ABŞ-ın Ukraynaya xəyanəti – RAKURS

Orban: Tramp prezident seçilsə, Ukraynaya bir sent belə hərbi yardım etməyəcək

Vaşinqtonu Ukraynanın taleyi narahat etmir, Amerika hakimiyyəti Ukrayna böhranında yalnız öz geosiyasi məqsədlərini güdür. Bunu Çin Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Vanq Venbin brifinqdə Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin rəhbəri Uilyam Bernsin Kiyevə yardım vasitəsilə Asiyada Çini cilovlamaqla bağlı sözlərini şərh etmək xahişinə cavab olaraq bildirib. “Bernsin müvafiq açıqlamaları göstərir ki, ABŞ əslində Ukraynadan narahat deyil, öz geostrateji məqsədlərinə çatmaq üçün Ukrayna böhranından istifadə etməyə çalışır”, - Vanq Venbin bildirib.

Əvvəllər Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin rəhbəri Uilyam Börns bildirmişdi ki, Birləşmiş Ştatlar digər məsələlərlə yanaşı, Ukraynaya da yardım edir, çünki bu cür fəaliyyətlər Çini cilovlamağa kömək edir.

Tramp Ukrayna barədə nə düşünür?

ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatası altı ayda Ukraynaya yardım üçün on milyardlarla dolların ayrılması ilə bağlı razılığa gəlmək üçün üçüncü cəhdini edir. Amerika mətbuatının yazdığına görə, Aşağı Palata spikeri Mayk Conson daha əvvəl Vaşinqtonun müttəfiqlərinin 95 milyard dollara maliyyələşdirilməsi üçün Senat tərəfindən təsdiq edilmiş qanun layihəsini səsverməyə çıxarmaqdan imtina edərək, kompromis axtarışlarına qoşulub. Yeni sənəddə respublikaçılar Ağ Evin keçmiş rəhbəri Donald Trampın Ukraynaya kredit şəklində pul ayırmaq istəklərini qismən nəzərə almaq niyyətindədirlər. Lakin onlar qanun layihəsini hazırlayarkən Macarıstanın baş naziri Viktor Orban vasitəsilə yenidən prezident olmağa qərarlı olan cənab Tramp partiya yoldaşlarına yeni siqnal göndərib: Kiyev üçün dollar yoxdur.

Ukraynaya əlavə hərbi və iqtisadi yardımla bağlı Vaşinqtonda təxminən altı ay davam edən müzakirələr hələlik heç bir nəticə verməyib. Ötən gün məlum oldu ki, artıq mövcud olan, lakin Konqresdə ilişib qalmış və Kiyevə on milyardlarla dolların ayrılmasını nəzərdə tutan iki qanun layihəsinə əlavə olaraq, Nümayəndələr Palatası üçüncü qanun layihəsini hazırlamağa başlayıb. NBC News-un məlumatına görə, yeni sənədin hazırlanmasına aşağı palatanın spikeri respublikaçı Mayk Conson və müvafiq komitələrin rəhbərləri daxildir. Xüsusilə kompromis paketində nəzərdə tutur ki, pulun Kiyevin iqtisadi dəstəyinə gedəcək hissəsi kreditlər şəklində veriləcək. Nümayəndələr Palatasının Xarici Əlaqələr Komitəsinin sədri, respublikaçı Maykl Makkolun sözlərinə görə, ABŞ-da müsadirə edilən Rusiya aktivləri Ukraynaya kredit üçün girov kimi istifadə oluna bilər və borcun qaytarılması prosesi qeyri-mümkün vəzifələr qoymamaq üçün “sədaqətlə” təşkil ediləcəkdir.

Maraqlıdır ki, hərbi yardım baxımından, görünür, kreditlərdən söhbət getmir. Ukraynaya makromaliyyə dəstəyinin kredit şəklində verilməsi ideyası Respublikaçılar Partiyasından prezidentliyə namizəd Donald Trampın bir ay əvvəl istənilən dövlətə iqtisadi yardımın yalnız kredit şəklində verilə biləcəyini bildirən təklifindən yaranıb. Beləliklə, Mayk Conson və onun həmkarları Nümayəndələr Palatasındakı ifrat mühafizəkarları sakitləşdirməyə və Konqresə Respublikaçılar Partiyasını parçalamayacaq qanun layihəsi təklif etməyə çalışırlar. Cənab McCall-ın dediyi kimi, Rusiya aktivlərini bərabərliyə cəlb etmək də qismən eyni məqsədə xidmət edir.

Bununla belə, Nümayəndələr Palatasının Respublikaçılar Partiyasının rəhbərliyi hamını razı salmaq üçün mübarizə apararkən, Donald Tramp Rusiya-Ukrayna münaqişəsi ilə bağlı yeni təqdimatlar paylaşıb. Keçən həftənin sonunda Macarıstanın baş naziri Viktor Orban keçmiş prezidentin Floridadakı Mar-a-Laqo malikanəsində olub. Görüş zamanı cənab Tramp deyib ki, Viktor Orbandan daha yaxşı, daha ağıllı lider yoxdur. “O, fantastikdir. O, gözəl liderdir”, - deyən respublikaçı əlavə edib ki, canlı adamın belə yüksək qiymət almasına nadir hallarda rast gəlinir.

Danışıqlardan sonra verdiyi müsahibədə cənab Orban respublikaçını Ağ Evin hazırkı rəhbəri Co Baydenlə müqayisə edib və əmin olduğunu bildirib ki, hazırkı amerikalı “müharibə” liderindən fərqli olaraq, cənab Tramp sülh tərəfdarıdır. Viktor Orbanın sözlərinə görə, Respublikaçının bu müharibəni necə bitirmək barədə kifayət qədər ətraflı planları var. “Əgər Tramp ABŞ prezident seçkilərində qalib gəlsə, Ukraynaya bir sent belə hərbi yardım etməyəcək. Hərbi yardımın dayandırılması müharibəni dayandırmağa kömək edəcək. Əgər Amerika pul verməsə, o zaman bu müharibəni tək avropalılar maliyyələşdirə bilməyəcək və o zaman bitəcək”, - deyə Macarıstanın baş naziri bildirib.

O, əvvəllər Moskva ilə Kiyevi 24 saat ərzində barışdıracağına söz vermiş Donald Trampın sülh planının əlavə təfərrüatlarını verməkdən imtina edib. Amma ümumilikdə bu, eks-prezidentin sülhməramlı təşəbbüsləri haqqında təsəvvür əldə etmək üçün kifayət idi. Arada Viktor Orban dedi ki, cənab Tramp hələ Ağ Evə qayıtmasa da, Konqresdəki həmkarları artıq demokratlara “müharibəsi maliyyələşdirməyə” mane olurlar.
Və bəlkə də müsahibənin əsas məqamı bu idi. Məsələ burasındadır ki, ilk Ukrayna yardım qanun layihəsi Donald Trampın sənədə daxil olan ABŞ-ın cənub sərhədində kifayət qədər təhlükəsizlik tədbirlərinin görülməməsi səbəbindən sənədi dəstəkləməməyə çağırışından sonra basdırılıb. Daha sonra respublikaçı partiya yoldaşlarına sənədi qəbul etməməyi, prezident olana qədər gözləməyi və problemi özü həll etməyi tövsiyə edib. Eyni zamanda, bəzi respublikaçılar hadisələrin bu dönüşündən məmnun deyildilər, çünki onlar hesab edirdilər ki, onlar demokratları Ukrayna üçün pul müqabilində onilliklər ərzində əldə olunmayan miqrasiya siyasətində əhəmiyyətli güzəştlərə getməyə məcbur edə biliblər. Buna baxmayaraq, Donald Trampın sözü ilkin razılaşmalardan daha güclü oldu.

Vaşinqton Kiyevə silah yox, vəd verir

Sonra Senat qeyri-qanuni miqrasiya məsələləri istisna olmaqla, müttəfiqlərə 95 milyard dollar (bunun 60 milyard dolları Ukraynaya ayrılıb) yardım haqqında qanun layihəsini qəbul edib. Bununla belə, Mayk Conson (medianın yazdığına görə, Donald Trampla təmaslardan sonra) sənəddə sərhədin möhkəmləndirilməsinə dair tədbirlərin olmadığını əsas gətirərək, Nümayəndələr Palatasında səsverməyə çıxarmaqdan imtina edib.

Respublikaçı Brayan Fitzpatrikin başçılıq etdiyi Nümayəndələr Palatasının iki üzvü Ukraynaya yardım üçün yeni qanun layihəsinin hazırlanması ilə məşğul olublar. O, Ukraynaya ayrılan maliyyəni 12 milyard dollar azaldıb (ancaq yalnız hərbi dəstəyi götürsək, təxminən 2 milyard dollar). Bundan əlavə, sənədə Meksika ilə sərhəddə nəzarəti gücləndirmək üçün tədbirlər əlavə edilib. Xüsusilə, sığınacaq axtaranların ABŞ-dan kənarda Amerika immiqrasiya məhkəmələrinin qərarlarını gözləməli olduğu Donald Trampın prezidentliyindən “Meksikada qal” proqramının geri qaytarılması təklif edilib.

Lakin o vaxta qədər Donald Tramp artıq Ukraynaya kredit şəklində pul ayırmağı təklif etmişdi və buna görə də Mayk Conson cənab Fitzpatrikin qanun layihəsini irəli sürməyə cəsarət etməmişdi. Nəhayət, cənab Conson özü Kiyevə yardım paketinin hazırlanması ilə məşğul olub və bir həftə yarım əvvəl federal büdcə ilə bağlı məsələ həll olunan kimi müttəfiqinə maliyyə dəstəyini nəzərdən keçirəcəyini vəd edib. Donald Trampın bəyanatından sonra Viktor Orban tərəfindən şərh olunsa belə, spiker Consonun iştirakı ilə hazırlanan sənəd də uğursuzluğa düçar ola bilər.

Bu arada ilk iki qanun layihəsinin müəllifləri və tərəfdarları sənədlərindən birini səsverməyə çıxarmaq ümidlərini itirmirlər. Qanun layihəsinin Mayk Consondan keçməsi üçün onlar Nümayəndələr Palatasının üzvlərindən 218 imza almalıdırlar. Beləliklə, Brayan Fitzpatrik fevralın 29-da bildirib ki, o, artıq müvafiq petisiya hazırlamağa başlayıb. Eyni zamanda vurğulayıb ki, onun üçün qanun layihəsinin qəbul edilməsinin, yoxsa Senatdan gəlməsinin fərqi yoxdur. “Biz sadəcə ukraynalılara pul verməliyik”, - respublikaçı bildirib.

Görünən budur ki, ABŞ-ın indiki hakimiyyəti Ukraynadan əlini üzməkdədir. İki il ərzində atılan addımlar bir nəticə vermir. Bir tərəfdən avropalılar, digər tərəfdən Konqresdəki üstün durumda olan respublikaçılar demokrat Baydenin müstəqil siyasət yürütməsinə ən böyük maneə olaraq qalmaqdadırlar. ABŞ Ukraynaya silah və hərbi texnika tədarükünü bərpa etməsə, Kiyev 2024-cü ildə əhəmiyyətli ərazilərini itirəcək. Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin silah-sursatı, ABŞ-ın isə vaxtı tükənir.

V.VƏLİYEV