Rusiya və MDB məkanında siyasi mənzərə

Qərb Dağlıq Qarabağ ətrafındakı vəziyyətə hər cür müdaxilə etməyə, mövcudluğunu artırmağa və Rusiyanın sülhməramlı siyasətini gözdən salmağa çalışır, Rusiyanın müdafiə naziri Sergey Şoyqu bildirib. "Qafqaz regionundakı vəziyyətə gəlincə, bu, daha çox Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli dərəcəsi ilə müəyyən edilir. İndi Dağlıq Qarabağda təhlükəsizliyi Rusiyanın sülhməramlı kontingenti dəstəkləyir. Bununla belə, Qərb hər cür cəhd edir. vəziyyətə müdaxilə etmək, onun iştirakını artırmaq və Rusiyanın sülhməramlı siyasətini gözdən salmaq”, - o deyib.Şoyqu cümə axşamı Minskdə KTMT üzvü olan ölkələrin Müdafiə Nazirləri Şurasının iclasında.

Onun fikrincə, Qərb üçün əsas məsələ “Rusiyanı Cənubi Qafqazdan sıxışdırıb çıxarmaqdır, nəinki uzunmüddətli perspektivdə regionun təhlükəsizliyini və rifahını təmin etməkdir”.

TASS xəbər verir ki, Şoyqu deyib: "Buna misal olaraq Avropa İttifaqının Ermənistandakı qondarma mülki missiyasını göstərmək olar. Bu missiyaya hərbçilər və kəşfiyyatçılar daxildir. Məncə, onların əslində nə işlə məşğul olduğunu izah etməyə ehtiyac yoxdur".

“Bununla əlaqədar biz KTMT missiyasının regiona göndərilməsi ilə bağlı işi davam etdirməyi zəruri hesab edirik”, - Rusiyanın müdafiə naziri vurğulayıb.

KİV-in məlumatına görə, iclasda Ermənistandan ER Müdafiə Nazirliyinin KTMT-nin Birləşmiş Qərargahındakı nümayəndəsi Artak Tonoyan iştirak edir. ER müdafiə naziri Suren Papikyan Minskə getməyib.

Geosiyasi ambisiyalar

Rusiyanın Müstəqil Dövlətlər Birliyinin (MDB) məkanındakı rolu “eroziyaya” məruz qala bilər, lakin onun geosiyasi ambisiyaları azalmır ki, bu da region üçün əlavə risklər yaradır, Moody's Investors Service beynəlxalq reytinq agentliyinin geosiyasi dinamikaya dair icmalında bu barədə yazılıb. MDB-yə ənənəvi olaraq Rusiyanın təsir dairəsi kimi baxılır, lakin hərbi üstünlüyün fonunda “Rusiyanın MDB-də əsas diplomatik tərəfdaş və təhlükəsizliyin təminatçısı, eləcə də əsas iqtisadi qovşaq kimi rolu zəifləyir”. Ukraynadakı münaqişə və sanksiyalar da buna təsirsiz ötüşmür. İddia edilir ki, Moskva öz təsirini saxlamaq üçün siyasi müdaxilə taktikasına müraciət edə bilər. “Digər hallarda o, öz geosiyasi öhdəliklərindən geri çəkilmək və ya öz dəyərlərini təşviq etmək kimi yumşaq güc strategiyalarına diqqət yetirmək qərarına gələ bilər”, - deyə agentlik yazır.

Qarabağ

Rusiyanın Qarabağ münaqişəsində təsir imkanları zəiflədikcə digər dövlətlər regionda "öz mövqelərini ortaya qoymağa" çalışırlar. Xüsusilə, agentliyin analitikləri hesab edirlər ki, İran Ermənistandakı iqtisadi əlaqələri ilə Türkiyənin Qafqazda artan təsirini balanslaşdırmağa çalışdığı üçün Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsində iştirakını artıra bilər. “Rusiyanın əsas istəyi regionda mövcudluğunu saxlamaqdır. Status-kvo, postsovet məkanında münaqişələrin dondurulmuş statusu ona ən uyğun gələnidir”, - deyə Mərkəzi Asiya üzrə ekspert Arkadi Dubnov qeyd edir.

Onun fikrincə, indiki şəraitdə regiona başqa güclərin gəlməsi perspektivi kifayət qədər realdır: məsələn, Ermənistan növbəti dəfə KTMT-dən çıxa biləcəyini açıqladı. Bu baş verərsə, o zaman İrəvan üçüncü ölkələrin hərbi infrastrukturunu qəbul edə biləcək. “Bununla paralel olaraq, əgər amerikalılar ermənilərin təhlükəsizliyini təmin edə bilsələr, o zaman eyni addımı türklər atacaqlar və Azərbaycanın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün hərəkətə keçəcəklər”, - ekspert vurğulayır.

Belarus, Moldova, Gürcüstan

Rusiyanın Ukraynada hərbi əməliyyatına başlamasından sonra Belarus, Moldova və Gürcüstan üçün siyasi risk qiymətləndirmələri pisləşib. 2022-ci ilin yayında Belarusun dollar avrobondlarını yerli rublla ödəmək qərarı dövlət defoltu kimi qiymətləndirildi. Moody's hesab edir ki, Rusiya və Ukrayna arasında münaqişə ən azı 2023-2024-cü illərdə yüksək gərginlik riski ilə davam edəcək və beynəlxalq sanksiyalar hərbi əməliyyatlar başa çatdıqdan sonra da davam edəcək. Analitiklər Rusiyanın “sərt gücünün” aşınmasını bunun nəticəsi adlandırırlar, “baxmayaraq ki, o, əhəmiyyətli insan resursunu və nüvə potensialını saxlayır”.

Moody's qeyd edir ki, Gürcüstan və Moldova üçün geosiyasi gərginlik riskləri artır, lakin ilkin ssenaridə agentlik birbaşa qarşıdurmaların mümkünlüyünü nəzərə almır. Avropa İttifaqına üzv olmağa namizəd olan Moldovanın geosiyasi riskləri Dnestryanı ətrafındakı gərginliklə yanaşı, Ukraynadakı hərbi əməliyyatlara yaxın olması (raket parçaları ölkə ərazisinə dəfələrlə düşüb), enerji təhlükəsizliyi baxımından da artır.

Gürcüstana gəldikdə, Moody's Gürcüstan ərazisinə hərbi ekspansiya ehtimalının aşağı olduğunu qeyd edir, lakin mümkün "Rusiyanın müdaxiləsi" səbəbindən "daxili siyasi dəyişkənliyin artması" riskinə işarə edir.

Orta Asiya

Bununla belə, Mərkəzi Asiya ölkələri öz aralarında logistika və infrastruktur əməkdaşlığını inkişaf etdirir və Aİ və Çin kimi digər böyük bazarlara ixrac kanallarını diversifikasiya etməyə çalışırlar, Moody's qeyd edir. 2022-ci ildə Çin və region ölkələri arasında qarşılıqlı ticarət Rusiyanın onlarla ticarətindən daha çox artaraq 40% (70,2 milyard dollar) olub. Ankaranın iqtisadi rolu da artır.
Eyni zamanda, region ölkələri fəal şəkildə xarici maliyyələşdirmə axtarışındadır, xüsusən də Aİ və ABŞ hakimiyyət orqanları Mərkəzi Asiyaya maraqlarını təzələyiblər. Aİ ölkələri artıq regiona birbaşa xarici investisiyaların əsas mənbəyidir, bu, 40%-dən çoxdur.

Rusiya və KTMT

Moskva Dövlət Universitetinin Postsovet məkanında ictimai-siyasi proseslərin öyrənilməsi üzrə informasiya-analitik mərkəzin direktoru Daria Çijova hesab edir ki, Rusiyanın postsovet məkanında mövcudluğunun azaldılmasından söhbət gedə bilməz. “NWO başlayandan bəri nə qədər birgə layihələrin elan edildiyini görürük - nəqliyyat marşrutları müzakirə olunur, Rusiya, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında üçtərəfli qaz əməkdaşlığı ideyası səsləndirilir. İqtisadi və təhlükəsizlik sferasında Rusiyanın regionu tərk etdiyini və artıq orada əhəmiyyətli tərəfdaş kimi qəbul edilmədiyini söyləməyə dəyməz”, - ekspert hesab edir.

VƏLİ
P.S. Məqalədə xarici mənbələrə istinad var.