...ABŞ-ın Hörmüz boğazını sərtləşdirən dəniz blokadası fonunda İran neft hasilatını azaldıb və üzən saxlama tutumunu artırır.
SİA-nın məlumatına görə, Bloomberg xəbər verir ki, ölkənin əsas gəlir mənbəyinə təzyiq güclənir, lakin Tehran sanksiyalara müqavimət göstərməkdə illərlə qazandığı təcrübədən istifadə edərək vaxt qazanmağa çalışır.
Nəşrin İran hökumətinə yaxın mənbələrinə görə, son həftələrdə neft ixracı kəskin şəkildə azalıb və saxlama yerləri sürətlə dolur.
Buna cavab olaraq, hakimiyyət orqanları tutumun tamamilə tükəndiyi və quyuların təcili olaraq bağlanmalı olduğu bir vəziyyətdən qaçınmaq üçün istehsalı qabaqlayıcı şəkildə azaltmağa başlayıblar.
Hazırkı strategiyanın əsas xüsusiyyəti istehsalın nəzarət altında azaldılmasıdır.
Sanksiyalar və məcburi bağlanmalar altında işləmək təcrübəsi olan iranlı mühəndislər yataqlara əhəmiyyətli dərəcədə zərər vermədən quyuları müvəqqəti olaraq "monte etməyi" və onları tez bir zamanda istehsala qaytarmağı öyrəniblər. Əvvəlki illərdən fərqli olaraq, İranın sözdə kölgə donanması və gizli daşımalar vasitəsilə sanksiyalardan yayınmağı bacardığı illərdən fərqli olaraq, hazırkı vəziyyət ABŞ-ın bölgədəki fiziki mövcudluğu ilə mürəkkəbləşir.
Hörmüz boğazında gəmiçiliyin blokadası dəniz yolu ilə neft ixrac etmək imkanını təsirli şəkildə məhdudlaşdırır və bu da on milyonlarla barel xam neftin yığılmasına səbəb olur. İxracın azalmasını kompensasiya etmək üçün Tehran üzən saxlama qurğularından fəal şəkildə istifadə edir.
Müvəqqəti neft saxlama üçün istifadə edilən köhnə və istismardan çıxarılmış gəmilər də daxil olmaqla, getdikcə artan sayda tanker ölkənin əsas ixrac terminalı olan Xarq adasının yaxınlığında cəmləşib.
Analitiklər hesablayırlar ki, bu cür saxlama yerlərinin ümumi tutumu 65-75 milyon barelə çata bilər. Lakin, bu sistemin tutumu məhduddur. Mütəxəssislər hesablayırlar ki, hazırkı istehsal səviyyələrində İran növbəti ay ərzində tam saxlama tutumuna çata bilər.
Bu halda, ölkə hasilatı daxili istehlaka və məhdud alternativ ixrac kanallarına uyğun səviyyəyə qədər daha da azaltmalı olacaq.
Bu cür alternativlər arasında Türkiyə, Pakistan və Orta Asiya ölkələrinə quru yolu ilə daşımalar nəzərdən keçirilir. Lakin onların həcmi dəniz daşımalarından xeyli aşağıdır və itkiləri tam kompensasiya edə bilmir.
Çinə dəmir yolu daşımaları da daxil olmaqla daha mürəkkəb logistika sxemləri də müzakirə olunur, lakin onlar iqtisadi cəhətdən daha az səmərəlidir.
Bu fonda neft qiymətləri son dörd ilin ən yüksək səviyyəsinə yüksəlib ki, bu da qismən İranın əlinə keçir və ABŞ-a eləcə də qlobal iqtisadiyyata təzyiqi artırır.
Tehran iqtisadi itkilərə - enerji qiymətlərinin artmasının nəticələrinə - rəqiblərindən daha uzun müddət davam gətirə biləcəyini gözləyir.
Milli valyutanın dəyərdən düşməsi və daxili qiymətlərin artması da daxil olmaqla ciddi iqtisadi çətinliklərə baxmayaraq, İran hakimiyyəti təzyiqə davam gətirməyə hazır olduqlarını bəyan edir.
...“Müqavimət iqtisadiyyatı” adlanan strategiya sürətli artıma qayıtmaq əvəzinə, sanksiyalara uyğunlaşmaq və onların təsirini minimuma endirməyi nəzərdə tutur.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, İranın neft ixrac sistemi "məhdud, lakin işlək" olaraq qalır.
Üzən saxlama qurğularından istifadə, gəmilər arasında neftin daşınması və müxtəlif logistika həllərinin tətbiqi sayəsində ölkə hətta gücləndirilmiş nəzarət altında belə minimal təchizat axınlarını saxlaya bilir.
Lakin, uzunmüddətli perspektivdə çox şey blokadanın sərt tətbiqindən və İranın yeni həll yolları tapmaq qabiliyyətindən asılı olacaq.
Hazırda qarşıdurma uzunmüddətli iqtisadi təzyiq mərhələsinə qədəm qoyur və zaman çox vacibdir.
Əli Babayev
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB