Ukrayna üçün zəmanətlər - ANALİTİK

Fransız və İngilis qoşunları, yoxsa Kanada və digərləri?

Ukraynada sülhün bərqərar olması üçün çabalar davam etdirilir. İştirakçı ölkə və ölkələr birliyi hələ də yekun rəyə gələ bilməyiblər. Hələlik danışıqlar gedir, müzakirələr aparılır. Amma həm Ukraynada, həm də Rusiya ərazilərində bombalar partlayır, raketlərin düymələri sıxılır. Belə görünür ki, Avropa paytaxtlarında və günəşli Mayaminin kurort şəhərlərində aparılan danışıqlar hələlik səmərəsizdir. Səbəb, danışıqların işğalçı Rusiya ilə aparılmamasıdır.
Böyük Britaniyanın baş naziri Keir Starmer danışıqlar prosesində əla irəliləyiş olduğunu bəyan edib, lakin qarşıda ən çətin addımların olduğunu qeyd edib. Fransa və Böyük Britaniya Rusiya ilə müharibənin potensial başa çatmasından sonra sülhü təmin etmək üçün Ukraynaya qoşun yeritmək niyyətlərini bildiriblər. Sülhməramlı kontingentin yerləşdirilməsini nəzərdə tutan sazişi Parisdə “İrəli koalisiya” sammitində iştirak edən Fransa prezidenti Emmanuel Makron, Böyük Britaniyanın baş naziri Key Starmer və Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski imzalayıblar. Sammit iştirakçıları, o cümlədən ABŞ prezidentinin xüsusi elçiləri Stiv Uitkoff və Jared Kuşner də Ukraynaya təhlükəsizlik zəmanəti vermək niyyətlərini ifadə edərək “Paris Bəyannaməsi”ni imzalayıblar. Danışıqlarda təxminən 30 ölkədən nümayəndələr, o cümlədən Polşanın Baş naziri Donald Tusk, Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyen, NATO-nun baş katibi Mark Rutte və başqaları iştirak edib.

Ukrayna üçün zəmanətlər

Razılaşmalara əsasən, ABŞ gələcək atəşkəsin icrasına nəzarətin təşkilinə rəhbərlik edəcək. Hər hansı qanun pozuntusuna cavab vermək və kimin məsuliyyət daşıdığını müəyyən etmək üçün xüsusi komissiya da yaradılacaq. İstəklilər Koalisiyasının üzvləri Rusiyanın gələcək təcavüzünə qarşı “birinci müdafiə xətti”nə çevrilməli olan Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə dəstəyi davam etdirmək qərarına gəliblər. Buraya Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin maliyyələşdirilməsi, silah təchizatı və istehkamların tikintisinə yardım daxil edilməlidir.

Ukraynaya İradəlilər Koalisiyasının üzvlərindən ibarət çoxmillətli qüvvələrin yerləşdirilməsindən sonra onlar Ukrayna ordusunun yenidən qurulmasına kömək edəcək və çəkindirmə təmin edəcəklər. Sənəddə deyilir: “Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin yenidən qurulması üçün hava, dəniz və qurudan təminat tədbirlərinə hazırlaşmaq üçün əlaqələndirilmiş hərbi planlaşdırma aparılıb”. Bu qüvvələr yalnız Ukraynada hərbi əməliyyatlar başa çatdıqdan sonra yerləşdiriləcək və onlara ABŞ kömək edə bilər.

Avropa ölkələri öhdəlik götürüblər ki, gələcəkdə Rusiya Ukraynaya təkrar hücum edərsə o zaman Kiyevə hərbi dəstək verəcəklər. Bu bənddə deyilir ki, sənədi imzalayan ölkələr gələcəkdə “hərbi imkanlardan istifadə, kəşfiyyat, maddi-texniki dəstək, diplomatik təşəbbüslər və əlavə sanksiyaların tətbiqini kimi tədbirlər görmək hüququnu özlərində saxlayırlar. Ukrayna ilə uzunmüddətli müdafiə sahəsində əməkdaşlığı inkişaf etdirmək öhdəliyinə isə hərbi təlim, birgə silah istehsalı və kəşfiyyat sahəsində əməkdaşlıq daxildir.

