Aclığın qarşısını almaq üçün hansı tədbirlər görülür? - ARAŞDIRMA

Onilliklər boyu davam edən davamlı azalmadan sonra, aclıqdan əziyyət çəkən insanların sayı 2015-ci ildə yavaş-yavaş yenidən artmağa başlamışdır. Hazırkı hesablamalara görə, dünyada demək olar ki, 700 milyondan çox insan və ya dünya əhalisinin 8,9 faizi acdır. Bir il ərzində 10 milyon insan, son beş ildə isə demək olar ki, 60 milyon artıb.

Dünyada tendensiyalar davam edərsə, 2030-cu ilə qədər aclıqdan əziyyət çəkən insanların sayının 840 milyonu keçəcəyinə dair proqnozlar verilir.

Ümumdünya Ərzaq Proqramının məlumatına görə, 135 milyon insan əsasən texnogen münaqişələr, iqlim dəyişikliyi və iqtisadi tənəzzül səbəbindən aclıqdan əziyyət çəkir. COVID-19 pandemiyası indi bu rəqəmi iki dəfə artırıb.

Potensial olaraq aclıq astanasında olan dörddə bir milyarddan çox insanla qida və humanitar yardımın ən çox risk altında olan ərazilərə çatmasını təmin etmək üçün sürətli tədbirlər görülməyə cəhdlər edilir.

Eyni zamanda, qlobal ərzaq və kənd təsərrüfatı sistemi əsaslı şəkildə dəyişdirilir ki, bu gün ac olan 690 milyondan çox insanı, 2050-ci ilə qədər isə 2 milyard daha çox insanı qidalandıra bilsinlər. Kənd təsərrüfatı məhsuldarlığının artırılması və davamlı ərzaq istehsalı aclıq riskini azaltmaq üçün çox vacibdir.

Ümumdünya Ərzaq Proqramının Ərzaq Yardımı Proqramı bütün dünyada 87 milyon həssas insan üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.

Pandemiyanın qida və kənd təsərrüfatı sektorlarına təsirini nəzərə alaraq, hamıya, xüsusən də yoxsullara və ən çox əhaliyə əhəmiyyətli təsir göstərən böyük şokların riskini azaltmaq üçün qida tədarükü zəncirlərinin davamlılığını təmin etmək üçün sürətli tədbirlər görülür.

Bunlara: həssas əhali qruplarının təcili ərzaq ehtiyaclarını ödəmək;

sosial müdafiə proqramlarını gücləndirmək;

qlobal ərzaq ticarətini davam etdirmək;

ölkə daxilində tədarük zəncirlərini saxlamaq və s. daxildir.

BMT-nin Qlobal Humanitar Cavab Planı dünyanın ən yoxsul ölkələrində virusla mübarizə və ərzaq təhlükəsizliyi ilə üzləşəndə ən həssas təbəqələrin ehtiyaclarını ödəmək üçün addımları düşünür.

Kənd təsərrüfatı bu gün dünya əhalisinin 40 faizini dolanışıq vasitələri ilə təmin edən dünyanın ən böyük işəgötürən sahəsidir. Bu, yoxsul kənd ev təsərrüfatları üçün ən böyük gəlir və iş mənbəyidir.

Beş yüz milyon kiçik fermer, inkişaf etməkdə olan ölkələrin əksəriyyətində istehlak edilən qidanın 80 faizini təmin edir. Kiçik təsərrüfatlara sərmayə qoymaq ən yoxsul insanların ərzaq təhlükəsizliyini yaxşılaşdırmaq, həmçinin yerli və qlobal bazarlar üçün ərzaq istehsalını artırmaq üçün mühüm üsuldur.

Ötən əsrin əvvəllərindən bəri ərzaqların təxminən 75 faizi fermerlərin tarlalarından gəlib. Kənd təsərrüfatının biomüxtəlifliyindən daha yaxşı istifadə pəhrizlərin qida dəyərini yaxşılaşdırmağa, kənd icmalarının güzəranını artırmağa və kənd təsərrüfatı sistemlərinin dayanıqlığını və dayanıqlığını artırmağa kömək edir.

Dünyada elektrik enerjisindən məhrum olan 1,4 milyard insan var ki, onların əksəriyyəti inkişaf etməkdə olan ölkələrin kənd yerlərində yaşayır. Dünyanın bir çox regionlarında enerji yoxsulluğu aclığın azaldılmasına və gələcək tələbatı ödəmək üçün kifayət qədər ərzaq istehsalına əsas maneədir.

BMT-nin baş katibi Antonio Quterreş demişdi ki, Rusiya, Belarus və Ukraynadan gələn gübrələr və məhsullar olmadan dünya ərzaq böhranının qarşısını almaq olmaz.

