Tərəddüd və inam - RAKURS

ABŞ və müttəfiqləri Yaxın Şərqdə müharibədən qaçır, yoxsa?

ABŞ və müttəfiqləri özlərini Yaxın Şərqdə böyük müharibənin qarşısını almağa çalışan tərəf kimi göstərməyə çalışır. Tehran Təl-Əvivlə münasibətlərin gərginləşməsini istəmədiyini iddia edir, lakin HƏMAS Siyasi Bürosunun rəhbəri Haniyənin intiqamını alacağını vəd edir. Buna cavab olaraq Vaşinqton diplomatik fəaliyyətini gücləndirir.
- Tehran çəkindirmə gücünü bərpa etməli olduğunu deyir, lakin böyük müharibədən qaçmaq istəyir.
- İsrail Qüds təpələri altında komandanlıq bunkerini işə salır.

Bayden administrasiyası bölgəyə əlavə qüvvələr yerləşdirir. Digər tərəfdən isə dövlət katibi Antoni Blinken bazar ertəsi İsrail və HƏMAS yaraqlıları arasında atəşkəs danışıqlarının təşkilinə kömək edən Qətər və Misirin yüksək səviyyəli liderləri ilə görüşüb. Bu barədə Dövlət Departamentinin mətbuat katibi Metyu Miller məlumat verib. Blinken bazar ertəsi Vaşinqtonda jurnalistlərə deyib: "Biz intensiv diplomatik səylərlə məşğuluq, demək olar ki, gecə-gündüz işləyirik. Bizim missiyamız çox sadədir: bütün tərəflər gərginlikdən çəkinməli, bütün tərəflər addımlar atmalıdır”.

Əsas diqqət İsrailin iyulun 31-də HƏMAS-ın yüksək səviyyəli siyasi lideri İsmayıl Həniyəni Tehrandakı hökumət iqamətgahında öldürməsinə cavab verəcəyi barədə xəbərdarlıq edən İranın mümkün hücumunu dəf etməyə hazırlaşmaqdır. İsrail Haniyənin ölümünə görə məsuliyyəti nə təsdiq, nə də təkzib edib və onun ordusu bazar günü HƏMAS-ın yüksək rütbəli komandiri Cabir Əzizin ayrı bir əməliyyatda öldürüldüyünü bildirib. ABŞ-ın bu hərəkəti İran və İsrail arasında genişmiqyaslı regional müharibəyə gətirib çıxara biləcək qisas əməliyyatlarının artmasının qarşısını almaq üçün daha böyük səylərin yalnız bir hissəsidir.

İordaniyanın xarici işlər naziri Ayman Safadi həftə sonu Tehrana nadir səfər edib və orada İranın xarici işlər naziri vəzifəsini icra edən Əli Baqeri Kani ilə görüşüb. Ağ Evdən verilən məlumata görə, bazar ertəsi prezident Co Bayden İordaniya kralı II Abdullah ilə də telefon danışığı aparıb. Keçmişdə dəfələrlə İran və ABŞ arasında vasitəçi rolunu oynamış Qətər də məlumatlı mənbələrin verdiyi məlumata görə, İslam Respublikası ilə əlaqə saxlayır.

İran və onun müvəkkillərinin vəd etdiyi intiqamı gərgin intizarla yaşayan İsraildə bəzilərinin səbri tükənir. Yüksək səviyyəli bir millət vəkili hətta qabaqlayıcı tətil təklif etdi.

Knessetin Xarici Əlaqələr və Müdafiə Komitəsinə rəhbərlik edən və baş nazirin mühafizəkar Likud partiyasının yüksək səviyyəli üzvü Yoel Edelstein, Binyamin Netanyahu çıxışında, "Təşəbbüs göstərmək əvəzinə oturub narahat olmaq bizim işimizdir" deyib və əlavə edib "bunu necə edəcəyimizi bilirik və biz bunu etməliyik”.

İran da öz növbəsində İsraillə böyük müharibədən qaçmaq istədiyini təsdiqləsə də, yenə ondan qisas alacağına söz verib. İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü bazar ertəsi Tehranda jurnalistlərə deyib ki, “təcavüzkarı cəzalandırmaq və İsraili və onun avantürizmini cilovlamaq üçün sistem yaratmaqla regionda sabitlik və təhlükəsizlik gücləndirilə bilər. İslam Respublikası gərginliyi artırmaq istəmir, lakin beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq İsraili cəzalandırmaq hüququna malikdir".

HƏMAS-ın idarə etdiyi Qəzzada müharibənin onuncu ayında baş verən gərginliyin kəskin artması bir çox xarici aviaşirkəti Hizbullahın güclü təsirə malik olduğu qonşu Livana və İsrailə uçmaqdan çəkindirib. Pentaqon Yaxın Şərqdəki hərbi mövcudluğunu artırıb, o cümlədən ora raketlərlə dolu gəmilər göndərib. Təyyarədaşıyan Teodor Ruzvelt gəmisinin başçılıq etdiyi aviadaşıyıcı zərbə qrupu F/A-18E/F Super Hornet qırıcıları və digər müasir təyyarələrlə birlikdə Oman körfəzindədir. Təyyarədaşıyan gəmini yer hədəflərini vurmağa və hava hücumundan müdafiəni həyata keçirməyə qadir olan üç esmines müşayiət edir. Bunlar “Daniel İnouye”, “Maychael Murphy” və “Russell”dir.

Məlumat məxfi olduğu üçün adının açıqlanmasını istəməyən Pentaqon mənbəsinin sözlərinə görə, daha iki idarə olunan raket esminesi, USS Cole və USS Laboon bu yaxınlarda Qırmızı dənizə gəlib. Başqa bir hərbi məmur, Hərbi Hava Qüvvələrinin bu həftə bölgəyə F-22 Raptor gizli təyyarələrdən ibarət eskadrilya göndərəcəyini söyləyib. Tipik olaraq eskadron 16-24 təyyarədən ibarətdir.

Bu gün gərginliyin səviyyəsi çox yüksəkdir. Amerika Müdafiə Nazirliyinin mətbuat katibinin sözlərinə görə, İraqın Əl Əsəd hərbi bazasına raket hücumu nəticəsində bir neçə amerikalı hərbçi yaralanıb.

ABŞ müdafiə naziri Lloyd Austin və İsrailin müdafiə naziri Yoav Qalant danışıqlar aparıb və bəyanat yayaraq bildiriblər ki, hadisələr "təhlükəli eskalasiyaya gətirib çıxarır və İranın regionda sabitliyi pozan rolunu nümayiş etdirir". Ostin həmkarını ABŞ-ın regionda hərbi potensialını gücləndirmək üçün gördüyü işlər barədə də məlumatlandırıb. İsrail ordusunun müdafiə və hücum missiyalarını yerinə yetirməyə tam hazır vəziyyətdə olduğunu bildirib.

Komanda bunkeri

İsrail rəsmi nümayəndəsinin dediyi kimi, İranın güclü zərbəsi ərəfəsində Qüds təpələri altında komandanlıq bunkerini işə salıb. Milli Nəzarət Mərkəzi adlanan bu bunker Qüdsdə qərb yamacına baxan hökumət binaları kompleksinin altında yerləşir. Rəhbərlərdən birinin adının açıqlanmaması şərti ilə dediyi kimi, o, müharibə vaxtı orada qərar qəbuletmə işləri aparmaq üçün işə salınıb.

ABŞ Qəzzada HƏMAS ilə atəşkəs razılaşması əldə etmək üçün səyləri ikiqat artırmaq üçün Netanyahuya təzyiq edir. ABŞ və ərəb ölkələri hesab edir ki, bu Fələstin ərazisində hərbi əməliyyatların dayandırılması bütün regionu sakitləşdirəcək. Amerika Mərkəzi Komandanlığına rəhbərlik edən və Yaxın Şərqdəki Amerika qoşunlarına nəzarət edən general Maykl Kurilla danışıqlar aparmaq üçün bazar ertəsi İsrailə uçub. İsrail Müdafiə Qüvvələrinin məlumatına görə, Kurilla “israilli həmkarları ilə birlikdə təhlükəsizlik və strateji vəziyyəti, habelə birgə təlim məsələlərini qiymətləndirib”.

Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının katibi Sergey Şoyqu yeni prezident Məsud Pezeşkian və digər rəsmilərlə danışıqlar aparmaq üçün bazar ertəsi İrana gəlib. Şoyqu Rusiya prezidenti Vladimir Putinin ən yaxın müttəfiqlərindən biri hesab olunur, lakin onun Tehranı İsrailə zərbə endirməkdə təmkinli olmağa inandırmağa çalışıb-çalışmadığı aydın deyil.

İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Nasser Kanaani İsraili dəstəkləyən bütün ölkələr üçün "nəticələr" barədə xəbərdarlıq edib. Aydındır ki, bu, yəhudi dövlətini qorumaq üçün birləşən ABŞ və onun müttəfiqlərinə bir siqnal idi.

“İsrail İranın şər oxuna qarşı bir neçə cəbhədə müharibə aparır,” deyən Netanyahu, “Biz onların bütün silahlarına güclü zərbələr endiririk, istər hücum, istərsə də müdafiə.

V.SALAH