Rusiya XİN-in keçmiş müavini: Sülh prosesində əsas məsələ Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanınmasıdır - MÜSAHİBƏ

Fransa və ABŞ-ın imtina etməsindən sonra Rusiyanın Qarabağ nizamlanması və Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsini niyə Qərblə müzakirə etməsi, Moskvanın Qərblə bu istiqamətdə əməkdaşlıq etməsi, Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbərinin onları Qarabağ istiqamətində “rusofob isteriyasında” ittiham etməsi, Moskvanın Cənubi Qafqazda nizamlanmada prioritetləri və sülhün əsas “təhlükəli” məqamları, Bakı ilə İrəvan arasında razılaşma kimi məsələlərlə bağlı Rusiya xarici işlər nazirinin keçmiş müavini (1990-1991) Andrey Fyodorov "Moskva-Bakı" platformasına müsahibəsində maraqlı məqamlara toxunub. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- Andrey Vladimiroviç, düzünü desəm, bu gün Azərbaycanla Ermənistan arasında potensial sülh müqaviləsinin imzalanması ətrafında baş verənlər və bu məsələdə Moskvanın mövqeyi aydınlıq tələb edir. Bir tərəfdən, Rusiya sülh müqaviləsinə doğru hərəkətdə vasitəçilik etməyə hazır olduğunu bəyan edir. Digər tərəfdən, Aİ bu istiqamətdə fəallaşmağa başlayır və Moskva bunun ona uyğun olmadığını açıq şəkildə bildirir. Amma eyni zamanda Putin və Avropa Şurasının rəhbəri müqavilə prosesini müzakirə edirlər...

- Nəticə əldə etmək baxımından- yəni Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh sazişinin imzalanması - məncə, bəli, Rusiya və Aİ potensial olaraq razılaşa bilər. Çünki əslində bu gün Rusiya nəticədə, kimin kömək edəcəyindən asılı olmayaraq, Bakı ilə İrəvan arasında sülhün imzalanmasında son dərəcə maraqlıdır. Düzünü desək, Ukrayna ətrafında yaranmış indiki vəziyyətdə bizə Cənubi Qafqazda yeni kəskinləşmə qətiyyən lazım deyil - bu, yalnız diqqətimizi yayındırar. İndi iki stulda oturmaq bizim üçün çox çətindir, problemləri həll etməliyik- həm birincini, həm də ikincini. Üstəlik, birinci- Ukrayna ətrafındakı vəziyyət ikincidən- Cənubi Qafqazdan qat-qat kəskindir. Amma ikincisi bizim üçün əlavə qıcıqlandırıcı ola bilər. Ona görə də sülh müqaviləsi lazımdır. Əslində, müqavilənin bütün gələcək məzmunu artıq bizim əllərimizlə yaradılmışdır. Başqa sözlə, biz artıq çox iş görmüşük və bu sazişlərin həyata keçirilməsi üçün məsuliyyət daşıyırıq.

Hardasa biz Avropa İttifaqı ilə Ermənistan-Azərbaycan istiqamətində əməkdaşlıq edə bilərik, haradasa - yox. Mən tam etiraf edirəm ki, sonda belə çıxacaq ki, Azərbaycan və Ermənistan sülh sazişi imzalayacaq, Rusiya və Avropa İttifaqı isə imzalanmanın təminatçısı qismində çıxış edəcək. Və bu, əslində, ən pis seçim deyil. Çünki bu məsələdə Aİ də öz üzərinə öhdəlik götürəcək. Bu isə Avropa İttifaqının ayrı-ayrı ölkələrinin, ilk növbədə Fransanın ənənəvi erməni tərəfində oynamaq imkanını aradan qaldıracaq.

Eyni zamanda, bizim üçün əsas problem Bakı ilə İrəvan arasında razılaşmaya kimin vasitəçilik edəcəyi deyil, bu sülh müqaviləsinin son nəticədə necə görünəcəyi, məzmununun necə olacağıdır. Çünki gündəmin əsas məsələsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanınmasıdır.

