Valeri Karbaleviç: “NATO ilə Rusiya arasında tammiqyaslı müharibə Qərbin maraqlarına qətiyyən uyğun gəlmir” - MÜSAHİBƏ

Belaruslu politoloq və publisist, tarix elmləri namizədi Valeri Karbaleviç “Caliber” analitik mərkəzinə müsahibəsində Ukraynadakı müharibə və regionda baş verən proseslər haqda maraqlı fikirlərini bildirib. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- Valeri İvanoviç, Rusiya Federasiyası Təhlükəsizlik Şurasının (SB) sədr müavini Dmitri Medvedevin İsveç və Finlandiyanın NATO-ya daxil olması ilə bağlı sərt bəyanatını necə qiymətləndirirsiniz?

- Rusiyanın Ukraynadakı hərəkətləri əslində NATO hərbi-siyasi blokuna ikinci həyat verdi. Fakt budur ki, Sovet İttifaqı dağılandan sonra, Varşava Müqaviləsi dağılandan sonra, çoxlu suallar çıxdı- NATO bundan sonra nə etməlidir? Kiminlə döyüşməli? Prinsipcə, bu ittifaqın mövcudluğunun mənası nədir? NATO, məsələn, terrorizmlə mübarizə kimi yeni funksiyalar və vəzifələr tapmağa çalışdı. Müvafiq olaraq, Krımın ələ keçirilməsindən sonra Rusiyanın hərəkətləri və sonradan Ukraynaya hücumu əslində NATO-nu öz kimliyini formalaşdırmağa, hətta deyərdim ki, Sovet İttifaqı və Soyuq Müharibə dövründə olan keçmiş şəxsiyyətə qayıtmağa məcbur etdi. Yəni, meydana çıxan düşmən NATO-ya əvvəlki funksiyasına qayıtmağa imkan verdi.

Fevralın 24-dən sonrakı hadisələr göstərdi ki, Qərb konsolidasiya edilmiş şəkildə hərəkət edir, həm Qərb ölkələri arasında, həm də onların daxilində birlik nümayiş etdirib. Nəticədə Rusiyaya rəğbət bəsləyən bütün siyasi qüvvələr yox oldu.

Öz növbəsində, İsveç və Finlandiyanın NATO-ya daxil olmaq qərarı Rusiyanın Ukraynadakı müharibəsi nəticəsində Qərbdə yeni konsolidasiya edilmiş tendensiyanın bir hissəsi oldu. Finlandiya və İsveçin hərbi potensialının o qədər də böyük olmadığını nəzərə alsaq, bu iki ölkənin üzv olmasının Rusiya Federasiyası ilə NATO arasında qüvvələr balansını hansısa formada dəyişəcəyini düşünmürəm. Burada hərbi faktorlar deyil, siyasi və geosiyasi amillər önəmlidir. Aydındır ki, Rusiya təcrid vəziyyətinə düşüb və Qərb dünyası ona qarşı getdikcə güclənir. Bu proseslər Rusiya üçün ağrılıdır, ona görə də çox mənfi reaksiya verir.

Rusiyanın Ukraynadakı müharibəsi Qərb ölkələrində siyasi qərarların qəbulunu kəskin surətdə sürətləndirib. Ya bütün prosedurları dəyişdilər, ya da sadəcə kənara çəkildilər. Görün, Rusiyaya qarşı iqtisadi sanksiyalar qısa müddətdə necə qəbul edildi, eləcə də Ukraynaya silah-sursat tədarükü ilə bağlı məsələlər. Ona görə də istisna etmirəm ki, İsveç və Finlandiyanın NATO-ya qəbulu sürətləndirilmiş rejimdə baş verə bilər. Müharibə öz dinamikasını bütün siyasi proseslərə, o cümlədən NATO üzvlüyünə diktə edir.

- Bu halda Rusiya Federasiyası tərəfindən konkret hansı addımlar atılacaq?

- İnanıram ki, rəsmilər səviyyəsində bəzi ritorik bəyanatlar və ya Rusiyadan cavab olaraq hansısa ciddi addımlar istisna olmaqla, olmayacaq. Məlumat var ki, Finlandiya sərhədlərinə bəzi qoşunlar gətirilir, texnika gətirilir və sair, lakin bu, çox güman ki, real təhlükə üçün deyil, qorxutmaq üçün edilir. Rusiya Ukrayna bataqlığında o qədər bataqlaşıb ki, hərbi cəhətdən başqa çağırışlara cavab vermək iqtidarında deyil. Buna görə də, Rusiya Federasiyası tərəfindən bəzi simvolik hərəkətlər mümkündür və başqa heç nə yoxdur. Bundan başqa, dediyim kimi, alyansın genişlənməsi Rusiya ilə NATO arasında qlobal güc balansını dəyişməyəcək.

- Sizcə, NATO Polşanın Ukrayna ərazisinə sülhməramlı qüvvələrin yerləşdirilməsi təklifi ilə niyə razılaşmadı?

- Görün, Ukrayna ərazisinə sülhməramlı qüvvələrin yeridilməsi nə deməkdir. Sülhməramlı qüvvələr tərəflərin müharibəni dayandırmaq, sülh haqqında razılığa gəldiyi, mümkün hərbi insidentlərin qarşısını almaq üçün bu qoşunların müxtəlif istiqamətlərə dağıdılması zərurəti yarandığı anda tətbiq edilir. Bu variant Donbasda hətta müharibə başlamazdan əvvəl, fevralın 24-nə qədər ola bilərdi ki, qarşı tərəf bir-birinə atəş açmasın. Ancaq burada iki şərt var. Birincisi, hər iki tərəfin razılığı, ikincisi, sülhməramlı qüvvələrin, məsələn, Asiyadan, Latın Amerikasından və ya BMT-nin himayəsi altında mümkün qədər neytral olmasıdır. Yalnız bu ssenaridə Polşanın təklifini real variant hesab etmək olar.

Digər tərəfdən, Moskva bu addımı NATO-nun müharibəyə birbaşa müdaxiləsi kimi qiymətləndirəcək.

- Yəni, bu səbəbdən NATO-nun Ukrayna səmasını bağlamaq qərarı qəbul olunmadı, o cümlədən?

- Bəli. Çünki əks halda bu, NATO ilə Rusiya arasında tammiqyaslı müharibə demək olardı ki, bu da Qərb alyansının maraqlarına qətiyyən uyğun gəlmir. Rusiya Federasiyası ilə NATO arasındakı hazırkı qarşıdurma Rusiya ilə Qərb sivilizasiyası arasındakı münaqişədir. Ukrayna həqiqətən də rus dünyasının və rus sivilizasiyasının bir hissəsi olmaqdan imtina etdiyinə və Qərbə inteqrasiya lehinə tarixi seçim etdiyinə görə biz ümumilikdə Rusiya ilə Qərb dünyası arasında münaqişənin şahidi oluruq. Ukrayna isə sadəcə olaraq münaqişə platformasıdır.

- Bu müharibədə Rusiya üçün rasional məna nədir?

- Hesab edirəm ki, Rusiyanın maraqları baxımından belə, müharibəyə başlamağın rasional mənası yox idi. Amma Kremlin bəzi qərarları rasionalizmə əsaslanaraq qəbul etmədiyi hallar var.

- Müharibə nə qədər davam edəcək və necə başa çatacaq?

- Bunun nə qədər davam edəcəyini söyləmək çətindir, lakin tam əminliklə demək olar ki, Ukraynadakı hərbi əməliyyatların nəticəsindən asılı olmayaraq, Rusiya bu prosesdə qalib deyil. Təsəvvür etsək belə, rus ordusu Ukrayna ordusunu məğlub edib Ukraynanın hansısa bir hissəsini ələ keçirəcək, sual yaranır ki, bundan sonra nə olacaq? Ukraynanın bu ərazisinə işğalçı ordu necə nəzarət etməlidir?

Düşünürəm ki, bu, uzun sürən soyuq müharibə olacaq. Digər tərəfdən, Qərbin sanksiyaları Rusiyanı qlobal iqtisadiyyatdan çıxarır, Rusiya ilə Qərb və Çin arasında texnoloji uçurumu artırır, əslində Rusiya iqtisadiyyatını Sovet dövrünə sürükləyir. Çox güman ki, cəbhələrdə hərbi uğur qazanacağı halda belə, Qərbin sanksiyaları Rusiyanın deqradasiyasına gətirib çıxaracaq. Əgər Qərb Rusiya neft və qazından imtina edə bilsə, o zaman Rusiya iqtisadiyyatı ilə bağlı vəziyyət daha da pisləşəcək.

- Ukraynanın gələcəyini necə görürsünüz?

- Çox çətin sualdır. Hər şey müharibənin nə qədər davam edəcəyindən, bitdikdən sonra ölkənin hansı mövqedə olacağından asılıdır. Görürsünüz, hərbi nəticə Ukrayna üçün çox önəmlidir, Rusiya üçün isə daha az əhəmiyyət kəsb edir. Şübhəsiz ki, müharibə Ukrayna millətinin və kimliyinin formalaşmasını tamamlayır. Müharibə göstərdi ki, Ukrayna hakimiyyəti və Ukrayna cəmiyyəti Rusiya ilə qarşıdurmada birləşib. Nəzərə alın ki, Ukraynanın işğal olunmuş ərazilərində ruslar Rusiya Federasiyası ilə əməkdaşlıq edə biləcək nüfuzlu şəxslər və siyasətçilər tapa bilmirlər.

Düşünürəm ki, Ukrayna xalqı formalaşandan sonra onun Qərb birliyinə inteqrasiyası dönməz xarakter alacaq. Və Ukraynanın iqtisadi və sosial baxımdan çətin dövrlərdən keçməli olacağı da göz qabağındadır. Ukrayna ciddi sınaq qarşısında qalıb və Qərbin köməyi ilə bu sınaqdan çıxmalı olacaq.

Müsahibə aldı - Mətanət Nəsibova

Tərcümə etdi – Elçin Bayramlı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “İnsan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi, vətəndaşların hüquqi, siyasi mədəniyyət səviyyəsinin yüksəldilməsi, sosial və siyasi fəallığının artırılması” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb.