İrəvan Avropa Birliyinə necə kömək edəcək? - BAXIŞ BUCAĞI

Rusiya Ermənistan sərhədinin monitorinqinə müdaxilə etməkdə ittiham olunub

Avropa İttifaqının Ermənistandakı mülki missiyası ilk ilini qeyd edib. Bununla əlaqədar olaraq, müşahidəçilər 365 gün ərzində 1720 patrul xidməti həyata keçirdiklərini və bunun Azərbaycanla həmsərhəd ərazilərdə sülhün və təhlükəsizliyin təmin edilməsinə töhfə verdiklərini bildiriblər. Missiyanın rəhbəri Markus Ritterin deyib ki, o və həmkarları Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin deeskalasiyasına və insidentlərin sayının azaldılmasına kömək edir.

Eyni zamanda, Ritter qeyd edib ki, Ermənistanın Zəngəzur (Sünik) bölgəsinin Nerkin And kəndinə müşahidəçilər gedə bilməyib, çünki bu kənd Rusiya FSB-nin məsuliyyəti zonasında olduğu üçün ora buraxılmayıblar. O, etiraf edib ki, əvvəldən bu sahədə problemlərin yarana biləcəyini istisna etməyib, lakin rusların hansı səbəbdən avropalıları ora buraxmadığını bilmir. “Ermənistan bu məsələ ilə məşğul olmalıdır, çünki biz Rusiyanın sülhməramlı qüvvələri ilə əlaqə saxlamırıq”, - Ritter izah edib.

Bu arada Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan Rusiyanı fevralın 13-də Nerkin And kəndi yaxınlığında dörd erməni əsgərinin öldürüldüyü insidenti dayandırmamaqda ittiham edib. Qriqoryan Aİ-nin müşahidə missiyasının niyə hadisə yerinə buraxılmadığı, sualına da cavab verə bilməyib. Lakin o, əmin edib ki, İrəvan təkcə “təhlükəsizlik istehlakçısı” olmaq istəmir və buna görə də Avropa İttifaqının digər mülki missiyalarına töhfə verməyə hazırdır.

Öz növbəsində Rusiya Avropa İttifaqından olan müşahidəçilərin Ermənistan-Azərbaycan sərhədində olmasından narazıdır. Hələ missiyanın yerləşdirilməsindən əvvəl Moskva bunun regional təhlükəsizliyi təhdid edəcəyini və onun əsas vəzifəsinin regionda Rusiyanın mövcudluğunu azaltmaq olacağını bəyan edib. “Müşahidəçilər baş nazir Paşinyanın təkcə Rusiyaya güvənməkdənsə, Ermənistan üçün müxtəlif təhlükəsizlik mənbələri formalaşdırmaq cəhdləri nəticəsində meydana çıxdılar”, - MDB Ölkələri İnstitutunun Qafqaz şöbəsinin rəhbəri Vladimir Novikov xatırladıb. “Lakin praktikada regionda vəziyyət sakitləşməyib. Avropalı müşahidəçilər "Dağlıq Qarabağ"ın təmizlənməsinin qarşısını ala bilmədilər, Ermənistan-Azərbaycan sərhədində təxribatları dayandırmadılar və onun delimitasiyası və demarkasiyası prosesinin sürətləndirilməsinə kömək etmədilər. Amma onlar Moskva ilə İrəvan arasında qıcıq yaradan amillərdən biri olaraq qalırlar”, - deyə o bildirib.

Bakıda insanlar daha da şübhə ilə yanaşırlar. Onlar qeyd edirlər ki, Avropa İttifaqının mülki müşahidə missiyası müxtəlif Avropa rəsmilərinin və qeyri-rəsmi nümayəndə heyətlərinin sərhədyanı ərazilərə səfərlərini asanlaşdıraraq, mahiyyətcə “dürbün diplomatiyası”nın agentinə çevrilib. İstisnasız olaraq, bu cür səfərlər əsassız azərbaycanofobiyanın yayılması üçün istifadə olunur”, - Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi iddia edir.

Azərbaycan Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin sədri Fərid Şəfiyev bildirib ki, Avropa müşahidə missiyası ilə bağlı bir sıra problemlər var. “Əvvəlcə bu missiya yaradılanda avropalılar Azərbaycanla məsləhətləşdilər, sonra bizi kənara qoydular. Digər tərəfdən, Bakının mövqeyi ondan ibarətdir ki, İrəvanla dialoqda onun vasitəçilərə ehtiyacı yoxdur. Azərbaycan ordusu müstəqil şəkildə öz sərhədlərini qorumağa qadirdir”, - ekspert qeyd edib. “İkincisi, təəccüblüdür ki, 30 il ərzində Aİ Azərbaycanın bir hissəsinin işğalından narahat olmayıb, indi isə birdən Ermənistanı müdafiə etmək qərarına gəlib”.

Öz növbəsində Orbeli Mərkəzinin eksperti Conni Melikyan qeyd edib ki, Aİ-nin Ermənistandakı müşahidə missiyasının effektivliyi Bakı və İrəvanın Brüssel platformasında fəal danışıqlar apardığı bir vaxtda müzakirə oluna bilər. Və Azərbaycan tərəfinin hərəkətləri barədə məlumat Brüsselə göndərilib. “Lakin Bakının imtinası səbəbindən son aylarda Brüssel platformasında görüşlər keçirilmir”, - Melikyan bildirib.

Buna baxmayaraq, politoloq hesab edir ki, avropalı müşahidəçilər Ermənistan Silahlı Qüvvələri ilə yanaşı, Rusiya sərhədçilərinin də yer aldığı Ermənistan təhlükəsizlik sisteminin elementlərindən birinə çevrilə biliblər. Ekspert təklif edir ki, əgər sərhəddə avropalıların əvəzinə KTMT nümayəndələri olsaydı, bu, “yerdə” heç nəyi kökündən dəyişməzdi.

Yeri gəlmişkən:

Fransanın silahlı qüvvələr naziri Sebastyan Lekornu Ermənistanın müdafiə naziri Suren Papikyanla yaxın, orta və uzaq mənzilli hava hücumundan müdafiə sistemlərinin tədarükü məsələsini müzakirə etdiyini bildirib. Nazirlər Ermənistana artıq tədarük edilən silahları da müzakirə ediblər. “Fransadan alınan hərbi texnikanın birinci hissəsi Ermənistana gəlib. Bunlar gecə görmə cihazlarıdır, dünən axşam təhvil verilib. Bastion zirehli texnikası da gələcək. Əgər Ermənistana müxtəlif mənzilli hava hücumundan müdafiə raketləri lazımdırsa, o zaman onlar tədarük ediləcək”, - Sebastyen Lekornu mətbuat konfransında deyib.

Fransa silahlı qüvvələrinin başçısı onu da bildirib ki, “Mistral” sistemləri tezliklə Ermənistana veriləcək. “Bunlar qısa mənzilli raket qurğularıdır. Onlardan necə istifadə edəcəyinizi öyrənmək olduqca asandır. Nazir Papikyanla bu mövzuda artıq müzakirə apardıqlarını deyib. Hava məkanının ikinci eşelonunu qorumaq üçün biz orta mənzilli hava hücumundan müdafiə sistemlərini təklif edəcəyik”, - deyə nazir bildirib.

2023-cü ilin noyabrında Minskdə KTMT-nin sessiyası keçirilib - Nikol Paşinyan orada iştirakdan imtina edib. Həmin ilin payızında nazirlər Suren Papikyan və Sebastyan Lekornu Parisdə görüşüblər və orada Ermənistana hava hücumundan müdafiə sistemlərinin tədarükü məsələsini müzakirə ediblər.

Bu həftə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan və xanımı Anna Akopyan iki günlük işgüzar səfərlə Fransaya gediblər. Orada keçirilən görüşlərdə əslində Fransanın bu Cənubi Qafqaz ölkəsini silahlandırması əsas mövzu olub. Bu isə dolayısı ilə Ermənistanı Azərbaycana qarşı yeni müharibəyə təhrik etməkdir.

V.VƏLİYEV