“ABŞ–İran qarşıdurması hazırda açıq və genişmiqyaslı müharibə mərhələsinə keçməsə də, tərəflər arasında gərginlik son illərin ən yüksək səviyyələrindən birinə çatıb. Bu qarşıdurmanın kökləri uzun illərə söykənir və əsasən İranın nüvə proqramı, regional nüfuz uğrunda mübarizə, iqtisadi sanksiyalar və təhlükəsizlik məsələləri ətrafında formalaşır. Vaşinqton İranın nüvə fəaliyyətinin beynəlxalq təhlükəsizlik üçün risk yaratdığını iddia edərək Tehrana qarşı siyasi və iqtisadi təzyiqləri davam etdirir”.
Bu sözləri SİA -ya açıqlamasında politoloq Züriyyə Qarayeva bildirib.
Onun sözlərinə görə, İran isə öz növbəsində nüvə proqramının dinc məqsədlər daşıdığını bildirir və ölkənin müdafiə qabiliyyətini gücləndirməyin onun suveren hüququ olduğunu vurğulayır:
“Regionda vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirən amillərdən biri İranın müxtəlif müttəfiq qüvvələr vasitəsilə təsir imkanlarını nümayiş etdirməsidir. Yaxın Şərqin bir sıra ölkələrində fəaliyyət göstərən silahlı qruplar və siyasi təşkilatlar vasitəsilə İran öz regional mövqeyini qorumağa çalışır. ABŞ və onun müttəfiqləri isə bunu regional sabitlik üçün təhdid hesab edir. Nəticədə tərəflər arasında birbaşa qarşıdurmadan daha çox dolayı rəqabət və təsir mübarizəsi müşahidə olunur.
Hər iki tərəf zaman-zaman sərt bəyanatlar versə də, genişmiqyaslı müharibənin mümkün nəticələrinin son dərəcə ağır olacağını yaxşı anlayır. Belə bir münaqişə yalnız ABŞ və İran üçün deyil, bütün Yaxın Şərq regionu üçün ciddi təhlükələr yarada bilər. Hərbi əməliyyatların genişlənməsi regional sabitliyi poza, humanitar böhranlara səbəb ola və beynəlxalq ticarət marşrutlarının fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən tərəflər bir tərəfdən güc nümayiş etdirməyə çalışsalar da, digər tərəfdən birbaşa müharibədən yayınmağa üstünlük verirlər.
Bununla yanaşı, Yaxın Şərqdə istənilən lokal insidentin sürətlə regional böhrana çevrilmək potensialı qalır. Hərbi bazalara, enerji obyektlərinə və ya strateji nəqliyyat marşrutlarına qarşı mümkün hücumlar vəziyyəti qısa müddətdə daha təhlükəli mərhələyə keçirə bilər. Xüsusilə dünya enerji bazarları bu gərginliyə həssas reaksiya verir. İranın yerləşdiyi coğrafi mövqe, xüsusilə də neft və qaz daşımalarının mühüm hissəsinin keçdiyi Hörmüz boğazı beynəlxalq iqtisadiyyat üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Burada yaranacaq hər hansı təhlükə qlobal enerji qiymətlərinin artmasına, inflyasiya risklərinin yüksəlməsinə və dünya bazarlarında qeyri-müəyyənliyin güclənməsinə səbəb ola bilər.
Hazırkı mərhələdə əsas məsələ müharibənin başlayıb-başlamamasından daha çox, tərəflərin qarşılıqlı təzyiq və çəkindirmə siyasətini nə qədər davam etdirə biləcəyidir. ABŞ iqtisadi sanksiyalar, diplomatik təzyiqlər və hərbi mövcudluq vasitəsilə İranın fəaliyyətini məhdudlaşdırmağa çalışır. İran isə öz növbəsində regional təsir imkanlarını və müdafiə potensialını ön plana çıxararaq təzyiqlərə müqavimət göstərməyə çalışır. Bu vəziyyət hər iki tərəfin strateji hesablamalarını daha da mürəkkəbləşdirir.
Ekspertlərin fikrincə, diplomatik kanalların açıq saxlanılması və beynəlxalq vasitəçilik təşəbbüslərinin davam etdirilməsi gərginliyin nəzarət altında qalması üçün vacib şərtdir. Lakin mövcud şəraitdə kiçik bir səhv hesablama, təsadüfi hərbi insident və ya tərəflərdən birinin aqressiv addımı belə vəziyyətin sürətlə eskalasiyasına səbəb ola bilər. Buna görə də ABŞ–İran münasibətlərinin gələcək inkişafı yalnız iki ölkə üçün deyil, bütövlükdə Yaxın Şərqin təhlükəsizliyi və qlobal iqtisadi sabitlik baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır”.
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB