“Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilk növbədə enerji bazarlarını sarsıtdı“ -EKSPERT DANIŞDI
“Rusiya-Ukrayna müharibəsi XXI əsrin qlobal iqtisadiyyata ən güclü təsir göstərən geosiyasi hadisələrindən biri hesab olunur. 2022-ci ilin fevralında başlayan genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlar təkcə iki ölkənin iqtisadiyyatını sarsıtmaqla kifayətlənmədi, eyni zamanda beynəlxalq ticarət, enerji təhlükəsizliyi, ərzaq bazarları, maliyyə sistemi, logistika, investisiya axınları və qlobal iqtisadi artım tempinə də ciddi təsir göstərdi”.
Bu sözləri SİA -ya açıqlamasında Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib.
Onun sözlərinə görə, müasir dünya iqtisadiyyatı qarşılıqlı asılılıq üzərində qurulduğu üçün iri iqtisadi aktorlardan birində baş verən münaqişə dünyanın müxtəlif regionlarında zəncirvari təsirlər yaradır:
” Bu baxımdan Rusiya-Ukrayna müharibəsi qloballaşmanın üstünlükləri ilə yanaşı, onun yaratdığı həssaslıqları da açıq şəkildə nümayiş etdirdi.
Müharibə ilk növbədə enerji bazarlarını sarsıtdı. Rusiya dünyanın ən böyük neft, təbii qaz və kömür ixracatçılarından biridir. Avropa İttifaqı ölkələrinin uzun illər ərzində Rusiyadan idxal etdiyi enerji resurslarından yüksək asılılığı müharibə başlayandan sonra ciddi problemə çevrildi. Rusiyaya tətbiq edilən iqtisadi sanksiyalar, “Şimal axını” qaz kəmərləri ətrafında yaranan problemlər və enerji təchizatının azalması qazın və neftin dünya bazarında qiymətlərini rekord səviyyələrə çatdırdı. Elektrik enerjisinin maya dəyərinin yüksəlməsi nəticəsində Avropada minlərlə sənaye müəssisəsi istehsal xərclərinin artması ilə üzləşdi. Xüsusilə metallurgiya, kimya, gübrə və ağır sənaye müəssisələrinin bir qismi istehsalı azaltdı, bəziləri isə fəaliyyətini tam dayandırdı.
Enerji böhranı ölkələri alternativ mənbələrə daha sürətlə yönəlməyə məcbur etdi. Mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) bazarına tələbat əhəmiyyətli dərəcədə artdı, ABŞ, Qətər və Norveç kimi ölkələrin enerji ixracı genişləndi. Eyni zamanda Avropa bərpa olunan enerji layihələrinə investisiyaları artırmağa başladı. Günəş və külək enerjisi layihələrinin genişləndirilməsi, hidrogen texnologiyalarına marağın artması və enerji səmərəliliyi proqramlarının sürətləndirilməsi məhz bu böhranın nəticələrindən biri oldu.
Ərzaq təhlükəsizliyi sahəsində də vəziyyət ciddi şəkildə pisləşdi. Rusiya və Ukrayna dünya bazarında buğda, qarğıdalı, arpa, günəbaxan yağı və mineral gübrələrin əsas ixracatçıları sırasındadır. Müharibə nəticəsində Ukrayna limanlarının fəaliyyətinin məhdudlaşması, kənd təsərrüfatı sahələrinin bir hissəsinin döyüş zonasına çevrilməsi və logistika marşrutlarının pozulması dünya bazarında ərzaq çatışmazlığı riskini artırdı. Xüsusilə Afrika, Yaxın Şərq və Asiyanın idxaldan asılı ölkələrində çörək və digər əsas ərzaq məhsullarının qiymətləri sürətlə yüksəldi. Bəzi dövlətlərdə sosial narazılıqların artmasının əsas səbəblərindən biri də məhz ərzaq inflyasiyası oldu.
Mineral gübrələrin qiymətlərinin artması kənd təsərrüfatının maya dəyərinə də ciddi təsir göstərdi. Bir çox fermerlər gübrə və yanacaq qiymətlərinin yüksəlməsi səbəbindən istehsal həcmini azaltmaq məcburiyyətində qaldılar. Bu isə növbəti mövsümlərdə də məhsuldarlığın azalması riskini artırdı və qlobal ərzaq bazarında qiymətlərin uzun müddət yüksək qalmasına səbəb oldu.
Müharibənin ən mühüm iqtisadi nəticələrindən biri qlobal inflyasiyanın sürətlənməsi oldu. Enerji, ərzaq və xammal qiymətlərinin artması istehsal və logistika xərclərini yüksəltdi. Nəticədə istehlak mallarının əksəriyyəti bahalaşdı. İnflyasiyanın rekord həddə çatması fonunda ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi, Avropa Mərkəzi Bankı, İngiltərə Bankı və digər mərkəzi banklar uzun illərdən sonra faiz dərəcələrini kəskin artırmağa başladılar. Bu qərarlar inflyasiyanı cilovlamağa kömək etsə də, kreditlərin bahalaşmasına, biznes investisiyalarının azalmasına, ipoteka bazarında durğunluğa və iqtisadi artım tempinin zəifləməsinə səbəb oldu.
Beynəlxalq ticarət sistemində də ciddi dəyişikliklər baş verdi. Rusiyaya tətbiq edilən sanksiyalar nəticəsində yüzlərlə beynəlxalq şirkət bu ölkədə fəaliyyətini dayandırdı və ya bazarı tərk etdi. Bir çox istehsalçılar yeni satış bazarları və alternativ təchizatçılar axtarmağa başladılar. Nəqliyyat marşrutlarının dəyişməsi yükdaşımaların müddətini uzatdı, logistika və sığorta xərclərini artırdı. Xüsusilə Qara dəniz hövzəsində yaranmış risklər beynəlxalq yükdaşımalar üçün əlavə çətinliklər yaratdı.
Qlobal təchizat zəncirlərində yaranan problemlər avtomobil sənayesi, elektronika, tikinti materialları və digər istehsal sahələrinə də mənfi təsir göstərdi. Pandemiya dövründə artıq zəifləyən logistika sistemi müharibə ilə birlikdə daha da mürəkkəbləşdi. Şirkətlər istehsalın yalnız ucuz əmək qüvvəsinə əsaslanmasının risklərini görərək “friend-shoring”, “near-shoring” və regional istehsal modellərinə üstünlük verməyə başladılar.
Maliyyə bazarlarında da qeyri-müəyyənlik artdı. Müharibənin ilk aylarında fond indekslərində kəskin enişlər müşahidə olundu, investorlar qızıl, ABŞ dolları və dövlət istiqrazları kimi daha təhlükəsiz aktivlərə yönəldilər. Rusiya banklarının SWIFT sistemindən ayrılması beynəlxalq ödəniş mexanizmlərində yeni risklər yaratdı. Bunun nəticəsində bir sıra ölkələr milli valyutalarla hesablaşmaların genişləndirilməsi istiqamətində əməkdaşlığı artırmağa başladılar. Bu tendensiya uzunmüddətli perspektivdə beynəlxalq maliyyə sistemində yeni dəyişikliklərin baş verməsinə səbəb ola bilər.
Müharibə müdafiə sənayesinə də ciddi təsir göstərdi. Bir çox Avropa ölkəsi hərbi büdcəsini əhəmiyyətli dərəcədə artırdı. NATO ölkələrinin əksəriyyəti müdafiə xərclərini ÜDM-in ən azı 2 faizi səviyyəsinə çatdırmağa çalışır. Bu isə silah sənayesində sifarişlərin artmasına səbəb olsa da, dövlət büdcələrində əlavə yük yaradıb. Müdafiə xərclərinin artması bəzi ölkələrdə təhsil, səhiyyə, sosial müdafiə və infrastruktur layihələrinə ayrılan vəsaitlərin azalmasına səbəb olur.
İnkişaf etməkdə olan ölkələr müharibənin nəticələrini daha ağır hiss etdilər. Artan enerji və ərzaq qiymətləri onların idxal xərclərini yüksəltdi, xarici valyuta ehtiyatlarına təzyiqi artırdı. Dolların möhkəmlənməsi xarici borcların xidmət xərclərini yüksəltdi və bir sıra ölkələrdə borc böhranı riskini artırdı. Bəzi dövlətlərdə milli valyutaların dəyərdən düşməsi inflyasiyanı daha da sürətləndirdi və sosial-iqtisadi problemləri dərinləşdirdi.
Azərbaycan iqtisadiyyatı da müharibənin təsirlərini müxtəlif istiqamətlərdə hiss etdi. Müsbət tərəfdən baxdıqda, enerji daşıyıcılarının qiymətlərinin yüksəlməsi ölkənin neft və qaz ixracından əldə etdiyi gəlirləri artırdı. Dövlət büdcəsinin gəlirləri yüksəldi, Dövlət Neft Fonduna daxilolmalar artdı və enerji ixracı üzrə Azərbaycanın Avropa üçün strateji əhəmiyyəti daha da gücləndi. Xüsusilə Avropanın alternativ qaz mənbələri axtarması Azərbaycanın qaz ixracının genişlənməsi üçün yeni imkanlar yaratdı.
Digər tərəfdən, idxal məhsullarının bahalaşması daxili bazarda inflyasiyanın artmasına səbəb oldu. Tikinti materialları, ərzaq məhsulları, sənaye avadanlıqları və istehlak mallarının qiymətlərində artım müşahidə edildi. Sahibkarların logistika xərcləri yüksəldi, bəzi məhsulların tədarükündə gecikmələr yarandı. Bununla yanaşı, Orta Dəhliz (Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu) üzrə yükdaşımaların artması Azərbaycanın tranzit ölkə kimi rolunu daha da gücləndirdi və yeni iqtisadi imkanlar formalaşdırdı.
Uzunmüddətli perspektivdə müharibə dünya iqtisadiyyatının strukturunda fundamental dəyişikliklər yaradır. Dövlətlər enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsini milli təhlükəsizlik məsələsi kimi qiymətləndirirlər. Təchizat zəncirlərinin şaxələndirilməsi, strateji ehtiyatların artırılması, rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı və kritik texnologiyalar üzrə daxili istehsalın genişləndirilməsi prioritet istiqamətlərə çevrilib.
Bundan başqa, süni intellekt, avtomatlaşdırma və rəqəmsal logistika sistemlərinə investisiyalar da sürətlənir. Şirkətlər geosiyasi risklərin artdığı şəraitdə istehsal proseslərini daha çevik və davamlı qurmağa çalışırlar. Bu isə qlobal iqtisadiyyatın gələcək inkişaf modelini dəyişdirən əsas amillərdən biri hesab olunur.
Rusiya-Ukrayna müharibəsi dünya iqtisadiyyatına trilyonlarla dollar həcmində birbaşa və dolayı zərər vurub. Münaqişə enerji və ərzaq bazarlarında qiymət artımlarına, inflyasiyanın yüksəlməsinə, beynəlxalq ticarətin yenidən formalaşmasına, maliyyə bazarlarında qeyri-müəyyənliyin dərinləşməsinə və qlobal iqtisadi artımın zəifləməsinə səbəb olub. Eyni zamanda, bu hadisə dövlətlərə iqtisadi təhlükəsizliyin yalnız maliyyə göstəricilərindən deyil, enerji, ərzaq, logistika və təchizat zəncirlərinin dayanıqlılığından da asılı olduğunu göstərdi. Müharibənin nə vaxt başa çatacağından asılı olmayaraq, onun yaratdığı iqtisadi dəyişikliklər uzun illər dünya iqtisadi sisteminin inkişaf trayektoriyasına təsir göstərməyə davam edəcək”.
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
Digər xəbərlər
Xəbər lenti
"Qalatasaray"dan QƏLƏBƏ, "Fənərbağça" xal itirdi
İdman 02:02"Evdə tək" filmini davamı çəkilir - Makoley Kalkin yenidən baş rolda
Mədəniyyət 01:22Türkiyə ordusu Yəmənə girir? - təcili AÇIQLAMA
Dünya 01:03İlham Zəkiyev Qran-pridə bürünc medal qazanıb
İdman 21 Noyabr 23:22Parisdə etirazlar SƏNGİMİR - daha 21 min insan aksiyalara qoşulub
Dünya 21 Noyabr 23:03"O sülh üçün çox iş görüb" - Tramp bu dəfə öz xanımını təriflədi...
Dünya 21 Noyabr 22:32Prezident İlham Əliyevin Vyetnama səfəri başa çatıb
Siyasət 21 Noyabr 22:19Təbabət Muzeyinin direktoru vəfat edib - Nazirlik məlumat yaydı
Sosial 21 Noyabr 22:02Əlcəzairdən İslam dünyasına: uşaqları məscidə gətirmək təşəbbüsü...
Dünya 21 Noyabr 21:52Putin buna mane olur..?
Rəy 21 Noyabr 21:28Onkoloji vaksinlərin effektivliyini təsdiqləyən şərtlər...
Səhiyyə 21 Noyabr 21:05Budanov: Bu, sadəcə bir möcüzə olacaq...
Dünya 21 Noyabr 20:51İranla müvəqqəti deyil, daimi razılaşma əldə edəcəyəm
Dünya 21 Noyabr 20:32Lukaşenko: Ruslar artıq Minskə köçmək üçün müraciət edirlər...
Dünya 21 Noyabr 20:25Putinə yerini Çin dilində göstərdilər...
Rəy 21 Noyabr 20:06Kreml Krım körpüsünün bərpası üçün vaxt çərçivəsini deyə bilməyib...
İqtisadiyyat 21 Noyabr 19:49İranlı rəsmi Hörmüz boğazındakı vəziyyətə münasibət bildirib
Dünya 21 Noyabr 19:37“Ey gidi dünya”: Keçmiş Respublikaçı bastionlar da Trampa qarşı çıxdılar...
Dünya 21 Noyabr 19:28“Qalatasaray”ın baş məşqçisi meydandan qovulub
İdman 21 Noyabr 19:19Alt imperiya zəifləyir...
Rəy 21 Noyabr 19:06“Orta güc” modeli...
Dünya 21 Noyabr 18:51İsrail Qəzzada yardım daşıyan avtomobili vurub, üç nəfər ölüb
Dünya 21 Noyabr 18:40Cüdoçumuz dünya çempionatında gümüş medal qazanıb
İdman 21 Noyabr 18:36“Bu, qeyri-sağlamdır”: Melania Tramp ərinin ətrafını tənqid etdi...
Dünya 21 Noyabr 18:26Qazaxda kişi dəm qazından boğularaq ölüb
Hadisə 21 Noyabr 18:11Putin hələ də ən əsas şeyi anlamayıb...
Dünya 21 Noyabr 18:04"Turan Tovuz" qalib gəldi, “Şəfa” – “Qəbələ”yə qarşı - YENİLƏNİR
İdman 21 Noyabr 17:54“Barselona” gənc futbolçusu ilə müqaviləni uzatdı
İdman 21 Noyabr 17:50İlham Əliyevin Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı video paylaşılıb
Siyasət 21 Noyabr 17:40Azərbaycan Premyer Liqası: "Turan Tovuz" səfərdə "Şamaxı"nı məğlub edib
İdman 21 Noyabr 16:43Koşta Ukrayna üçün maliyyələşdirməni davam etdirməyi təklif edib
Siyasət 21 Noyabr 16:29Zelenski: NATO-da olacağıq və yox demək hələ tezdir
Siyasət 21 Noyabr 16:27Avropa Rusiya vətəndaşlarına viza verilməsini dayandırmaq istəyir
Dünya 21 Noyabr 16:18Sənətkarlarımız yenidən “Ağdam üçün oxu”yur - FOTOLAR
Mədəniyyət 21 Noyabr 16:17Almanlar Putinlə danışıqları dəstəkləyiblər...
Dünya 21 Noyabr 16:13Bu tarixdə qaz limitləri sıfırlanacaq – Vətəndaşlar nə qədər ödəyəcək?
Sosial 21 Noyabr 15:52Laçın şəhərinə aid memarlıq layihəsi “Qızıl Trezzini” mükafatına layiq görülüb
Mədəniyyət 21 Noyabr 15:45Paşinyan: Ermənistan sabah TRIPP layihəsinin başlanmasını elan edəcək
Siyasət 21 Noyabr 15:38Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib
İqtisadiyyat 21 Noyabr 15:37Azərbaycanın və Vyetnamın birinci xanımları Hanoyda İrs Evində olublar
Siyasət 21 Noyabr 15:35Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri qarşılıqlı hörmət və dostluq ənənələrinə əsaslanır - DEPUTAT
Siyasət 21 Noyabr 15:27Vyetnam Prezidenti: Tamamilə əminəm ki, Azərbaycan bundan da böyük inkişafa nail olacaq
Siyasət 21 Noyabr 14:55"Azərbaycan-Vyetnam münasibətlərində strateji tərəfdaşlığın yeni mərhələsi" - DEPUTAT
Siyasət 21 Noyabr 14:08Bu dərmanlar da tibbi sığorta ilə qarşılanacaq
Sosial 21 Noyabr 14:01BOKT-nin rəhbərliyinə təyinat olub
İqtisadiyyat 21 Noyabr 13:59Dekabrda neçə gün işləyəcəyik? – İstirahət günlərinin sayı açıqlandı
Maraqlı 21 Noyabr 13:55Parataekvondoçumuz Sabir Zeynalov dünya çempionu oldu!
İdman 21 Noyabr 13:51Fərid Qayıbov Qazaxda idman federasiyalarının nümayəndələri ilə 29-cu görüşünü keçirib
İdman 21 Noyabr 13:45Gənclər və İdman Nazirliyi "Safeguarding" platformasını istifadəyə verib
İdman 21 Noyabr 13:41Ağcabədidə YAP-ın 34 illiyi münasibətilə tədbir keçirilib
Siyasət 21 Noyabr 13:30ABŞ-də aqrar təhsil və elmi-tədqiqat sahəsində əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunub
İqtisadiyyat 21 Noyabr 13:20Orta Dəhlizin tam gücü ilə işləməsi üçün 18,5 milyard avro investisiya tələb olunacaq
İqtisadiyyat 21 Noyabr 13:16Bəstəkarlar İttifaqında Lalə Cəfərovanın yubileyinə həsr olunmuş müəllif konserti - FOTOLAR
Mədəniyyət 21 Noyabr 12:57Türkiyədə cənazə daşıyan mikroavtobus aşıb, 31 nəfər yaralanıb
Hadisə 21 Noyabr 12:50Hesablama Palatası taxılçılıqda dövlət dəstəyinin nəticəyönümlülüyünün artırılmasını təklif edir
İqtisadiyyat 21 Noyabr 12:47Sabah Bakıda hava yağmursuz olacaq - HAVA
Maraqlı 21 Noyabr 12:45Azərbaycan dünyanın ən böyük nağıl festivalında təmsil olunub - FOTOLAR
Mədəniyyət 21 Noyabr 12:42Əziz Əliyevin 130 illik yubileyi Qubada qeyd edilib - FOTOLAR
Siyasət 21 Noyabr 12:21Məhkəmə-Hüquq Şurasının iclası keçirilib, hakimlərin intizam icraatı üzrə işlərə baxılıb
Siyasət 21 Noyabr 12:19Estoniyada dronlara görə NATO aviasiyası havaya qaldırılıb
Dünya 21 Noyabr 12:17Milli iradə və dövlətçilik yolunda - DEPUTAT
Siyasət 21 Noyabr 11:58Yeniyetməlik dövründə idmanın psixososial effektləri: özgüvən, liderlik və sosiallaşma
Sosial 21 Noyabr 11:54"Yeni Azərbaycan Partiyası – müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin siyasi dayağı" - POLİTOLOQ
Siyasət 21 Noyabr 11:49Vyetnam Prezidenti: Azərbaycanı regionda daimi mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik
Siyasət 21 Noyabr 11:43İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub - YENİLƏNİB
Siyasət 21 Noyabr 11:39İlham Əliyev: Vyetnamın müstəqillik mübarizəsi Azərbaycan xalqı tərəfindən həmişə dəstəklənib
Siyasət 21 Noyabr 11:37Yeni Azərbaycan Partiyası – güclü dövlətin, qalib xalqın siyasi dayağı
Siyasət 21 Noyabr 11:31Yeni Azərbaycan Partiyası: Cənubi Qafqazın ən böyük siyasi qüvvəsi
Siyasət 21 Noyabr 11:29Göygöldə Dövlət Proqramının icra vəziyyəti araşdırılıb
İqtisadiyyat 21 Noyabr 11:24Adil Kərimli Yeni Delhidə keçirilən forumda mədəniyyətlərarası dialoqun əhəmiyyətindən danışıb
Mədəniyyət 21 Noyabr 11:16Milli iradə və dövlətçilik yolunda Yeni Azərbaycan Partiyası
Siyasət 21 Noyabr 11:09"Yeni Azərbaycan Partiyası – dünənin, bu günün və gələcəyin partiyasıdır" - DEPUTAT
Siyasət 21 Noyabr 11:02Qusarda kənd təsərrüfatı sahəsinə 78 milyon 370 min manat investisiya qoyuluşu nəzərdə tutulur
İqtisadiyyat 21 Noyabr 10:56DİN: Ötən gün cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 64 nəfər saxlanılıb
Hadisə 21 Noyabr 10:54“Yeni Azərbaycan Partiyası dünənin, bu günün və gələcəyin partiyasıdır“ -MİLLƏT VƏKİLİ
Siyasət 21 Noyabr 10:49Vyetnam xalqının müstəmləkəçiliyə və işğala qarşı mübarizəsini əks etdirən Hərb Tarixi Muzeyi
Siyasət 21 Noyabr 10:24"Azərbaycanın inkişaf tarixində YAP-ın yaranması xüsusi əhəmiyyət daşıyır" - MÖVQE
Siyasət 21 Noyabr 10:15Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılmasından 34 il ötür
Siyasət 21 Noyabr 10:14"Yeni Azərbaycan Partiyası müasir dövrün çağırışlarına uyğun inkişaf edir" - DEPUTAT DANIŞDI
Siyasət 21 Noyabr 10:10Azərbaycan və NATO logistik imkanlarından birgə istifadə mexanizmlərini müzakirə edib
Siyasət 21 Noyabr 09:49Hikmət Hacıyev vyetnamlı müğənninin "Ey Vətən" ifası barədə: Əla tələffüz, gözəl ifa
Siyasət 21 Noyabr 09:32Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Hanoyda rəsmi qarşılanma mərasimi olub
Siyasət 21 Noyabr 09:25Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarına başsağlığı verib
Siyasət 21 Noyabr 09:22Özəl xəbərlər
Digər xəbərlərAzərbaycan-Vyetnam münasibətləri qarşılıqlı hörmət və dostluq ənənələrinə əsaslanır - DEPUTAT
Siyasət 21 Noyabr 15:27"Azərbaycan-Vyetnam münasibətlərində strateji tərəfdaşlığın yeni mərhələsi" - DEPUTAT
Siyasət 21 Noyabr 14:08Milli iradə və dövlətçilik yolunda - DEPUTAT
Siyasət 21 Noyabr 11:58"Yeni Azərbaycan Partiyası – müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin siyasi dayağı" - POLİTOLOQ
Siyasət 21 Noyabr 11:49"Yeni Azərbaycan Partiyası – dünənin, bu günün və gələcəyin partiyasıdır" - DEPUTAT
Siyasət 21 Noyabr 11:02
Redaktorun seçimi
Köşə yazıları
Populyar
Valyuta məzənnəsi
-
USD
1,7000
0,00%
-
EUR
1,8666
0,00%
-
GBP
2,2283
0,00%
-
RUB
2,0737
0,00%



