"Ermənistan pilotsuz uçuş aparatları (PUA) üçün tənzimləyici çərçivə yaratmalıdır. İşə indi başlamaq lazımdır, əks halda əbədi olaraq geridə qalma və kənar şəxs olma riski var". Bu fikri Moskva-İrəvan telekonfransında Pilotsuz Aviasiya və Robototexnika Təlim Mərkəzinin təsisçisi və Rusiya Mühəndislik Akademiyasının akademiki Maksim Kondratyev bildirib.
Onun sözlərinə görə, müasir müharibənin paradiqması kökündən dəyişib və pilotsuz uçuş aparatları, dronlar və robotlar dövrünə qədəm qoyub. Bu o deməkdir ki, hibrid müharibə yalnız uçan dronlarla deyil, həm də quruda, dənizdə və sualtıda pilotsuz uçuş aparatları ilə hücumları əhatə edir. Yeni texnologiyaların ənənəvi ağır silahları lazımsız edib-etməməsi və Ermənistan kimi kiçik ölkələrin imkanlarını genişləndirib-genişləndirməməsi ilə bağlı şərh verən ekspert qeyd edib ki, ucuz PUA-lar əhəmiyyətli investisiya tələb edən bahalı inkişafların nəticəsidir.
Lakin, PUA-lar raket və nüvə silahlarını əvəz etməyəcək. PUA-ların geniş istifadəsinə nümunə olaraq, o, vəziyyəti dəyişdirmək üçün Ukraynanın 2026-cı ilə qədər təxminən 7 milyon drona ehtiyacı olduğunu göstərib. İran eyni vaxtda ən çox dronun yerləşdirilməsinə görə rekorda malikdir - 800. Lakin, məsələn, ABŞ-dan PUA alınarsa, ölkə avtomatik olaraq ABŞ-ın girovuna çevrilir, çünki pilotsuz sistemlər ABŞ peyk sistemləri vasitəsilə idarə olunur. Bu o deməkdir ki, alıcı ölkənin və ABŞ-ın maraqları toqquşduğu təqdirdə ABŞ onları bağlaya bilər. İkinci vacib sahə əks tədbirlərdir. Üçüncü sahə böyük həcmdə məlumatlarla işləməkdir, çünki müasir dron müharibəsi çoxlu miqdarda məlumatların toplanmasını və emalını tələb edir. Bu, kiçik ölkələrin imkanlarından kənardır.
Ermənistanın diqqətini hansı sahələrə yönəltməli olduğu ilə bağlı suala cavab olaraq ekspert qeyd edib ki, Türkiyə, Azərbaycan və İran kimi qonşu ölkələr PUA texnologiyasını fəal şəkildə inkişaf etdirirlər. O, xatırladıb ki, Azərbaycan ilk dəfə 2016-cı ildə Ermənistanın işğal etdiyi ərazilərdəki silahlı qüvvələrinə qarşı PUA-lardan istifadə edib. "Bu, Ermənistan üçün pilotsuz uçuş aparatlarının (PUA) imkanlarını inkişaf etdirməli olduğuna dair ilk xəbərdarlıq siqnalı idi. 2020-ci ildə Azərbaycanla Ermənistan arasında böyük bir müharibə baş verdi. Burada Azərbaycan zərbə və kəşfiyyat PUA-larından istifadə etdi”, - deyə ekspert sadalayıb. O, əlavə edib ki, “Bayraktar”lar effektiv şəkildə uçub və hərbi personala və avadanlıqlara zərbələr endirib. Paralellər aparan ekspert qeyd edib ki, İkinci Hərbi Əməliyyatın əvvəlində Kiyev bu yolu tutub və Rusiya Silahlı Qüvvələrinə qarşı ilk aylarda çox sayda PUA-lardan istifadə edib.
Ermənistanın "inkişaf yolu"ndan danışan Kondratyev ilk növbədə Silahlı Qüvvələrin ayrıca bir qolunun yaradılmasını, personalın təlimini, yalnız PUA-lardan daha çox şeyə diqqət yetirməyi, əks tədbirlər üzərində işləməyi və səhvləri təkrarlamamaq üçün Rusiyanın təcrübəsini öyrənməyi tövsiyə edib. O, həmçinin ağır, bahalı dronlara güvənməyin strateji səhv olacağına inanır: "Bundan əlavə, qanunvericilik bazasının hazırlanması vacibdir və bu işə indi başlamaq lazımdır, əks halda biz əbədi olaraq geridə qalma və yarışda kənar şəxs kimi nəticələnmə riski ilə üzləşirik".
Ermənistan və Rusiya mütəxəssisləri arasında əlaqələrin olub-olmadığı və Rusiyadan satınalmalar barədə hər hansı bir məlumatın olub-olmadığı soruşulduqda, ekspert qeyd edib ki, o, belə bir məlumatı mediada və ya rəsmi hesabatlarda görməyib. "Çox güman ki, belə bir əlaqə yoxdur. Son nəşrlər göstərir ki, Ermənistan Silahlı Qüvvələri ABŞ-dan təxminən 20 təyyarə tipli pilotsuz uçuş aparatı alıb. Ermənistan Silahlı Qüvvələri Qərb şirkətlərinə baxır", Kondratyev bildirib.
Lakin onun sözlərinə görə, hətta PUA-ların hazırlanmasında ən qabaqcıl ölkələr belə onları Çin komponentlərindən yığır və öz proqram təminatlarını yükləyirlər. Bu o deməkdir ki, hərbi dronların yaradılması üçün komponentlər Çin bazarlarında asanlıqla mövcuddur. "Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Ermənistana hər hansı bir texnologiya ötürməsi ehtimalı azdır. Əgər Ermənistan Amerika dronlarını alırsa, deməli, onlar ittifaq yolunu seçiblər", - Maksim Kondratyev yekunlaşdırıb.
V.VƏLİLİ
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB
