Sülhməramlılar və Zəngəzur dəhlizi - ANALİZ

Avropa İttifaqında qəribə hadisələr baş verir. Üzdə məslək,əqidə birliyindədirlər, amma ittifaqa üzv dövlətlərin hadisələrə baxışları müxtəlifdir. Bu rəngarənglik doğru qərarların qəbul edilməsində də problemlər yaradır. Konkret desək, Avropadakı birlik anlayışı simvolikdir, daha çox siyasi mənadadır, burada əməldən çox sözə üstünlük verilir. Boş qərarlar, bəyanatlar, bəyannamələr, kağız üzərində qalan bir yığın razılaşma. Dünən hansısa komissiyanın verdiyi qərar Avropa İttifaqının digər dövlətlərinin fərdi maraqları ilə üst-üstə düşmədiyi halda onun ləğvi gündəmə gələ bilər. Hesab etsək ki, bu qurumda da “söz sahibləri” var, onda burada nələrin baş verdiyini təsəvvür etmək olar.

Avropa Şurasının rəhbəri Şarl Mişel Avropa Komissiyasının (AK) prezidenti Ursula fon der Leyenin xarici siyasət təşəbbüslərini tənqid edib və onu səlahiyyətlərini aşmaqda ittiham edib. Nümunə olaraq, cənab Mişel Tunislə miqrasiya sazişini göstərib. Onun sözlərinə görə, bu saziş AK rəhbəri tərəfindən imzalanıb, Aİ Şurası isə “kənara qalıb”. Avropa Komissiyasının sözçüsü Arianna Podesta Şarl Mişelin bəyanatını yalan adlandırıb. Ş.Mişel xanım fon der Leyenin səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməsinə misal kimi göstərdiyi AK və Tunis arasında miqrasiya sazişi bu ilin iyulunda bağlanıb. Mişelin sözlərinə görə, Avropa Komissiyasının sədri onu Niderland və İtaliyanın baş nazirləri Mark Rutte və Corciya Meloni ilə birlikdə imzalayıb, Aİ Şurası isə “kənarda qalıb”.

Eyni zamanda, “Şpigel” nəşri qeyd edib ki, Ursula fon der Leyeni səlahiyyətlərini aşmaqda ittiham etməklə yanaşı, Şarl Mişel özü də Ukraynaya 2030-cu ilə qədər Aİ-yə daxil olmaq perspektivini təklif etməklə səlahiyyətlərini aşıb. Belə bir bəyanatla çıxış edən cənab Mişel qeyd edib ki, Ukraynaya qoşulmaq üçün “ev tapşırığını yerinə yetirməlidir”. “Financial Times”ın yazdığına görə, Aİ Ukraynaya üzv olacağı təqdirdə ona 186 milyard avro xərcləməli olacaq.

Avropa Komissiyası və ermənilər

Aİ Qarabağdan köçən ermənilərin humanitar problemlərinin həllinə kömək etmək üçün Ermənistana lazımi dəstəyi göstərməyə hazırdır. Ermənistan hökumətinin mətbuat xidməti xəbər verir ki, bunu Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayen Qranadada Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanla görüşündə deyib. Görünür, madam Ursula burada da səlahiyyətlərindən sui-istifadə edib. Bildirilib ki, Avropa İttifaqının Mülki Müdafiə və Humanitar Yardım üzrə komissarı gələcək ehtiyacları qiymətləndirmək üçün Ermənistana gələcək.

Bu arada Paşinyan Avropa Siyasi Birliyinin sammiti çərçivəsində imzaladığı bəyannamədə Azərbaycanın ərazisini Qarabağ da daxil olmaqla 86,6 min kvadratmetr kimi tanıyıb. Avropa Şurasının rəhbəri Şarl Mişel isə Ermənistan hökumətinin başçısını və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevi oktyabrın sonunda Brüsselə görüşə dəvət edib. Amma Avropa İttifaqının rəsmisinin verdiyi digər digər xəbər bu qurumun sülhdən çox müharibəyə meylləndiyinə işarə vurur. Mişel deyib ki, Aİ Ermənistan üçün 2 milyard avroluq investisiya paketini gecikdirməməlidir. O xatırladıb ki, Aİ iki il əvvəl Ermənistana sözügedən investisiya paketini vəd edib. Bu vədin yerinə yetirilməsini gecikdirmək olmaz, çünki Azərbaycanın hərbi əməliyyatının nəticələrini aradan qaldırmaq üçün Ermənistanın dəstəyə ehtiyacı var. Avropa İttifaqı Şurasının rəhbəri Brüsselin Azərbaycanın hərbi güc tətbiq etmək qərarından “şoka düşdüyünü” də deyib və əlavə edib ki, iki gün əvvəl İlham Əliyevlə telefonla danışıb və söhbət zamanı Azərbaycan lideri açıq-aşkar danışıb. Bakının Ermənistana qarşı heç bir ərazi iddiası olmadığını bəyan edib.