Qoşunların göndərilməsi

Bundan başqa, Fransa, Böyük Britaniya və Ukraynanın imzaladıqları üçtərəfli bəyannamədən çıxış edərək Paris və London Ukraynaya qoşun göndərməyə hazır olduqlarını bildiriblər. Böyük Britaniyanın baş naziri Keir Starmer izah edib ki, bu sənəd “Ukrayna ərazisində Britaniya, Fransa və tərəfdaş qüvvələrin hərəkətlərinə hüquqi əsaslandırma üçün yol açır. Onlar Ukraynanın səma və dənizlərinin təhlükəsizliyini təmin edəcək və gələcək üçün Ukrayna silahlı qüvvələrini yenidən quracaqlar”. Starmer bildirib ki, atəşkəsdən sonra Britaniya və Fransa Ukraynada “hərbi mərkəzlər” yaradacaq və Ukraynanın müdafiə ehtiyaclarını dəstəkləmək üçün silah və hərbi texnika üçün təhlükəsiz obyektlər tikəcək.

Böyük Britaniyanın baş naziri Keir Starmer danışıqlar prosesində əla irəliləyiş olduğunu bəyan edib, lakin qarşıda ən çətin addımların olduğunu qeyd edib. Starmer Avropa və Amerika müttəfiqlərinin sülh üçün çiyin-çiyinə çalışmasının vacibliyini vurğulayıb. "Biz bu məqsədə həmişəkindən daha yaxınıq. Amma ən çətin meydançalar hələ qarşıdadır", deyib. Böyük Britaniyanın baş naziri Ukraynaya qoşunların yerləşdirilməsi ilə bağlı imzalanmış niyyət bəyannaməsini uzunmüddətli perspektivdə Ukraynaya dəstək öhdəliyinin tərkib hissəsi adlandırıb. Bununla belə, o, Putinin “sülhə hazır olmadığını” bir daha vurğulayıb.

ABŞ prezidentinin xüsusi elçisi Stiv Uitkoff “qətiyyətli koalisiya”nın Parisdə keçirilən iclasından sonra mühüm irəliləyiş olduğunu açıqlayıb. Xüsusi elçi "bu gün baş verən hər şeyin nəticəsi olaraq gələcək irəliləyişlərə" ümid etdiyini bildirib. “İnanırıq ki, biz Ukrayna xalqının bu iş bitdikdən sonra hər şeyin bitdiyini bilməsini təmin etmək üçün vacib olan təhlükəsizlik protokollarını böyük ölçüdə tamamlamışıq”, deyib. "Lakin biz eyni zamanda oxşar münaqişələrdən çıxan ölkələr tərəfindən indiyə qədər aparılan ən güclü saziş olacaq və Ukrayna xalqı üçün böyük imkanlar açacağına ümid etdiyimiz rifah sazişini yekunlaşdırmağa çox, çox yaxın olduğumuza inanırıq. Və inanırıq ki, güclü iqtisadiyyat bu təhlükəsizlik protokolları ilə birbaşa əlaqəlidir və işləyir", - Uitkoff əlavə edib. Lakin o, həll olunmayan məsələlərdən biri kimi “torpaq” məsələsini göstərib və “bu mövzunu müzakirə etməyə davam edəcəyik”, deyib.

"Ümid edirik ki, bu məsələdə bəzi kompromislərə gələ bilərik, lakin mən bunu demək istəyirəm: biz sülh prosesində vasitəçilik etmək və kömək etmək üçün buradayıq və bu məqsədə çatmaq üçün lazım olan hər şeyi etməyə hazırıq", - Uitkoff bildirib.

İtaliya Ukraynaya qoşun yeritməyəcək

İtaliya hökumətinin bəyanatında qeyd olunur ki, Rusiyanın yeni hücumu zamanı Ukraynaya dəstək üçün istənilən tədbir konstitusiya normalarına uyğun olaraq həyata keçirilməlidir. İtaliyanın baş naziri Giorgia Meloni avropalı və amerikalı tərəfdaşlarına bildirib ki, İtaliya gələcək təhlükəsizlik zəmanətləri çərçivəsində Ukraynaya qoşun göndərməyəcək. Bu bəyanat Parisdə Qətiyyətli Koalisiyanın iclasının yekunları üzrə İtaliya hökumətinin rəsmi saytında dərc olunub.

İtaliya hökumətinin başçısı Ukrayna üçün təhlükəsizlik təminatlarının hazırlanması üzrə danışıqlarda iştirak edib. Qeyd olunur ki, bu təminatlar NATO Nizamnaməsinin 5-ci maddəsinin müddəalarına əsaslanır və İtaliyanın təşəbbüsü ilə həyata keçirilir. Onlara mümkün atəşkəs rejiminə əməl olunmasına nəzarət mexanizmi, eləcə də Ukrayna silahlı qüvvələrinin müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi tədbirləri daxil olacaq. Bütün bunlar ABŞ ilə əməkdaşlıq çərçivəsində razılaşdırılmış sazişlər paketinin bir hissəsi kimi planlaşdırılır.

“İtaliyanın Ukraynanın təhlükəsizliyinə verdiyi dəstəyi təsdiq edərək, davam edən öhdəliyinə uyğun olaraq, Baş nazir Meloni İtaliya hökumətinin zəmanətlər, xüsusilə də İtaliya qoşunlarının Ukrayna ərazisinə yerləşdirilməsindən imtina etməsi ilə bağlı bir sıra sarsılmaz mövqelərini təkrarladı”, - deyə məlumatda bildirilir.

Hökumətin bəyanatında qeyd olunur ki, koalisiyanın çoxmillətli qüvvəsində iştirak qərarı könüllü olacaq və yeni hücum zamanı Ukraynaya dəstək üçün istənilən tədbir konstitusiya normalarına uyğun olaraq həyata keçirilməlidir. Bundan əvvəl Belçikanın baş naziri bəyan etmişdi ki, müharibə bitdikdən sonra ölkəsi Ukraynada sabitlik və sülhün təmin edilməsi üçün hava və dəniz dəstəyi verəcək.

Kanada imkanını etiraf edib

Baş nazir Mark Karni bildirib ki, Kanada qoşunlarının yerdə yerləşdirilməsi indiki mərhələdə yalnız "imkan"dır. Sülh razılaşması əldə olunarsa, Kanada potensial olaraq öz qoşunlarını Ukraynaya yerləşdirə bilər. CTV News-un məlumatına görə, bunu baş nazir Mark Karni Kanadanın Parisdəki səfirliyində keçirdiyi mətbuat konfransında deyib.

O, Kanada qoşunlarının quruda yerləşdirilməsinin indiki mərhələdə yalnız “imkan” olduğunu bəyan edib. O vurğulayıb ki, çoxmillətli qüvvədə iştirak “müstəqil hərəkət etdiyimizdən daha çox təsir edəcək”. Əlavə edib ki, ölkəsinin Ukrayna üçün təhlükəsizliyin təmin edilməsinə ilkin töhfəsi təlimdən başlaya bilər, çünki Kanada əsgərləri artıq Birləşdirici əməliyyatı çərçivəsində Polşada Ukrayna qoşunlarına təlim keçir.

Karni bəyan edib ki, hökumətinin hərbi qüvvələrini artırmaq səyləri Kanadaya müharibədən sonra Ukraynanın təhlükəsizliyinin təmin edilməsində rol oynamağa kömək edəcək. Parisə gedən təyyarədə jurnalistlərə brifinq verən yüksək rütbəli Kanada hökumət rəsmisi bildirib ki, Kanada bir neçə aydır Ukraynanın təhlükəsizlik zəmanətlərinə “müvafiq və əhəmiyyətli töhfə” ilə bağlı danışıqlar aparır.

V.VƏLİYEV