“Bakıda enerji forumları Azərbaycanın qaz və yaşıl enerji strategiyasını nümayiş etdirdi“ - DEPUTAT DANIŞDI

“3 mart 2026-cı il tarixində Bakı Konqres Mərkəzində iki mühüm beynəlxalq enerji forumu eyni vaxtda keçirildi: Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 12-ci iclası və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 4-cü iclası”.

Bu sözləri SİA -ya açıqlamasında Millət Vəkili Naqif Həmzəyev bildirib.

Onun sözlərinə görə, bu ikili format Azərbaycanın enerji sahəsindəki ikiqat strategiyasını - eyni anda həm qaz ixracatçısı, həm də yaşıl enerji istehsalçısı kimi mövqeyini -əks etdirən simvolik bir addımdır:

“Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev hər iki iclasda iştirak edərək açılış nitqi ilə çıxış edib. Toplantıya Azərbaycan və Avropa İttifaqı daxil olmaqla 27 ölkə, 11 beynəlxalq maliyyə institutu və təşkilat, eləcə də 49 enerji şirkəti qatılıb.

Bu iclaslar Avropanın enerji bazarının köklü şəkildə yenidən qurulduğu, enerji təhlükəsizliyinin milli təhlükəsizliyin ayrılmaz hissəsinə çevrildiyi bir dövrdə keçirilir. Bütün bu amillər Bakı Məşvərət Şurasına adi bir illik sənaye dialoqu deyil, enerji prioritetlərinin yenidən qiymətləndirildiyi strateji bir platform kimi baxılmasına zəmin yaradır.

Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlər toplantısı 2015-ci ilin fevral ayından etibarən keçirilir. Bir onillik ərzində bu platform regional enerji əməkdaşlığının əsas dayağına çevrilib. 12-ci iclasın çağırılması özlüyündə Şuranın ardıcıl və fəal fəaliyyətini sübut edir.

Açılış nitqi ilə çıxış edən Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın enerji sektoru üzrə bir sıra mühüm məlumat və planları açıqlayıb.

Prezident bildirdi ki, Azərbaycan artıq Avropanın daha iki ölkəsinə -Almaniyaya və Avstriyaya -qaz tədarükünə başlayıb. Bununla Avropa İttifaqının 10 üzv dövləti Azərbaycandan qaz alan ölkələr sırasına qatılıb. Gələcəkdə bu rəqəmin daha da artacağı gözlənilir.

Dövlət başçısı həmçinin qeyd etdi ki, Cənub Qaz Dəhlizi artıq tam yüklənmiş vəziyyətdədir; yeni qaz hasilatının Avropa bazarına çatdırılması üçün mövcud infrastrukturun genişləndirilməsi qaçılmazdır.

Prezident 2028-ci ildə “Şahdəniz” yatağının yeni mərhələsi üzrə hasilatın başlanmasını gözlədiklərini elan etdi. Bundan əlavə, cari ildə “Azəri-Çıraq-Günəşli” (ACG) yatağının dərin qaz laylarından hasilatın başlanması proqnozlaşdırılır -bu da Azərbaycanın qaz ixracı potensialını əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq.

Aralıq dənizi və Egey dənizindəki platformalar üçün 22 milyon ton neftayırma potensialı da açıqlandı. Bu rəqəm ölkənin dəniz enerji infrastrukturunu daha da genişləndirmək niyyətini əyani şəkildə ortaya qoyur.

Prezidentin ən diqqətəlayiq açıqlamalarından biri Suriyaya 1,5 milyard kubmetr Azərbaycan qazının ilk dəfə tədarük edilməsidir. Ölkə başçısı bu addımın Suriya xalqına mövcud kəskin elektrik enerjisi qıtlığının azaldılmasında yardım göstərmək məqsədi daşıdığını bildirib. Bu, Azərbaycanın qaz ixracı coğrafiyasının Avropadan kənara çıxarıldığının ilk rəsmi təsdiqi kimi tarixi əhəmiyyət daşıyır.

Prezident Əliyev Azərbaycanın Qazaxıstan və Türkmənistan üçün mühüm neft tranziti təmin etdiyini vurğuladı. “Biz enerji ehtiyatlarının etibarlı tranziti ölkəsi rolunu oynayırıq,” deyən dövlət başçısı Xəzərin şərq sahillərindən daha çox neft qəbul etmək üçün zəruri infrastruktura malik olduqlarını bildirdi.

Prezident ABŞ ilə imzalanan Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasına toxunaraq onun süni intellekt, enerji, bağlılıq kimi çoxsaylı sahələri əhatə etdiyini bildirdi: “Dünyanın ən qüdrətli dövləti ABŞ-nin strateji tərəfdaşımız kimi çıxış etməsini nəzərə alaraq, bizim planlarımızın gerçəkləşməsi tamamilə real görünür.”

Cənub Qaz Dəhlizi (CQD) Xəzər regionundan Avropaya təbii qazın nəqlini təmin edən strateji bir infrastrukturdur. Bu dəhlizin Avropaya yönəlmiş seqmenti - Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) -bu günədək Avropa İttifaqı ölkələrinə 56 milyard kubmetr qaz tədarük edərək enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə böyük töhfə verib.

2026-cı ilin yanvar ayında TAP layihəsinin illik ötürücülük gücü 1,2 milyard kubmetr artırılaraq ilk genişləndirilməsi həyata keçirilib. Bu, artıq 2026-cı ildən etibarən Avropa bazarına əlavə qaz tədarükünü təmin edəcək. İqtisadi baxımdan isə TAP vasitəsilə kommersiya qaz tədarüklərinin başlanmasından 2024-cü ilədək İtaliya, Yunanıstan və Bolqarıstana qaz ixracı Azərbaycana təxminən 24 milyard avro gəlir gətirib.

Paralel olaraq Xəzər-Qara dəniz-Avropa enerji dəhlizi də inkişaf etdirilir. Artıq Azərbaycan, Gürcüstan, Rumıniya və Macarıstanın ötürücü sistem operatorlarının birgə müəssisəsi yaradılıb. Layihənin texniki-iqtisadi əsaslandırmasının 2026-cı ilin birinci rübündə tamamlanması gözlənilir; mərhələli icra isə 2040-cı ilə qədər nəzərdə tutulub.

Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsindəki 4-cü nazirlərin iclasında keçirilən “Yaşıl enerji layihələri” sessiyası Azərbaycandakı enerji transformasiyasının geniş mənzərəsini ortaya qoydu.

Energetika Nazirliyi yanında Bərpaolunan Enerji Mənbələri Dövlət Agentliyinin direktoru Cavid Abdullayev bioenerji, geotermal resurslar və yaşıl hidrogenin inkişafı istiqamətlərini şərh etdi. Xəzər dənizinin ofşor külək energetikasının texniki potensialı isə 157 GVt kimi qiymətləndirilir -bu, Avropanın bir çox ölkəsinin ümumi enerji gücünü üstələyən fantastik bir rəqəmdir.

İclasda vurğulanan ən strateji məqamlardan biri Qarabağın, Şərqi Zəngəzurun və Naxçıvanın yaşıl enerji zonasına çevrilməsi hədəfidir. Bu istiqamətdə beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində əsas fəaliyyət sənədlərinin hazırlandığı bildirilib. Eyni zamanda, azad edilmiş ərazilərdə artıq 307 meqavat gücündə hidroelektrik stansiyalar mövcud sistemi ilə birləşdirilib.

Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) törəməsi olan “SOCAR Green”in baş direktoru Elmir Musayev şirkətin fəaliyyətini açıqlayaraq əsas məqsədlərinin beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıq edərək neft-qaz obyektlərini dekarbonlaşdırmaq və Azərbaycanda ekspert biliklərini konsolidasiya etmək olduğunu bildirdi. Bu yanaşma Azərbaycanın ənənəvi enerji sektoru ilə yaşıl dönüşüm arasında körpü qurmaq strategiyasını əks etdirir.

“Masdar Azərbaycan” MMC-nin direktoru Murad Sadıqov, “ACWA Power” şirkətinin Biznesin inkişafı üzrə direktoru Polina Lyubomirova, bp-nin Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə regionu üzrə baş maliyyə meneceri Ayla Əzizova, “Xlinks” layihəsinin icraçı direktoru Ceyms Hamfrey, Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyasının Qərbi Balkan və Cənubi Qafqaz ölkələri üzrə direktoru Vibke Şlomer bərpaolunan enerji sahəsindəki perspektivlərini təqdim etdilər. Bu siyahı, Azərbaycandakı yaşıl enerji transformasiyasına olan beynəlxalq marağın nə qədər geniş olduğunu nümayiş etdirir.

“Yaşıl enerji layihələri” sessiyasında çıxış edən Leyla Əliyeva Xəzər dənizinin ekoloji problemini diqqət mərkəzinə gətirdi. O, bu məsələnin təkcə Xəzərə qonşu ölkələri deyil, bütün dünya ekosistemini narahat etdiyini vurğuladı: “Xəzər dənizi əslində daha geniş qlobal ekosistemin güzgüsüdür. Əgər Xəzər dənizi problem yaşayırsa, dünya ekosistemi də problem içindədir.”

Leyla Əliyeva Xəzərin Aral dənizi və Urmiya gölü taleyini yaşamaması üçün birgə səy göstərilməsini önəmli hesab etdiyini bildirdi. Bu çıxış iclasın ekoloji məzmununu artıraraq tikinti enerji müzakirəsinə humanist bir ölçü qatdı.

İclasla paralel olaraq keçirilən Azərbaycan-Avropa İttifaqı “Yaşıl bağlantılar üzrə investisiya” dəyirmi masasında iki tərəf arasındakı biznes dairələri arasında tərəfdaşlıq imkanları ətraflı dəyərləndirilib.

Prezident İlham Əliyev Avropa Komissiyasının enerji və mənzil siyasəti üzrə komissarı Dan Yorgenseni də qəbul etdi. Yorgensen Azərbaycanın hazırkı dövrdə Avropanın enerji təhlükəsizliyinə verdiyi töhfəni yüksək qiymətləndirdi. O, açılış çıxışının “dərin təəssürat hissi” yaratdığını qeyd edərək tərəfdaşlığın genişləndirilməsinə maraqlarını bildirdi. Danışıqlarda enerji sahəsindəki Avropa bazarında ixrac coğrafiyasının genişləndirilməsi, həm təbii qaz, həm də yaşıl enerji ilə bağlı əməkdaşlığın perspektivləri müzakirə olundu.

Böyük Britaniya da bu toplantıda öz nümayəndəsi vasitəsilə Azərbaycanda yaşıl enerji dəhlizləri ilə bağlı geniş əməkdaşlıq potensialı gördüyünü bildirdi.

Martın 3-də Bakıda keçirilən bu ikili toplantı Azərbaycanın yürütdüyü dualİst enerji strategiyasını bir daha açıq şəkildə ortaya qoydu. Ölkə eyni anda həm qaz ixracını artırmaq, infrastrukturunu genişləndirmək, yeni bazarlara çıxmaq, həm də bərpaolunan enerji sahəsini inkişaf etdirmək, karbon emissiyalarını azaltmaq, yaşıl enerji ixracatçısına çevrilmək məqsədini güdür.

Bu strategiyanın məntiqi sadədir: Avropanın qısamüddətli enerji təhlükəsizliyinə qaz ixracı ilə töhfə vermək, uzunmüddətli isə yaşıl enerji tərəfdaşlığı ilə münasibətləri möhkəmləndirmək. 2024-cü ilin COP29 ev sahibi olaraq Bakıda keçirilməsi Azərbaycanın iklim gündəliyindəki rolunu da gücləndirdi.

Xəzər dənizinin 157 GVt-lik ofşor külək potensialı, azad edilmiş ərazilərdəki yaşıl enerji zonası planları, SOCAR Green-in dekarbonlaşdırma hədəfləri - bütün bunlar Azərbaycanın sadəcə yanacaq ixracatçısı olmaqdan çıxaraq çevik enerji aktoru olma yolunda irəlilədiyini göstərir. Bakı Konqres Mərkəzindəki bu iclaslar məhz bu tarixi dönüşümün simvolik ifadəsinə çevrilib”.