Rusiya-Qərb qarşıdurma meydanı – Ermənistan - RAKURS

Ermənistanda qarşıdan gələn seçkilər ərəfəsində siyasi dinamika yenidən diqqət mərkəzinə çevrilib. Bu kontekstdə Baş nazir Nikol Paşinyanın Rusiyaya etdiyi səfər həm daxili, həm də xarici siyasi baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ermənistanda seçkilər yaxınlaşdıqca hakimiyyət və müxalifət arasında rəqabət daha da kəskinləşir. Paşinyan hökuməti son illərdə həm iqtisadi, həm də təhlükəsizlik sahəsində müxtəlif çağırışlarla üzləşib. Xüsusilə Cənubi Qafqaz regionunda dəyişən geosiyasi vəziyyət seçki kampaniyasının əsas mövzularından birinə çevrilib.

Paşinyanın Moskvaya səfəri bir neçə əsas istiqaməti əhatə edir. Birincisi, təhlükəsizlik məsələləridir. Ermənistanın ənənəvi müttəfiqi olan Rusiya ilə hərbi əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunur. İkincisi, iqtisadi əlaqələrdir. Enerji, ticarət və investisiya sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi prioritet olaraq qalır. Üçüncüsü, regional sabitlikdir. KTMT çərçivəsində əməkdaşlıq və regiondakı münaqişələrə yanaşma əsas gündəm mövzularındandır.

Bu səfər Paşinyanın seçkiöncəsi imicinə birbaşa təsir göstərə bilər. Rusiyayla münasibətlərin səviyyəsi Ermənistan seçiciləri üçün həssas məsələdir. Bir tərəfdən, Moskva ilə sıx əlaqələr təhlükəsizlik təminatı kimi qəbul edilir, digər tərəfdən isə ölkənin suverenliyi və qərbyönümlü siyasət tərəfdarları arasında narahatlıq doğurur.
Paşinyanın Rusiyaya səfəri yalnız daxili auditoriya üçün deyil, həm də beynəlxalq ictimaiyyət üçün siqnal xarakteri daşıyır. Avropa İttifaqı və digər Qərb aktorları Ermənistanın balanslı xarici siyasət yürütməsini diqqətlə izləyir. Ümumilikdə, Paşinyanın Rusiyaya səfəri Ermənistanın seçkiöncəsi siyasi strategiyasının mühüm elementlərindən biridir. Bu səfərin nəticələri həm ölkədaxili siyasi qüvvələr balansına, həm də Ermənistanın gələcək xarici siyasət kursuna təsir göstərə bilər.

Paşinyanın Moskva səfəri

Aprel ayının ilk günündə Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan Kremldə görüşüblər. Nikol Paşinyanın səfərinin iki aydan bir az sonra keçiriləcək parlament seçkiləri ilə birbaşa əlaqəli olması ehtimalı azdır. Məsələn, o, 9 mayda Moskvada peyda ola bilər və bu, daha təravətli görünər. Digər tərəfdən, indi onun anti-Rusiya hissləri təəssüratını aradan qaldırmadan (və Ermənistan, məsələn, KTMT-dən qaçılmaz şəkildə çıxırsa, onları necə aradan qaldırmaq olar?) yarışda səs itirməsi də qəribədir.

Rusiya prezidenti Vladimir Putin Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanla görüşündə Ermənistandakı Rusiyapərəst siyasi qüvvələrin seçkilərdə iştirak edə biləcəyinə ümid etdiyini bildirib. "Ermənistanda çoxlu dostumuz var, çox. Bunu bilirik. Rusiya Federasiyasında çoxlu sayda erməni yaşayır. Saylar müxtəlifdir. Təxminlərimizə görə, 2 milyondan çoxdur. Daxili İşlər Nazirliyinin statistikası bunu təsdiqləyir. Ermənistanda Rusiyapərəst bir çox siyasi qüvvə var", - deyə Putin qeyd edib. "Əlbəttə, sizə açıq deyim, həmişə dürüst və birbaşa danışdığımız bir dialoqumuz var. Biz çox istərdik ki, bütün bu siyasi partiyalar və siyasətçilər seçkilər zamanı bu daxili siyasi işlərdə iştirak edə bilsinlər", - deyə Rusiya lideri ümidini ifadə edib. Rusiya lideri qeyd edib ki, onların çoxunun Rusiya pasportu olmasına baxmayaraq həbsdədir. "Bu sizin qərarınızdır, biz müdaxilə etmirik. Amma hər halda, biz onların hamısının bu daxili siyasi işlərdə iştirak edə bilməsini istərdik", - deyə o əlavə edib.

“Daxili siyasi proseslərimizə gəldikdə isə, bilirsiniz ki, Ermənistan demokratik ölkədir və demək olar ki, həmişə siyasi proseslər olur və bu, bizim üçün adi bir şeyə çevrilib”. Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan bunu Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə görüşündə bildirib. "Biz əslində ildə iki dəfə seçkilər keçiririk, bələdiyyə seçkiləri və onlar da çox siyasiləşdirilib, çünki siyasi islahatlarımıza əsasən, oradakı insanlar siyasi partiyalara və ya lehinə səs verirlər", - deyə Paşinyan bildirib.

O qeyd edib ki, ölkədəki yüksək siyasi fəaliyyət mübahisəli şəkildə qəbul edilir. "Yəni, vətəndaşlarımızın çoxu Ermənistanda həddindən artıq demokratiyanın olduğunu düşünürlər, amma bu, bizim üçün prinsip məsələsidir", - deyə baş nazir vurğulayıb. Hökumət başçısı informasiya məkanında azadlıq səviyyəsinə də diqqət çəkib. "Məsələn, sosial mediamız 100% azaddır, heç bir məhdudiyyət yoxdur və bir çox vətəndaş bunun həddindən artıq olduğunu düşünür", - deyə o bildirib. Paşinyan xüsusilə qeyd etdi ki, ölkədə siyasi fiqurların təqibi praktikası yoxdur. "Ümumi kontekstdə, açığı, siyasi prosesdə uzaqdan iştirak edənlər yoxdur", - deyə o bildirib.

Baş nazir qarşıdan gələn parlament seçkilərinə də toxunaraq, onların ölkənin siyasi sistemi üçün əsas əhəmiyyətini vurğulayıb. "Qeyd etmək istərdim ki, məsələn, qarşıdan parlament seçkiləri gəlir - millət vəkilləri seçkiləri və bu seçkilərə əsasən, bu, əslində baş nazirin seçilməsidir", - deyə Paşinyan qeyd edib. O, namizədlər üçün konstitusiya tələblərini xatırladıb: "Diqqətinizi çəkmək istərdim ki, yalnız Ermənistan pasportuna malik vətəndaşlar bu seçkilərdə iştirak edə bilərlər. Yəni, bütün hörmətlə qeyd edək ki, Ermənistan Respublikası Konstitusiyasına görə, Rusiya pasportuna malik insanlar nə millət vəkili, nə də baş nazir vəzifəsinə namizəd ola bilməzlər, ona görə də burada heç bir məhdudiyyət yoxdur".

İkitərəfli münasibətlərdən danışan Paşinyan vurğulayıb ki, son illərdə ciddi sınaqlardan keçiblər. “Mən 100 faiz əminəm ki, siz Rusiya Federasiyası ilə münasibətlərimizin və son bir neçə ildə şəxsi münasibətlərimizin bir çox sınaqlardan keçdiyini bilirsiniz”, - deyə o bildirib. Baş nazir dialoq atmosferinə görə Rusiya liderinə təşəkkürünü bildirib. “Və çox məmnunam və ilk növbədə yaratdığınız etimad atmosferinə görə sizə bir daha təşəkkür etmək istəyirəm. Çünki əgər siz bizim belə açıq, etibarlı münasibətlərimizin olmasını istəməsəydiniz, düşünürəm ki, əlbəttə ki, mən burada olmazdım və bunu edə bilməzdim və sizə bir daha təşəkkür etmək istəyirəm”, - deyə Paşinyan bildirib.

Sonda o, ölkədə demokratiyanın daha da möhkəmlənəcəyinə və ikitərəfli münasibətlərin inkişafına əminliyini ifadə edib. “Və əminəm ki, qarşıdan gələn seçkilərimizin nəticələrindən sonra Ermənistanda demokratiya və Ermənistanda xalqın gücü daha da güclənəcək və seçkilərin nəticələrindən sonra münasibətlərimiz də dinamik şəkildə inkişaf etməyə davam edəcək”. "Əlbəttə ki, mən artıq gündəliyimizin çox sıx olduğunu demişəm, amma hələ də istifadə olunmamış bir çox imkanlar var və əminəm ki, bu imkanlar dialoqumuz nəticəsində reallaşacaq", - deyə Baş nazir yekunlaşdırıb.

Ermənistan Avrasiya İqtisadi Birliyinə (AİB) və Avropa Birliyinə üzvlüyün uyğunsuz olduğunu bilir. Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan bunu Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə görüşdə bildirib. Paşinyanın sözlərinə görə, Rusiya Federasiyası ilə dəmir yolu əlaqələri və Azərbaycan vasitəsilə Rusiyadan dəmir yolu ilə idxal, gələcəkdə isə ixrac Avrasiya İqtisadi Birliyi daxilində iqtisadi əlaqələrimizi gücləndirir. "Avropa Birliyinə gəldikdə isə, biz bilirik ki, prinsipcə iki assosiasiyaya üzvlük uyğunsuzdur, lakin hazırda mövcud olan gündəliyə görə, onlar uyğundur - bu, faktdır. Bu gündəmləri birləşdirmək mümkün olduğu müddətcə, biz bunu edəcəyik və proseslər qərar qəbul edilməli olan nöqtəyə çatdıqda, əminəm ki, biz, yəni Ermənistan Respublikasının vətəndaşları, bu qərarı verəcəyik”, - deyə Paşinyan bildirib.

Paşinyanın Rusiyaya səfəri - Putinlə görüşü iki hədəfə hesablanmışdı. Birincisi, seçki öncəsi Rusiya ilə münasibətləri normallaşdırmaq, ən azı daxili auditoriyaya, xüsusilə Moskvaya “bel bağlayan” müxalifətə Putinlə “probleminin olmadığı” mesajını vermək. Bunu açıqlamasında politoloq Asif Nərijmanlı deyib. Politoloq ikinci hədəf kimi Rusiyanın seçki prosesinə müdaxiləsini neytrallaşdımaq olduğunu bildirib: “Seçki öncəsi gərginliyin kəskinləşməsi fonunda Putinlə “təmasların davam etdiyi” pozu Paşinyan hakimiyyətinə lazımlıdır. Çünki əsas opponentləri Moskva ilə dərin əlaqələrə malikdir: Putinlə şəxsi dostluğu olan Robert Koçaryan onun dəstəyi ilə hakimiyyət dəyişikliyinə ümid edir; yeni “siyasi qüvvə” hesab olunan rusiyalı miyarder Samvel Karapetyanın İrəvanda “Kreml missiyası”nı icra etdiyi sirr deyil, Paşinyanın kilsə ilə mübarizəsində də Rusiya Qaregin dəstəsinin yanındadır. Ermənistan hakimiyyəti seçkidə mümkün riskləri müxalifətin bağlı olduğu ölkədə həll etmək istəyir. Hərçənd, görüşdə Putinin səsləndirdiyi fikirlər fonunda buna nə qədər nail olduğunu demək çətindir. Putin “Ermənistanda fəaliyyət göstərən bütün siyasi qüvvələrin seçkidə iştirak etməsini”, həmçinin, “Rusiyada yaşayan 2 milyon erməninin də səsvermə hüququnun təmin edilməsini” istəməklə Rusiyapərəst qüvvələrin yanında olduğunun mesajını verib. Bununla yanaşı, “Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqında olduğu halda Avropa İttifaqına üzlüklə bağlı müzakirələri” qəbuledilməz adlandırmaqla İrəvanın siyasi oriyentasiyasından narazılığını dilə gətirib”.

Görüşdəki polemika, xüsusilə Putinin Ermənistandakı seçkilər dedikləri Rusiyanın ən azı mövqelərini gücləndirmək fürsəti kimi gördüyünü deməyə əsas verir. Bunu İrəvanda da anlayırlar, Ermənistan hakimiyyətinin Avropa İttifaqından dəstək istəməsi, Brüsselin Moldova ssenarisinə əsasən İrəvana “xüsusi missiya” göndərmək planı da bundan qaynaqlanır. Yəqin ki, 7 iyun seçkilərində Ermənistan Rusiya və Qərb qarşıdurmasının əsas mərkəzinə çevriləcək.

V.VƏLİLİ