həssas məsələdir, çünki ədalətli və ardıcıl olmaq lazımdır. Ardıcıllığın olmaması, münasibətlərində öz sərhədlərini təyin etməyə çalışan uşaqları çaşdıra bilər.

Uşağınızı planlarınıza daxil edin

İndiki iş şəraitində ailə üzvlərinin bir-biri ilə vaxt keçirməsi çox çətindir. Bu səbəbdən bir çox valideynlər övladlarının yanında yalnız bir neçə ictimai fəaliyyət üçün ola bilirlər. Uşaqla daha çox vaxt keçirmək üçün bütün ailə üzvlərinin axşam yeməyi də daxil olmaqla paylaşıla biləcək bütün mühitlərdə bir araya gəlməsi və bunu artıracaq rəftarların inkişaf etdirilməsi vacibdir. Lakin burada yaradılan vaxt öz-özünə kifayət etmir. Əsas odur ki, paylaşma məhsuldar və qarşılıqlı razılıq doğurur. Kəmiyyətcə artan, lakin keyfiyyətcə dəyərsiz olan səhmlər nə uşağa, nə də valideynlərə töhfə verməyəcək.

Axşam yeməyində bir araya gəlmək öz təcrübələrini bölüşmək üçün mühüm fürsət yaradır. Bundan əlavə, uşaqlar həftənin müəyyən günlərində valideynləri ilə birlikdə ictimai fəaliyyətlərə gedə bilərlər. Uşağınızı planlarınıza daxil etməyə çalışın. Nəzərə almaq lazımdır ki, ümumi vaxt həm sizin, həm də uşağınızın zövq alacağı bir vaxtdır.

Onları səbirlə dinləyin

Övladlarınız sizə nə zaman gəlib danışmaq və ya sual vermək istəsələr, vaxt ayırın və səbirlə qulaq asın. Hər suala cavab verməyə çalışın. Uşaqlar maraqlanır. Valideynlər bu marağı təmin etməsələr, başqaları bu işlə məşğul olacaqlar. Cavablar ibrətamiz olmamalı, mümkünsə qısa və konkret olmalıdır. Cavabı bilinməyən sualla qarşılaşdıqda bu cavabı tapmaq üçün səy göstərmək lazımdır. Əgər övladlarınız sizinlə danışmağa gələndə daim “Mən hazırda uyğun deyiləm” desəniz, onlar məyus ola və heç vaxt birinci yerdə olmadıqlarını, əhəmiyyətsiz olduqlarını düşünə bilərlər.

Şübhəsiz ki, hər bir valideyn övladı ilə maraqlandığını düşünür. Yeməyini hazırlamaq, yedizdirmək, paltarını dəyişmək, dərslərinə kömək etmək kimi fəaliyyətlər uşağa vaxt ayrılması demək deyil. "Keyfiyyətli vaxt” bu cür təbii maraqlardan kənarda qalır. Çünki uşaqlar onlara ayrılan vaxtları, onlarla ünsiyyət qurduğunuz, suallarını cavablandırdığınız, oyun oynadığınız yerləri bəyənirlər. Məsələn, atası onu parkda yelləncəkdə yelləyirsə, uşaq onu sevdiyini düşünür. Atasının daim kompüterlə, anasının da telefon, yaxud televizorla məşğul oldğunu görən uşaq onların vecinə olmadığını düşünür. Çünki bu görüntü uşağa "Hal-hazırda səndən daha əhəmiyyətli bir işim var" mesajını verir. Bu mesajla böyüyən uşaq bir müddət sonra özünü dəyərsiz hiss etdiyi üçün hisslərini ifadə etməyən, daim diqqət çəkməyə çalışan, problemlərini ailəsi ilə paylaşmayan bir şəxsiyyət kimi formalaşır. Üstəlik, əlinə düşən hər fürsətdə göz ardı edilməkdən əziyyət çəkir və özünü sübut etmək üçün ömür boyu göstərdiyi səylər sonsuzdur.

Türkiyənin Fetih kolleci məsləhət mütəxəssisi və ailə məsləhətçisi Əbdürrəhman Kendirciyə görə, əgər hər iki tərəf birlikdə vaxt keçirməkdən zövq alırsa, valideyn övladının inkişafına töhfə verirsə və onun emosional ehtiyaclarını qarşılayırsa, qiymətləndirilən müddət uyğundur. Əsas odur ki, çox vaxt ayırmaq deyil, ona xüsusi vaxt ayırmaqdır. Çünki bütün günü övladının yanında olsalar da, əsas ehtiyaclarından başqa onunla zaman bölüşmürlər, dialoqa girmirlər. Kendircinin sözlərinə görə, danışmadan yan-yana televiziyaya baxmaq belə uşaqla vaxt keçirdiyinizi göstərir.

Günümüzdə bir çox valideynlər övladlarına düzgün zaman ayıra bilmir. Yenə, 50 faiz də olsa çalışan ana-ataları anlamaq olur. Amma artıq bir çox evdar qadınlar da övladları ilə zaman keçirmir. Hər kəsin başı günümüzün bəlası olan smartfonlara qarışıb. Valideyn uşağa zaman ayırmadıqda o bu dəyəri kənardan umur və zamanı da başqasından gözləyir. Zaman ayırmaq yalnız övladının qarnını tox tutub paltarını yuyub ütüləmək demək deyil. Övladınızla keyfiyyətli vaxt keçirin. Məsələn, birlikdə gülün, əylənin, görməli-gəzməli yerlərə üz tutun, tətil edin. Düzdür, bu sadaladıqlarım üçün maddiyyat önəmlidir. Amma inanın ki, istək varsa, az büdcə ilə də keyfiyyətli vaxt keçirib əylənmək mümkündür. Unutmayın ki, zaman keçir. Hər şeyin fərqində olanda gec ola bilər. Övladınıza zaman ayırmayın, zaman yaradın".

Ayşən Vəli