- Amma Azərbaycan prezidenti bildirib ki, Ermənistan Bakının sülh müqaviləsinin əsasını təşkil etməli olan 5 təklifini qəbul edib və bu 5 bənddən 1-i ərazi bütövlüyünün qarşılıqlı tanınmasıdır. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi də ondan çıxış edir ki, hələlik danışıqlar bu 5 bənd əsasında aparılacaq.

- Prinsipcə, bəli, Ermənistan bu 5 bəndi qəbul etdi. Digər tərəfdən, İrəvan Azərbaycanla sülh sazişində “Artsax”ı ayrıca bənd kimi görmək istərdi. İndi məsələ onunla nə etməkdir. Hamı yaxşı bilir ki, sülh müqaviləsi imzalansa, heç kimin geriyə dönüşü olmayacaq. Problem ondadır ki, tərəflər danışıqlar prosesi zamanı milli maraqlar baxımından mümkün olan hər şeyi sıxışdırmağa çalışırlar. Nikol Paşinyan çox çətin vəziyyətdədir. O, bəlkə də, indi hamıdan yaxşı başa düşür ki, sülh sazişinin imzalanması elə bir mərhələdir ki, ondan sonra hər şey, köhnə hekayə bitəcək və o, həqiqətən də özü üçün, Ermənistan üçün gələcək üçün “pəncərə” qoymaq istəyir. Bu “pəncərə” sülh sazişində ona Ermənistanda hakimiyyətdə qalmağa imkan verəcək və gələcəkdə lazım gələrsə, Azərbaycanla vəziyyətin gərginləşməsi üçün tətik rolunu oynaya bilər. Biz, Rusiyada, Aİ-dən fərqli olaraq, bu təhlükəli “pəncərələr”dən daha çox xəbərdarıq, lakin Avropa İttifaqı üçün onların heç bir xüsusi dəyəri yoxdur. Biz bu “pəncərələrin” təhlükəsini başa düşürük. Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin gələcəkdə “qara pişiyin” çıxa biləcəyi bu “pəncərələr” olmadan imzalanması bizim üçün vacibdir.

- Paşinyan bir neçə həftə əvvəl beynəlxalq tərəfdaşların İrəvanı Qarabağın statusu ilə bağlı təzyiqi aşağı salmağa çağırdığını bildirib. İndi də müxalifət etiraz aksiyaları təşkil edərək Qarabağın statusu məsələsini manipulyasiya etməyə çalışır. Amma Qarabağın statusu məsələsi İkinci Qarabağ Müharibəsindən sonra əsas çoxtərəfli bəyanatların heç birində qeyd olunmayıb...

-İndi bu məsələdə çox ciddi mübarizə gedir.

- Bununla belə, siz sülh sazişinin imzalanmasında Rusiya ilə Aİ arasında birgə vasitəçiliyin mümkün olduğunu dediniz. Bəs Moskvanın Qərbin aidiyyatı olmayan yerə dırmaşmasına mənfi və başa düşülən reaksiyası buna necə uyğundur, gəlin bunu belə şərh edək. Yəni Aİ müdaxilə etməyə çalışır, amma Moskva əməkdaşlığa hazırdır?

- Məşhur “Hazırın naziri” məsəli Aİ-nin Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi ilə bağlı addımları ilə bağlı vəziyyətə uyğun gəlir. Moskva narazıdır, çünki Qarabağ nizamlanmasında ilkin olaraq bütün əsas işləri məhz Rusiya həyata keçirib. İndi də Avropa İttifaqı üçün nəyisə bir az cilalamaq çox sərfəlidir: bir iki söz və vergülləri yenidən yerləşdirin və deyin ki, biz buna nail olduq, amma Rusiya bacarmadı, amma biz buna nail olduq. Belə bir ssenari olduqca mümkündür. Hazırda hər şey bunun ətrafında gedir. Çünki başa düşürlər ki, biz indi başqa məsələlərlə məşğuluq. Rusiya bu istiqamətdən əl çəkməyəcək, amma yenə də bu istiqamətdə Qərblə konstruktiv qarşılıqlı əlaqə ola bilərsə, biz bunun əleyhinə deyilik. Və həmişə bir fürsət pəncərəsi buraxmağa hazırdır.

- Yəni Putin Çarlz Mişellə sülh sazişi ətrafında danışıqların gedişatını müzakirə edir?

- Sülh müqaviləsinin bütün müddəalarını bütün tərəflər tərəfindən adekvat şəkildə şərh etmək bizim üçün prinsipial olaraq vacibdir ki, heç bir uyğunsuzluq, fərqli şərhlər olmasın, biz bunu belə başa düşək, Ermənistan - belə, Azərbaycan - bu cür və Avropa İttifaqı – bu formada. Hər şey birmənalı, aydın şəkildə yazılmalıdır. Buna uyğun olaraq, hər şey bu axarda olacaqsa, yalnız o zaman deyə bilərik ki, tərəflər məsuliyyəti öz üzərinə götürürlər. Əks halda, əvvəl əldə etdiyimizi alacağıq.

- ABŞ və Fransa ATƏT-in Minsk Qrupu çərçivəsində Rusiya ilə əməkdaşlıqdan imtina etdi, indi Minsk Qrupunun dağılmasından sonra mövqelərini dəyişən keçmiş həmsədrlər son həftələr Ermənistan və Azərbaycana səfərlər edir- eləcə də Aİ-nin xüsusi nümayəndəsi, həmçinin Rusiyanın xüsusi nümayəndəsi. Və hamısı təsadüfidir?

-Bölgə diqqətdən kənarda qalmayacaq... Dediyim kimi, oyun bitməyib... Həm də nə oyun. Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsi əslində Cənubi Qafqazın yalnız bir hissəsini sabitləşdirəcək. Məsələn, Gürcüstan bu sabitləşmədən kənarda qalacaq. Bu yaxınlarda mən Tbilisidə idim. Gürcüstan bu yay NATO-da son yaşıl işıq yandırmaq istəyir. Gürcüstan hakimiyyətinin Rusiyaya qarşı sanksiyalardan imtina etməsi isə sırf iqtisadi praqmatizmdir. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi bu gün Aİ və BMT-nin tələbi ilə Gürcüstanla Cenevrə danışıqlarının dayandırıldığını açıqlayıb. Əsas odur ki, indi Azərbaycan və Ermənistan üçün sülh müqaviləsi imzalansın. Bu, Cənubi Qafqazda sülh, inkişaf və sabitlik naminə regionda daha geniş nə isə qurmaq mümkün olacaq əsasdır. Əgər belə bir razılaşma olmasa, vəziyyət qeyri-müəyyənlikdə qalacaq.

-Bu gün Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin MDB ölkələri departamentinin direktoru ilə müsahibə oldu. Cavabların bütün məntiqi isə ondan ibarətdir ki, bu gün Rusiya, xüsusən də geosiyasi çağırışlar, hücumlar fonunda Cənubi Qafqaz qonşuları ilə, o cümlədən Azərbaycanla Müttəfiqlik Əməkdaşlıq haqqında Bəyannamə və Bəyanatla daha da sıx əlaqələr qurmağa çalışır. Putin və Paşinyan tərəfindən 30 bənd- onlar birgə səylərlə çoxqütblü dünya quruculuğunun inkişafında qəbul edilib. Belə çıxır ki, Rusiya getdikcə daha çox Cənubi Qafqaz qonşularını və Qarabağ nizamlanmasını özünə yaxınlaşdırır - bu ətrafında məkanı gücləndirmək ideyasının davamı olaraq?

