Ticarət, tariflər və Tayvan - ANALİTİK

Çin Prezidenti Si Cinpin və ABŞ Prezidenti Donald Tramp arasında Pekində görüş baş tutub. Amerika liderinin Çinə üç günlük səfərinin ən yaddaqalan məqamları olub. Onların söhbəti, görünür, Qərb mediasının "üç T" adlandırdığı məsələyə yönəlib: ticarət, tariflər və Tayvan. Tərəflər ticarət və ABŞ tarifləri ilə bağlı fikir ayrılıqlarını həll etmək barədə razılığa gəliblər. Lakin Tayvanla bağlı heç bir yaxınlaşma əlaməti olmayıb.

İki liderin danışıqları Böyük Xalq Zalında başlayıb. İki saatlıq söhbətdən sonra Si və Tramp Cənnət Məbədinə yollanıblar - bu, Dövlət Katibi Henri Kissincerin 1971-ci ildə Çinə etdiyi əfsanəvi səfərinə açıq şəkildə işarədir və bu səfər Çin və ABŞ arasında yaxınlaşmanın başlanğıcını qoyub. Liderlərin görüşü qala axşamı ziyafəti ilə başa çatıb.

Tramp danışıqlara emosional bir ton əlavə etməyə çalışıb. Danışıqlar başlamazdan əvvəl o, Si-ni dost və böyük lider adlandırıb və iki lider arasındakı münasibətlərin heç vaxt bu qədər yaxşı olmadığını iddia edib. Bu arada, Çin prezidenti söhbəti daha prozaik əsaslara yönəldib və ABŞ ilə Çin arasındakı münasibətlərin pisləşəcəyi təqdirdə hər iki tərəfə zərər verəcəyini qeyd edib. Ticarətə gəldikdə isə, Si qeyd edib ki, ticarət müharibəsindən heç kim faydalanmayacaq. Buna görə də, Ağ Ev rəhbəri ilə birlikdə Amerika biznes liderlərinin Çinə səfəri iki ölkə arasındakı iqtisadi münasibətlərə böyük müsbət töhfə olub. Lakin Sinxua Xəbər Agentliyinin və Amerika mediasının xəbərləri Trampın Pekinin Amerika mallarının, xüsusən də soya paxlasının alışını artırmaq üçün razılığını əldə edib-etmədiyi ilə bağlı hələ də aydın deyil. Həmçinin, Çin ixracına Amerika tariflərinin azaldılması barədə razılığa gəlinib-gəlmədiyi də məlum deyil.

İki lider ticarət və iqtisadi məsələlərdə bir-birinə qarşı ehtiyatlı addımlar atsa da, xarici siyasət məsələlərində aralarındakı fikir ayrılıqları daha da artıb. Bu, hər şeydən əvvəl Tayvanla bağlıdır. Si Cinpin dediyi kimi, ABŞ-ın Çinin öz ərazisinin bir hissəsi hesab etdiyi ada ilə Pekinin münasibətlərinə müdaxiləsi iki güc arasında münaqişəyə səbəb ola bilər. İrana qarşı müharibə səbəbindən Pentaqonun ehtiyatı azalsa da, Vaşinqton Taypeyə ən qabaqcıl silahlar satmağa davam edir.

Tayvanlı siyasətçilər Trampın mövcud status-kvonu şübhə altına alacaq əlverişli ticarət razılaşması əldə etmək üçün Çinə güzəştə gedəcəyindən narahat olduqlarını bildiriblər. Bu narahatlıqlar əsassız görünür. Prezidenti müşayiət edən ABŞ dövlət katibi Marko Rubio səfərdən əvvəl ABŞ-ın əlverişli ticarət razılaşması əldə etmək üçün Tayvanın hesabına Pekinə güzəştə getməyəcəyini bildirən bir bəyanat yayıb. Si Cinpin və Trampın söhbətindən sonra Ağ Evin verdiyi açıqlamada adadan bəhs edilməyib.

Əl-Cəzirə xəbər verir ki, ikitərəfli münasibətlərdə həlli çətin olan məsələlərə Trampın bir vaxtlar 145%-ə çatan əmr etdiyi tariflər və nadir torpaq metalları razılaşması daxildir. Çin, əsasən, nadir torpaq metallarının istehsalı və xüsusilə də emalı üzərində inhisara malikdir. Vaşinqtonun kölgə donanmaları vasitəsilə daşınan İran neftindən istifadə edən Çin neft emalı zavodlarına qarşı elan etdiyi sanksiyalara cavab olaraq, Pekin digər ölkələrə nadir torpaq metallarının satışına məhdudiyyətlər qoydu. Bu, ABŞ üçün ağrılı bir zərbə idi, çünki bu cür metallar olmadan həm elektrik avtomobillərinin, həm də qabaqcıl silahların istehsalı artıq vacibdir.

Təbii ki, danışıqlar zamanı liderlər ABŞ-ın İrana qarşı müharibəsinə və Rusiya ilə Ukrayna arasındakı münaqişəyə toxunmadan özlərini saxlaya bilmədilər. Tramp Pekini müharibədən əvvəl dəniz neftinin və mayeləşdirilmiş təbii qaz daşınmalarının 20%-ə qədərinin keçdiyi Hörmüz boğazını bağlamağı dayandırmaq üçün İrana təsir göstərməyə çağırıb.

Ziyafətdən sonra dərc olunan birgə bəyanata əsasən, Pekin Amerikaya doğru kiçik bir addım atıb, lakin öz maraqlarını nəzərə alıb. Bəyanatda Hörmüz boğazının açılması tələbinə dəstək vurğulanıb. Həmçinin, oradan keçid üçün heç bir ödənişin olmaması bildirilib. İki güc arasındakı bu razılaşma boğaz üzərində faktiki olaraq nəzarəti bərqərar etmiş İrana qarşı bir iraddan başqa bir şey deyil.

ABŞ və Çinin razılaşdığı digər vacib məqam İranın nüvə silahları ilə bağlıdır. Birgə bəyanatda İranın heç vaxt nüvə silahına sahib olmamalı olduğu bildirilib. Həmçinin danışıqlar zamanı Rusiya ilə Ukrayna arasındakı qarşıdurmanın da müzakirə edildiyi qeyd edilib. Lakin bu hissədən hər hansı bir nəticə çıxarmaq çətindir.

Danışıqlardan sonra verdiyi açıqlamada Vaşinqton Tramp və Si Cinpin bu il iki dəfə görüşə biləcəyini bildirib. Bu, noyabr ayında Şençjendə keçirilən Asiya-Sakit Okean Əməkdaşlıq sammitinə və dekabr ayında Mayamidə keçirilən G20 sammitinə aiddir. Lakin ABŞ prezidentinin bir il ərzində ikinci dəfə Çinə səfər etməsi görünməmiş bir hal olardı.

Amerika nümayəndə heyətinə Apple, Nvidia, Micron, Qualcomm, BlackRock, Boeing, Citigroup və Goldman Sachs kimi ABŞ biznes nəhənglərinin rəhbərləri daxildir. Prezidentin orta oğlu Erik Tramp da Pekinə uçub. O, ABŞ-da daim Çində biznes maraqlarının olduğuna şübhə ilə yanaşılır. Nümayəndə heyətinin nümayəndəsi mətbuata bildirib ki, Erikin Çində heç bir biznesi yoxdur. O, həyat yoldaşı ilə gəlib. Prezidentin həyat yoldaşı Melaniya Çinə uçmayıb. Onun mətbuat xidməti buna heç bir izahat verməyib.

V.VƏLİLİ