“ABŞ–İran qarşıdurmasının hazırkı mərhələsini idarə olunan gərginlik kimi xarakterizə edə bilərik. 2026-cı ilin əvvəlindəki eskalasiya dalğasından sonra tərəflər formal atəşkəsə yaxın rejimə keçsələr də, real mənada sabitlik yaranmayıb”.
Bu sözləri SİA -ya açıqlamasında politoloq Rəşad Bayramov bildirib.
Onun sözlərinə görə, bu, daha çox qarşılıqlı çəkindirmə mexanizminin işlədiyi, lakin istənilən an qırılma riski olan kövrək balansdır:
“Hazırkı mərhələnin ən vacib xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, münaqişə artıq təkcə birbaşa hərbi toqquşma xətti ilə getmir. Əksinə, iqtisadi, enerji və dəniz təhlükəsizliyi sahələrinə yayılıb. Xüsusilə Hörmüz boğazı ətrafında yaranan gərginlik bu qarşıdurmanın strateji mərkəzinə çevrilib. Bu marşrut qlobal enerji tədarükünün əsas arteriyası olduğuna görə, burada baş verən hər hansı insident dərhal dünya bazarlarına təsir göstərir. İranın vaxtaşırı dəniz nəqliyyatına təzyiq göstərməsi və ABŞ-ın cavab olaraq hərbi-dəniz mövcudluğunu artırması faktiki olaraq asimmetrik təzyiq modelini formalaşdırır.
Hərbi baxımdan tərəflərin açıq müharibədən yayınmağa çalışdığı müşahidə olunur. ABŞ yüksək texnoloji üstünlüyə və geniş hərbi imkanlara malik olsa da, uzunmüddətli əməliyyatların maliyyə və logistika yükü Vaşinqton üçün ciddi məhdudiyyət yaradır. İran isə simmetrik müharibə aparmaq gücündə olmadığından, daha çox assimetrik strategiyalara – regiondakı proksi qüvvələrə, raket və dron potensialına, eləcə də geostrateji boğazların nəzarətinə güvənir. Bu balans vəziyyəti tərəfləri birbaşa toqquşmadan çəkindirir, amma eyni zamanda daimi eskalasiya riskini saxlayır.
Diplomatik müstəvidə vəziyyət daha da mürəkkəbdir. Formal danışıqların mümkünlüyü barədə siqnallar verilsə də, etimadsızlıq səviyyəsi çox yüksəkdir. ABŞ İranın nüvə proqramı və regional təsirini məhdudlaşdırmaq istəyir, İran isə sanksiyaların yumşaldılmasını və təhlükəsizlik təminatlarını tələb edir. Bu ziddiyyətlər kompromis sahəsini çox daraldır. Üstəlik, İran daxilində siyasi qərarvermə vahid deyil, bu da istənilən razılaşmanı daha da çətinləşdirir.
Gələcək istiqamət baxımından ən real görünən variant “uzadılmış gərginlik” modelidir. Yəni, başqa sözlə, tərəflər birbaşa müharibədən qaçır, lakin sanksiyalar, dəniz insidentləri və proksi toqquşmalar davam edir. Amma hər hansı strateji səhv nəticəsində qısa müddətli hərbi qarşıdurma riskləri də qalır.
Strateji baxımdan əsas faktor enerji bazarı və beynəlxalq güclərin mövqeyidir. Çin və Avropa İttifaqı kimi aktorlar eskalasiyanın qarşısının alınmasında maraqlıdır, çünki sabitlik onların iqtisadi maraqlarına birbaşa təsir edir. Bu isə ABŞ və İran üzərində dolayı təzyiq mexanizmi yaradır.
Ümumi olaraq qiymətləndirsək, deyə bilərik ki, ABŞ–İran qarşıdurması hazırda idarə olunan risk zonasında qalır. Gələcəkdə hansı addımların atılacağı isə daha çox lokal hadisələrin necə idarə olunmasından asılı olacaq. Kiçik bir insident belə bu kövrək balansı poza bilər”.
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
.jpg)
USD
EUR
GBP
RUB