Putin: “Qarabağın statusu əsas məsələ idi…”

Rusiya prezidenti Putin İrəvanın güzəştə getməməsinə münasibət bildirib və Qarabağın statusu və Rusiya sülhməramlılarının roluna toxunub. Rusiya prezidenti Vladimir Putin “Valday” klubunun iclasında deyib ki, təxminən 15 il ərzində Rusiya Ermənistana güzəştə getməyi və Qarabağın 5 rayonunu Azərbaycana qaytarmağı və iki rayonunu özünə saxlamağı təklif edib, lakin onlar bundan imtina ediblər. “Rusiya uzun müddətdir ki, Ermənistana Qarabağla bağlı həll yolları təklif edir, lakin İrəvan “döyüşməyə” hazır olduğunu bildirərək bundan imtina edib”, - Putin bildirib. O qeyd edib ki, Qarabağdakı Rusiya sülhməramlıları yalnız atəşkəs rejiminə əməl olunmasına nəzarət edə bilər, onların başqa hüquqları yoxdur. "Qarabağın statusu əsas məsələ idi, lakin Ermənistan özü onu Azərbaycanın bir hissəsi kimi tanıyıb", - Putin bildirib.

Bu arada məlum olub ki, Rusiyanın Qarabağdakı sülhməramlıları Əsgəran, Ağdərə və Şuşada tərəflərin keçmiş təmas xətti boyunca müvəqqəti müşahidə məntəqələrinin sökülməsini başa çatdırıb. Nazirlik həmçinin bildirib ki, bu günə qədər “Qarabağın silahlı birləşmələri” tərəfindən 84 ədəd zirehli texnika, 121 ədəd avtomobil, 121 ədəd hava hücumundan müdafiə texnikası, 105 ədəd səhra artilleriya qurğusu, MLRS və minaatanlar, 1 ədəd PUA, 7 mindən çox atıcı silah və tank əleyhinə silah, 58,5 milyona yaxın döyüş sursatı təhvil verilib. Qeyd olunur ki, silah, hərbi texnika və sursatların saxlandığı yerlərin mühafizəsi Rusiya-Azərbaycan birgə mühafizə postları tərəfindən təşkil edilir.

Rusiya əsgərləri Zəngəzur dəhlizinin mühafizəsini təmin edəcək?

Ukraynada və Qarabağdakı hadisələr Rusiyanı Cənubi Qafqaz və Qara dəniz regionlarında mövcudluğunu gücləndirməyə sövq edir. Abxaziyanın Oçamçira bölgəsində hərbi-dəniz bazasının yaradılması (daha doğrusu, yenidən yaradılması) və Cənubi Qafqazda Rusiya Federasiyasının mavi dəbilqəlilərinin tapşırıqlarını davam etdirməsi ilə bağlı məlumatları belə şərh edə bilərik. Cənub Hərbi Dairəsində (SMD) sınaq manevrləri davam edir. Rusiya qoşunlarının döyüş hazırlığının gücləndirilməsi məqsədi daşıyan təlim oktyabrın 5-də müdafiə naziri Sergey Şoyqu tərəfindən yoxlanılıb. O, Birləşmiş Qüvvələr Qrupunun qərargahında xüsusi əməliyyat zonasındakı qruplaşma komandirlərinin məruzələrini dinləyib və son bir ayda ehtiyata cəlb olunmuş hərbi qulluqçuların və könüllülərin döyüş hazırlığının təşkili və təmin edilməsi məsələlərinə diqqət çəkib. "Bu gün bizim doqquz ehtiyat alayımız var və onlar hazırlaşır və onların təbii, daimi doldurulması davam edir", - deyən Şoyqu qeyd edib ki, müqaviləli əsgərlərlə yanaşı, 38 min könüllü də ehtiyat hissələrə cəlb olunub.

Rəsmi məlumatlara və KİV-in materiallarına əsasən, Rusiya Ordusunun Cənub Hərbi Dairəsindəki birlik və hissələrinin manevrləri və təlimləri təkcə xüsusi əməliyyat zonasında fəaliyyət göstərəcək qoşunların deyil, həm də xüsusi əməliyyat zonasında tapşırıqların öhdəsindən gələcək qoşunların hazırlanması üçün həyata keçirilir. Belə ki, KİV oktyabrın 4-də Ermənistanın Gümrüdəki 102-ci Rusiya bazasının bölmələrinin “döyüş hazırlığını artırmaq məqsədilə” təşkil etdiyi taktiki təlimlər barədə məlumat yayıb. Hərbi manevrlər Cənubi Osetiya və Abxaziyada da keçirilib. Eyni zamanda, Abxaziya “prezidenti” Aslan Bjaniyanın dediyi kimi, “respublika” Rusiya Federasiyası ilə mühüm müqavilə imzalayıb. Sənədə əsasən yaxın vaxtlarda Oçamçira bölgəsində Rusiya Hərbi Dəniz Qüvvələrinin daimi bazası olacaq. Bütün bunlar həm Rusiyanın, həm də Abxaziyanın “müdafiə qabiliyyətinin səviyyəsini yüksəltməyə yönəlib”.

Kreml bu məlumatı nə təsdiq, nə də təkzib edib, nə də xarici KİV-də Rusiya Federasiyasının Qara Dəniz Donanmasının (BSF) bir hissəsinin Sevastopoldan Novorossiyskə köçürüldüyü iddiası ilə bağlı xəbərləri təkzib edib. Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov bu barədə şərh verə bilmədiyini deyib və əlavə edib ki, “bölmələrimizin, gəmilərimizin, bölmələrimizin yerləşdirilməsi ilə bağlı məsələlər Müdafiə Nazirliyinin səlahiyyətindədir”.

Rusiya mənbələrinin verdiyi məlumata görə, Zəngəzur dəhlizinin açılması mümkünlüyü ilə əlaqədar Moskva, Bakı və İrəvan arasında 2020-ci ildə imzalanmış üçtərəfli sazişə əsasən, Azərbaycandan onun eksklavı Naxçıvana gedən marşrutların təhlükəsizliyinə nəzarəti Rusiya qüvvələri, o cümlədən, sərhədçilər və sülhməramlılar təmin edilməlidir. Beləliklə, Cənubi Qafqazda rus “mavi dəbilqələri”nin olması öz aktuallığını itirmir.

Bir daha vurğulamaq yerinə düşər ki, oktyabrın 5-də axşam saatlarında Rusiya Müdafiə Nazirliyi Qarabağın Əsgəran, Ağdərə və Şuşa yaxınlığındakı “tərəflərin keçmiş təmas xətti boyunca müvəqqəti müşahidə məntəqələri”nin ləğvinin başa çatdığını elan edib. Hərbi idarə qeyd edir ki, Rusiya sülhməramlı kontingenti hələlik “Qarabağ ərazisində tapşırıqları yerinə yetirməkdə” davam edir. Rusiya sülhməramlı kontingentinin məsuliyyət daşıdığı ərazidə atəşkəs rejiminin pozulması qeydə alınmayıb.

İndi məntiqi sual yaranır, Zəngəzur dəhlizi necə açılacaq və nəzarəti kimdə olacaq. Rusiyanın iştahasını başa düşdük, Ermənistanın Azərbaycandan başqa bütün sərhədlərini rus sərhədçiləri qoruyur, bu ölkənin elə bir sahəsi yoxdur ki, Rusiya şirkətlərin törəməsi olmasın. Ermənilərin canından başqa bütün Ermənistan Rusiyanın ovcundadır. Ermənilər istəsə də Rusiyanı ölkələrində belə asanlıqla çıxara bilməzlər. Önəmli bir məsələ də qaldı, Rusiya ilə Ermənistan arasında imzalanan əsas müqavilə. Bu müqaviləyə əsasən Rusiyanın 102-ci hərbi bazası 2040-cı ilədək Ermənistanda qalacaq. Belə kritik şərtlər altında ermənilər və Ermənistan rəhbərliyi iki gündən bir “Rusiya ilə bütün əlaqələri kəsirik” iddiasını reallaşdırmaq imkanına sahibdirlərmi? Əlbəttə yox. Rusiyanı Ermənistandan bir halda qoparmaq mümkündür, o da hər iki ölkənin parçalanması, darmadağın və məhv olması. Gözləyək…

V.VƏLİYEV