İran müharibəyə başlamaq üzrədir - ANALİTİK

Tehran tarixdə İsrailə qarşı ən böyük hücuma hazırlaşır

Fələstinin HƏMAS hərəkatının lideri İsmayıl Haniyənin iyulun 31-də Tehranda öldürülməsinə cavab olaraq, İran və onun nəzarətində olan qruplar Yaxın Şərqdə münaqişə zamanı İsrailə ən böyük hücumu elan ediblər. ABŞ və İsrailin fikrincə, bu, bazar ertəsi baş verə bilər. İsrailə edilən hücumun miqyasına görə bu ilin aprelində bir neçə yüz raket və pilotsuz uçan aparatın iştirak etdiyi əvvəlki hücumu üstələyəcəyi gözlənilir. Bölgənin ən döyüşə hazır olan şiə Hizbullah hərəkatının Livanda yerləşən ordusu da İsrailə qarşı öz ərazisinin dərinliklərinə zərbələr endirə biləcək ən böyük aksiyasını hazırlayır. Münaqişənin yaxınlaşması ilə əlaqədar ABŞ Mərkəzi Komandanlığının rəhbəri Maykl Kurilla İsrailin müttəfiqlərinin silahlı qüvvələrinin hərəkətlərini əlaqələndirmək üçün bölgəyə gəlib.

Tehran, vurma!

ABŞ Mərkəzi Komandanlığının rəhbəri Maykl Kurillanın proqramına bir sıra Körfəz ölkələri, İordaniya və İsrailə səfərlərin daxil olduğu Yaxın Şərqə səfəri ötən şənbə günü başlayıb. Görünür, bu səfər zamanı İranın elan etdiyi regionda yeni bir eskalasiya baş verəcək ki, amerikalı baş komandan bunu hadisələrin episentrində müşahidə edəcək.

Axios ABŞ administrasiyasındakı mənbələrə istinadən qeyd edir ki, “Yaxın Şərqdəki Amerika qoşunlarına cavabdeh olan ABŞ generalı HƏMAS və Hizbullah liderlərinin öldürülməsinə cavab olaraq İran tərəfindən İsrailə mümkün hücuma hazırlıq fonunda bölgəyə gəlib”. Nəşrin yazdığına görə, “Michael Kurilla aprelin 13-də İsraili İranın hücumundan qoruyan beynəlxalq və regional koalisiyanın eynisini səfərbər etməyə çalışacaq”.

Bundan əvvəl Pentaqon İsraili qorumaq üçün Yaxın Şərq regionuna əlavə qüvvələr, o cümlədən kreyserlər və esmineslər göndərdiyini, həmçinin orada əlavə yerüstü qüvvələr yerləşdirməyə hazırlaşdığını açıqlamışdı. Bu baxımdan generalın İsrailə səfəri ilə yanaşı, ərəb dünyasında İsrailə İranın əvvəlki zərbəsini dəf etmək üçün əsas yardım göstərən ölkə olan İordaniyaya səfəri də mühüm əhəmiyyət kəsb edəcək.

İranın bu günə qədər İsrail ərazisinə ən böyük hücumu İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) tərəfindən aprelin 14-nə keçən gecə İsrailin Suriyadakı İran konsulluğuna endirdiyi və 7 iranlı zabitin ölümünə səbəb olan hava zərbəsinə cavab olaraq həyata keçirilib.

İranın hücumu, müxtəlif mənbələrə görə, bir neçə yüz raket və pilotsuz uçuş aparatı, o cümlədən "Şahed" kamikadze dronları, "Fəttah" və "Fəttah-2" hipersəs raketləri ilə həyata keçirilib. İsrail ordusunun məlumatına görə, daha sonra İran ümumilikdə üç yüzdən çox raket və PUA buraxıb.

Əvvəlki hücumda İordaniya və Səudiyyə Ərəbistanında yerləşən ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri Fransa, Britaniya və İordaniya qırıcıları ilə birlikdə 80-dən çox İran pilotsuz təyyarəsini ələ keçirmişdi. Lakin İran bundan sonra hücum barədə əvvəlcədən xəbərdar edərək Pentaqona əlavə gəmi və təyyarələri regiona köçürmək, Amerika komandanlığına isə ABŞ təyyarələrinin digər ölkələrin hava məkanına çıxışı ilə bağlı danışıqlar aparmaq üçün vaxt verib.

Həmin hücumun effektivliyi hər iki tərəf tərəfindən fərqli qiymətləndirilib. İsrail yalnız "bir neçə raketin" vurulmadığını və ölkəyə çatdığını və "kiçik zərər" verdiyini söyləyib. Öz növbəsində İranın Press TV kanalı bütün hipersəs raketlərinin hədəflərinə çatdığını bildirib.

Axios portalının adı açıqlanmayan Amerika və İsrail rəsmilərinə istinadən verdiyi məlumata görə, İranın yeni zərbəsi üçün ehtimal olunan tarix bu gələn bazar ertəsi olacaq. Nəşrin həmsöhbətləri Tehranın planlaşdırdığı hücumun müstəqil şəkildə, yoxsa Livanda yerləşən “Hizbullah” radikal şiə hərəkatının qüvvələri ilə birgə həyata keçiriləcəyi ilə bağlı yekdil fikrə gələ bilməyiblər.

İordaniyanın xarici işlər naziri Ayman əs-Səfədinin bazar günü Tehrana təcili səfəri İranın hücumuna cəmi bir neçə saat qala biləcəyini dolayısı ilə təsdiqləyib. Bazar gününə qədər İranın zərbəsinin labüdlüyünə demək olar ki, heç bir şübhənin qalmamasına baxmayaraq, jurnalistin Tehranda HƏMAS lideri İsmayıl Haniyənin öldürülməsinə görə qisas almaqdan imtina edib-etməyəcəyi sualına cavab verən ABŞ prezidenti Co Bayden işləri tələsməməyə çağırıb. “Ümid edirəm ki. Bilmirəm" deyib Bayden. Bundan əvvəl o, İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu ilə telefon danışığı aparıb və onu Vaşinqtonla razılaşdırılmayan yeni hərbi əməliyyatlara qarşı xəbərdar edib. Amerika mediasının yazdığına görə, İranın hücumunu dəf etmək üçün yardım vəd edən Co Bayden İsrailin baş nazirini diqqətini İrana və onun Yaxın Şərqdə nəzarət etdiyi qruplara yeni zərbələr endirməyə deyil, sülh danışıqlarına yönəltməyə davam etməyə çağırıb.

Öz növbəsində, yeddi aparıcı Qərb dövləti qrupuna sədrlik edən İtaliya, digər G7 üzvləri tərəfindən dəstəklənən İranın Romadakı səfirinə regionda gərginliyin qarşısını almağa çağıran məktubu təqdim edib. “Prezident Məsud Pezeşkianın başçılıq etdiyi yeni administrasiyanın və İranın bütün qurumlarının Avropa və regionun bütün ölkələri ilə dialoq yolu ilə getməsi İtaliya üçün vacibdir. İtaliya və G7 ölkələri gərginliyin azaldılması məqsədilə istənilən siyasi və diplomatik fəaliyyətdə iştirak etməyə həmişə hazırdır”, - deyə ölkənin Xarici İşlər Nazirliyinin bəyanatında bildirilir.

Hamını qorxut!

Fələstinin HƏMAS hərəkatının lideri İsmayıl Haniyənin İran paytaxtında öldürüldüyü ötən çərşənbə axşamından bəri hər gün Tehranda İsrailə qarşı sərt ritorika səslənir. İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun qətlin araşdırılmasından sonra ötən şənbə günü yaydığı bəyanatda deyilir: “Şəhid İsmayıl Haniyənin qanının qisası qaçılmazdır və avantürist terrorist İsrail rejimi bu cinayətə cavab olaraq mütləq ağır cəza alacaq”.

İran silahlı qüvvələrinin elit hissəsi olan SEPAH rəhbərliyi qisas aktını “uyğun zamanda, lazımi yerdə və lazımi qaydada” həyata keçirməyə söz verib. Bəyanatda qeyd olunur ki, İsmayıl Haniyənin qətli ABŞ hökumətinin dəstəyi ilə İsrail tərəfindən təşkil edilib.

Öz növbəsində, The Wall Street Journal yüksək rütbəli iranlı diplomata istinadən hücumun “ildırım kimi sürətli və sərt olacağını” söyləyib. İran sözçüsü planlaşdırılan hücumu əvvəlki hücumla müqayisə edərək, bunun xeyli böyük və gözlənilməz olacağını deyib, çünki bu dəfə Tehran əməliyyatın təfərrüatları barədə heç kimə məlumat vermir. Bununla əlaqədar olaraq dünyanın bir sıra aviaşirkətləri artıq Tel-Əviv və Beyruta uçuşları dayandırıb. Onların arasında KLM, Delta, United Airlines, Lufthansa, Austrian Airlines, Brussels Airlines, Iberia Express, Air Europa, Air India var.

Bununla belə, Tehranın hədələyici ritorikasına baxmayaraq, ildırım sürəti və dəhşətli adlandırılan planlaşdırılan aksiyanın ilk növbədə İranın qətllə bağlı alçaldıcı sillədən sonra simasını xilas etmək cəhdi olduğuna dair bir çox dolayı sübutlar var. Hər halda, biz total müharibənin mümkünlüyündən danışmırıq. “Dinimiz mülki şəxslərə hücuma icazə vermir, ona görə də İran yalnız hərbi mərkəzləri hədəf alır. Əgər İranın mülki hədəflərə hücum etmək əli olsaydı, bu bədxah rejim bir neçə günə süqut edərdi”, - deyə İran Ekspertlər Şurasının üzvü Ayətullah Seyid Həsən Amoli bildirib.

Həmas lideri necə aradan qaldırıldı

Tehranın açıq-saçıq qətiyyətli hərəkətinə ehtiyac başqa bir yeni vəziyyətlə - İran təhlükəsizlik qüvvələrinin reputasiyasının təcili korreksiyasını tələb edən alovlanan qalmaqalla bağlıdır. “The New York Times” qəzetinin yazdığına görə, İsmayıl Haniyənin qətli ilə bağlı aparılan istintaq çərçivəsində Tehranda onlarla təhlükəsizlik məmuru, o cümlədən yüksək səviyyəli kəşfiyyat zabitləri və hərbçilər saxlanılıb.

Öz növbəsində, Teleqraf qəzeti adı çəkilməyən SEPAH əməkdaşlarına istinadən xəbər verir ki, İsmayıl Haniyə partlayıcı qurğu ilə öldürülüb (əvvəllər deyildiyi kimi raket və ya pilotsuz təyyarə deyil) və partlayıcıların İsrail kəşfiyyatı MOSSAD tərəfindən cəlb edilmiş SEPAH əsgərləri tərəfindən yerləşdirildiyi iddia edilir. “Teleqraf” qəzetinin qeyd etdiyi kimi, İran kəşfiyyat xidmətləri üçün yeni prezidentin andiçmə mərasiminin ertəsi günü Tehranda İsmayıl Haniyənin nümayişkaranə şəkildə öldürülməsi “böyük təhlükəsizlik boşluğunu üzə çıxaran bir alçaqlıq idi”.

İranın cavab tədbirinin miqyası bəlli olmasa da, Livan müharibədə başqa bir cəbhə ola bilər, Hizbullah daha da gərginləşdirmək üçün İsraillə mübarizə planlarına yenidən baxır.

İranın yeni hücumuna İsrailin ehtimal edilən cavabının İranyönlü Hizbullah qruplaşmasının ordusunun yerləşdiyi Livanda həyata keçirilə biləcəyini nəzərə alan ABŞ-ın Beyrutdakı səfirliyi Amerika vətəndaşlarını istənilən vasitə ilə təcili olaraq ölkəni tərk etməyə çağırıb.

Öz növbəsində Səudiyyə Ərəbistanının “Əl-Hədat” telekanalının məlumatına görə, “Hizbullah” Beyrutun cənubunda, qalası sayılan Dahiya bölgəsindən artıq qərargahını və hərbi texnikasını təxliyə etməyə başlayıb. Hərəkat üzvləri Hizbullahın yüksək vəzifəli məmurlarının yaşadığı evlərin sakinlərini təhlükəsiz yerlərə köçməyə çağırıb.

Nə üçün İran və onun müttəfiqləri İsraildən qisas almağa tələsmirlər?

İranın BMT-dəki daimi nümayəndəliyinin əməkdaşının Amerikanın CBS telekanalına verdiyi məlumata görə, Hizbullah təkcə hərbi hədəfləri seçməklə, İsrail ərazisinə dərin zərbələr endirməyə başlaya bilər. “İndiyə qədər “Hizbullah” ilə İsrail rejimi arasında yazılmamış bir qayda var idi ki, onlar hərbi əməliyyatlar apararkən müəyyən hüdudlardan kənara çıxmırdılar. Bu o demək idi ki, onlar öz hərəkətlərini sərhədyanı ərazilərlə və ölkənin daxili ərazilərində olmayan ərazilərlə məhdudlaşdırıb, əsasən hərbi hədəflərə qarşı addımlar atıblar”.

“Lakin İsrail rejiminin Beyrutun Dahiya ətrafına etdiyi son hücum bu məhdudiyyətlərdən geri çəkildiyini göstərdi. Biz gözləyirik ki, Hizbullah buna cavab olaraq daha geniş diapazondan daha uzaq məsafədən hədəflər seçməyə qərar verəcək və yalnız hərbi hədəflərlə məhdudlaşmayacaq”, - iranlı diplomat bildirib.

V.VƏLİYEV