- Əlbəttə, ona görə ki, biz Cənubi Qafqazı risklər platformasına deyil, sabitlik zonasına çevirməliyik. Şərqdə vektor var. Çünki aydındır ki, indi qərb istiqamətində sabitlik olmayacaq. Qərb cəbhəsində biz indi hər zaman qarşıdurma rejimində olacağıq. Ukrayna ilə bağlı yaxın aylarda nə baş verməsindən asılı olmayaraq, qarşıdurma modeli artıq ən azı bir neçə il qabaqda qurulub. Digər istiqamətlərdə - cənubda, Asiyada daha belə qarşıdurma çağırışlarının olmaması bizim üçün prinsipial olaraq vacibdir. Hamısı budur.

Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh sazişi, nizamlanma bizim üçün təminatdır. Axı biz hər an eskalasiyaya müdaxilə edə bilmərik, biz yanğınsöndürən deyilik. Sülh müqaviləsi imzalamaq yanğını söndürmək deməkdir. Və sonra kiməsə onu yandırmaq çətin olacaq, xüsusən də düzgün yazıldığı təqdirdə.

- Putin və Paşinyanın 30 bəndlik bəyanatında hazırkı beynəlxalq vəziyyət prizmasından danışarkən son dərəcə diqqətçəkən məqamlar var idi: Rusiya və Ermənistanın sanksiyalara, təhlükəsizlik arxitekturasının yumşaldılmasına mənfi reaksiyası da öz əksini tapıb. Eyni zamanda qarşılıqlı razılaşma var ki, iki dövlətin ərazisində üçüncü ölkələrin biolaboratoriyaları olmayacaq... Yəni burada da Rusiya göstərir ki, qonşularından öhdəliklər götürür- bir tərəfdən biz onlara yaxınlaşırıq, digər tərəfdən onlar Qərbdən getdikcə daha çox uzaqlaşırlar.

-Əlbəttə. Amma bilirsiniz ki, burada Ermənistanla bağlı çətin məqamlar var. Bəzi erməni ekspertlər hesab edirlər ki, respublika hələ də Rusiyaya qarşı müəyyən sanksiyaları,- məsələn, Rusiya təyyarələri ilə bağlı- qismən tətbiq etməlidir. Burada hər şey o qədər də sadə deyil. Elə insanlar var ki, deyirlər ki, Rusiya, Ermənistan və Azərbaycan arasında nə olursa olsun, ABŞ da var- Ermənistan da ABŞ-ı unutmamalıdır. Ona görə də bizim üçün çox vacibdir ki, Ermənistandan bizə qarşı sanksiyalar tətbiq edilməyəcək və s. Bizdən əvvəl belə böyük, böyük klub yaranmışdı. Bu dolaşıqda bizim üçün Azərbaycanla Ermənistan arasında razılaşma çox önəmlidir. Düzgün qurulmuş müqavilə olsa, hamını dincələcək. Biz də daxil olmaqla. Başqa bir məsələ- müqavilə imzalanandan sonra Paşinyan hakimiyyətdə qalacaqmı - şəxsən mənim üçün, bu barədə qəti danışmaq hələ çətindir. Bu çox ciddi məsələdir. Baxmayaraq ki, təbii ki, sənədin imzalanması ilə Paşinyan deyil, Ermənistan dövləti öz üzərinə müəyyən aydın öhdəliklər götürür, amma həyatda hər şey olur. Və bizim üçün prinsipial olaraq vacibdir ki, bu saziş Ermənistandakı vəziyyətin daxili siyasi inkişafından asılı olmayaraq işləsin. Paşinyan və ya başqa liderin hakimiyyətdə olmasından asılı olmayaraq...

Müsahibə aldı – Nona Xoştariya

Tərcümə etdi - Elçin Bayramlı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “İşğaldan azad olunmuş ərazilərə “Böyük Qayıdış” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb.