Vaşinqton Tehrana qarşı – BAXIŞ BUCAĞI

Artıq hərbi təzyiq üçün variantlar hazırdır

Yaxın Şərq Tramp administrasiyasının İran etirazçılarını hərbi yolla dəstəkləmək təhdidini həyata keçirəcəyini gözləyir. İsrail kəşfiyyatının hesablamalarına görə, Vaşinqton yaxın həftələrdə Tehrana zərbə endirə bilər. Trampa bu yaxınlarda küçə etirazlarını sərt şəkildə yatırmaq cəhdlərinə görə tənqid olunan İran rəhbərliyinə qarşı tədbirlər üçün variantlar təqdim edilib. Müstəqil hesablamalar göstərir ki, İranda hökumət əleyhinə hərəkat genişlənir, lakin öldürülən etirazçıların sayı ilə bağlı hesablamalar əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. "Iran International" adlı müxalif İran televiziya kanalı məlumatlı mənbələrə istinadən ABŞ-ın yaxın həftələrdə İrana zərbə endirə biləcəyi barədə məlumat verib. Onların fikrincə, yaxınlaşan eskalasiyanın əlamətlərindən biri Yaxın Şərqdə Amerika hərbi mövcudluğunun artmasıdır: bölgəyə çoxlu sayda hücum texnikası yerləşdirilib və bu prosesin yaxın günlərdə davam etməsi gözlənilir. İran Beynəlxalq qəzetinin İsrail tərəfini təmsil edən mənbələrinə görə, yəhudi dövləti yalnız ABŞ qərar verərsə və İranın cavab zərbəsi İsrail ərazisinə təsir edərsə, İrana qarşı hərbi hücumu dəstəkləyəcək.

The New York Times (NYT) qəzetinin məlumatına görə, Trampa bu yaxınlarda Tehranın etirazçıları təqib etməkdən çəkindirmək üçün hazırlanmış bir sıra hərbi ssenarilər təqdim edilib. Qəzetin mənbələrinə görə, bu variantlardan bəziləri İslam Respublikasının təhlükəsizlik aparatının əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədilməsini nəzərdə tutur. Eyni mənbələrə görə, Ağ Ev İran ərazisinə güclü zərbələrin İran ictimai rəyini səfərbər edə və onu Ali Lider Əli Xameneinin rəhbərlik etdiyi siyasi elitanın ətrafında toplaya biləcəyindən qorxur. Tehranın cavab olaraq Yaxın Şərqdə yerləşən ABŞ qoşun mövqelərinə atəş aça biləcəyi və ya ABŞ-ın bölgədəki diplomatik nümayəndəliklərini hədəf ala biləcəyi ilə bağlı da qorxular var.

ABŞ rəsmiləri özəl olaraq bildirirlər ki, İrana qarşı hərbi əməliyyatla bağlı qərar hələ Vaşinqtonda yekunlaşdırılmayıb. Axios mənbələri öz növbəsində qeyd edirlər ki, bəzi Amerika rəsmiləri bu mərhələdə genişmiqyaslı hərbi əməliyyatların sadəcə hökumət əleyhinə hərəkatı sarsıda biləcəyinə əmindirlər. Ağ Evin nəzərdən keçirdiyi "mülayim" variantlar arasında İran rəhbərliyinə psixoloji təzyiq, məsələn, ABŞ aviadaşıyıcı zərbə qrupu bölgəyə göndərməklə də var. Eyni zamanda, Axios mənbələrinə görə, Tramp administrasiyası Tehrana qarşı kiberhücumlar və informasiya əməliyyatları da nəzərdən keçirir.

İran etirazları 28 dekabrda milli valyuta olan İran rialının rekord dərəcədə devalvasiyası ilə başladı. Küçə etirazları daha sonra İslam Respublikasına yayılıb və təhlükəsizlik qüvvələri etirazçıları təqib etməyə başlayıb. Trampın özü dəfələrlə nümayişçilər polis tərəfindən hədəf alınarsa, İran hakimiyyətini güc tətbiq etməklə hədələyib. Amerika lideri bir gün əvvəl sosial mediada yazıb: "İranlılar əvvəllər heç vaxt olmadığı qədər azadlığa can ata bilər. ABŞ kömək etməyə hazırdır". Bu arada, ölənlərin sayı ilə bağlı təxminlər fərqlidir: etirazların ilk həftəsində qırx nəfərin öldürüldüyü bildirilsə də, müxalifət indi bu rəqəmi minlərlə hesablayır.

İran tərəfi istənilən nəticəyə hazır olduğunu iddia edir. Parlamentin sədri Məhəmməd Bağır Qalibaf artıq ABŞ-ın hücumu halında Tehranın həm Yaxın Şərqdəki Amerika hərbi obyektlərinə, həm də İsrail ərazisinə zərbələr endirəcəyinə söz verib. İranın ali rəhbərliyi etirazların təşkilində xarici qüvvələri günahlandırır, eyni zamanda barışmaz görünməkdən imtina edir. Prezident Məsud Pezeşkian yanvarın 11-də bildirib ki, "Biz rəsmi olaraq dinc etirazları tanıyırıq və etirazçılarla dialoqu öz vəzifəmiz hesab edirik. Ölkə daxilində bütün etirazçı tərəflərlə görüşməyə hazırıq". İran prezidentinin sözlərinə görə, əsl nümayişçilər pisləşən iqtisadi vəziyyətlə bağlı narazılıqlarını ifadə edirlər, lakin buna baxmayaraq dinc hərəkətlər edirlər. İcra hakimiyyətinin rəhbəri əmin olduğunu bildirib ki, "İrandakı iğtişaşlar Amerika və İsrail tərəfindən təşkil olunur və onlar öz agentlərinə vəziyyəti sabitləşdirmək üçün əmrlər verirlər". Əks tədbir olaraq, İslam Respublikası hakimiyyəti iğtişaşlara etiraz etmək üçün yanvarın 12-də nümayişlər keçirəcəklərini açıqlayıb. Pezeşkian deyib: "Biz İran xalqını qərar qəbul etmək üçün meydanlara çıxmağa və iğtişaşların tələblərini təhrif etməsinə imkan verməməyə çağırırıq".

Lakin görünür, hakimiyyətdə hərtərəfli böhran idarəetmə planı yoxdur. İsrail kəşfiyyatının məlumatına görə, İran elitası etirazların şiddətlənməsi və təhlükəsizlik qüvvələrinin vəziyyətə nəzarəti itirməsi halında təxliyə planı hazırlayır. Qərb mediası həmçinin İran rəhbərliyinin keçmiş müttəfiqlərindən biri, keçmiş Suriya prezidenti Bəşər Əsədin bir ildən çox əvvəl sığınacaq aldığı Rusiyanı da mümkün "qaçış yolu" kimi qeyd edir. İsrail kəşfiyyatındakı bir mənbə Amerikanın "Al-Monitor" nəşrinə bildirib ki, "İran rejiminin süqutu Yaxın Şərq üçün tarixi bir dönüş nöqtəsi, misli görünməmiş miqyaslı bir hadisə olardı. Yalnız İsrail deyil, demək olar ki, bütün Yaxın Şərq belə bir inkişafa ümid edir... Tehranda rəhbərliyin və onun simvolizə etdiyi hər şeyin potensial yoxa çıxması bölgəyə rahat bir nəfəs almaq və yeni bir yola qədəm qoymaq imkanı verəcək".

Lakin İsrail kəşfiyyat dairələri əvvəllər proqnozlaşdırıldığı kimi, İranın ilk olaraq İsrailə zərbə vuracağına şübhə ilə yanaşırlar. "Bu, belə işləmir", - deyə "Al-Monitor" mənbəsi nəşrə bildirib. "İran rəhbərliyinin vəziyyəti nə qədər pisləşərsə, İsraillə yeni müharibə kimi belə bir kinayəli addım atmaq üçün bir o qədər az fürsəti olur".

Bundan əlavə, İranın ali rəhbərliyinin vəziyyətə nəzarəti itirdiyinə dair hələlik heç bir əlamət yoxdur. "Sistemin dağıdılması - NG məqsədinə hələ nail olunmayıb, baxmayaraq ki, bu dəfə buna nail olmaq potensialı realdır", - deyə "Al-Monitor" mənbəsi bildirib. "Nümayişçilərin cəsarəti artır. Minlərlə insanın etirazı on minlərlə insanın etirazına çevrilib". Separatçı qrupların yüksəlişi də İrandakı etirazların mühüm fonuna çevrilib. Məsələn, bir neçə müxalifət nəşri İranın şimal-qərbində kürd yaraqlılarının İran hökuməti üçün ən vacib hərbi və siyasi dəstək bazası olan İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun bazasına hücumları barədə məlumat verib. Bu o deməkdir ki, küçə müxalifətinə əlavə olaraq, silahlı elementlər də öz varlıqlarını bildirə bilərlər.

V.VƏLİLİ