Koronavirusla mübarizə ilə bağlı məhdudiyyətlərə görə Çin limanları rus balığının qəbulunu dayandırdı və digər istehlakçılara göndərmək məcburiyyətində qaldıqda çətinliklər yarandı. Avropada əksər kiçik fermerlər əvvəllər istehsal etdikləri ərzaq məhsullarının istehsalını dayandırıblar.

Pandemiya ilə əlaqədar nəinki ərzaq bazarında təklif azalıb, hətta ərzaq məhsullarının qiymətləri də xeyli artıb. 1945-ci ildə aclıqla mübarizə aparmaq üçün yaradılan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının rəqəmləri 2020-ci ildən ərzaq qiymətlərinin daha da artdığını bildirir. Çünki Qərb ölkələri əhalini koronavirus infeksiyası ilə mübarizədə dəstəkləmək üçün qlobal iqtisadiyyata pul vurdu və inflyasiya spiralı başladılar.

ABŞ və Avropa İttifaqı dünya ərzaq bazarına heç bir maneə yaratmayacaqlarını bəyan edərək, Rusiyaya qarşı sanksiyalar tətbiq etdilər və bununla da dünya iqtisadiyyatında adi axarını düşünmədən pozdular. Bir çox ölkələr ərzaq bazarı üçün riskləri kompensasiya etmək və ən yoxsul ölkələr üçün həqiqətən mövcud olan aclıq təhlükəsinin qarşısını almaq üçün beynəlxalq hüquqi sənədlərin hazırlanmasında fəal iştirak edirlər. Dünyada 300 milyona yaxın insan aclıq səbəbindən risk altındadır.

Dünya taxıl bazarı təqribən 800 milyon tondur və bu həcmdə Ukrayna taxılının 20 milyon ton olması əhəmiyyətsiz göstəricidir.

Ərzaq təminatında ciddi şəkildə idxaldan asılı olan Azərbaycan üçün qlobal ərzaq bazarındakı problemlərin təsirsiz qalması mümkün deyil. Bu təsirin daha çox qıtlıq deyil, qiymət bahalaşması formasında hiss olunacağı gözləniləndir. Belə ki, Azərbaycanın buğda aldığı hər iki ölkədə - Rusiya və Qazaxıstanda bu il buğda istehsalında artım proqnozlaşdırılır. Bu o deməkdir ki, əsas ərzaq məhsulu olan buğda təchizatında qıtlıq yaranmayacaq.

Ekspertlərin fikirlərinə görə, Azərbaycan qlobal bazar qiymətlərinin bahalaşması fonunda buğda bazarında kəskin qiymət rəqabəti ilə üzləşəcək. Aydın məsələdir ki, Qazaxıstan və Rusiya istehsalçıları məhsullarını mümkün qədər yüksək qiymətə satmağa çalışacaqlar. Bu isə Azərbaycanın idxal etdiyi buğdanın indikindən 15-20 faizədək baha başa gəlməsini şərtləndirəcək. Məlumdur ki, yanvar ayında buğda, un və çörəyin qiymətindəki bahalaşmadan sonra dövlət buğda və un idxalçıları, həmçinin un istehsalçılarına dəstək mexanizmi işə salmaqla təkrar qiymət bahalaşmasının qarşısını alır. Lakin qlobal bazar qiymətlərinin sürətlə bahalaşması fonunda dövlət dəstəyinin qiymətləri sabit saxlamaq üçün yetərli olmayacağı məlumdur.

Azərbaycanda yerli istehsal ərzaqlıq buğda tələbatının çox cüzi bir hissəsini qarşılamaq imkanındadır. Ölkədə istehsal olunan təxminən 1,8 milyon ton buğdanın keyfiyyət baxımından cüzi bir hissəsi ərzaqlıq istifadə üçün yararlı olur. Buna görə də tələbatı qarşılamaq üçün ildə 1,2-1,3 milyon ton ərzaqlıq buğda idxal edilir. Bu il ölkə üzrə buğda əkinlərinin sahəsində azalma müşahidə olunmaqdadır. Belə ki, ötən il ölkədə 608,5 min hektar sahədə payızlıq buğda əkilmişdisə, bu il məhsulu üçün əkin sahələri 6,4 min hektar azalmaqla 602,1 min hektara düşüb. Lakin yazlıq buğda əkinləri keçən ilkindən 2,2 dəfə çox olmaqla 4,2 min hektar təşkil etmişdir. Buna baxmayaraq, ölkənin bu il özünü təmin edəcək qədər keyfiyyətli buğda istehsalını təmin etməsi real deyil. Bu istiqamətdə İsraillə sıx əməkdaşlığa başlanıb. İsrail mətbuatının yazdığına inansaq, iki ölkənin birlikdə həyata keçirməyə hazırlaşdığı böyük layihə 2025-ci ildən etibarən Azərbaycanın buğda ixracatçısına çevrilməsinə hesablanıb.

Havar Şəfiyeva