“TRIPP Azərbaycanın regional nəqliyyat siyasətində yeni səhifə aça bilər” - DEPUTAT

"Cənubi Qafqazda uzun illər ərzində mövcud olmuş nəqliyyat və kommunikasiya məhdudiyyətlərinin aradan qaldırılması regionun iqtisadi gələcəyi baxımından yeni mərhələnin başlanğıcıdır. ABŞ-nin dəstəklədiyi “Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu” – TRIPP layihəsi yalnız Azərbaycan və Ermənistan arasında nəqliyyat bağlantısının yaradılması deyil, bütövlükdə regionun logistika xəritəsinin yenidən formalaşdırılması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır". Bu fikirləri SİA-ya açıqlamasında millət vəkili Sevil Mikayilova deyib.

Onun sözlərinə görə, TRIPP çərçivəsində Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında Ermənistan ərazisindən keçməklə nəqliyyat bağlantısının yaradılması nəzərdə tutulur: "Layihənin əsas komponentləri arasında dəmir yolu, avtomobil yolları, enerji infrastrukturu və fiber-optik kommunikasiya xətlərinin çəkilməsidir.

TRIPP-in Azərbaycan üçün əhəmiyyəti ilk növbədə ölkənin nəqliyyat sisteminin daha geniş regional şəbəkəyə inteqrasiyasının sürətlənməsi ilə bağlıdır. Azərbaycanın əsas ərazisindən Naxçıvana birbaşa quru bağlantısının yaradılması ölkənin ərazi bütövlüyü çərçivəsində nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsi ilə yanaşı, Türkiyə istiqamətində daha qısa və alternativ marşrutun formalaşmasına imkan verəcək.

Azərbaycan son illərdə öz coğrafi mövqeyini konkret nəqliyyat infrastrukturu ilə tamamlayaraq Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində mühüm tranzit qovşaqlarından birinə çevrilmək siyasəti həyata keçirir. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu, Ələt Azad İqtisadi Zonası və digər layihələr bu strategiyanın əsas elementlərindəndir. TRIPP-in reallaşması isə bu şəbəkəyə yeni bağlantı əlavə edə bilər. Layihənin Azərbaycan hissəsi Naxçıvan və daha sonra Türkiyə ilə bağlantının güclənməsinə, Türkiyə üzərindən isə Avropa bazarlarına çıxış imkanlarının genişlənməsinə şərait yaradacaq.

Başqa sözlə, Azərbaycan üçün məsələ yalnız Naxçıvana nəqliyyat əlaqəsinin yaradılmasından ibarət deyil. TRIPP ölkənin mövcud tranzit infrastrukturunun yeni marşrutlarla birləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu da Azərbaycanı Mərkəzi Asiyadan Avropaya uzanan yükdaşımalar üçün daha çoxvariantlı logistika platformasına çevirə bilər.

Məhz burada TRIPP-in Orta Dəhlizlə əlaqəsi xüsusi əhəmiyyət qazanır. Mərkəzi Asiyadan Xəzər dənizi vasitəsilə Azərbaycana daxil olan yüklərin ölkə ərazisindən Türkiyə və Avropaya daşınması üçün artıq formalaşmaqda olan infrastruktur mövcuddur. TRIPP bu sistemə əlavə bağlantı verərək marşrutların şaxələndirilməsinə imkan yarada bilər.

TRIPP-in üstünlüklərindən biri onun yalnız dəmir yolu və avtomobil yolu layihəsi olmamasıdır. Layihənin fiber-optik və enerji infrastrukturu komponentlərinin də nəzərdə tutulması onun əhəmiyyətini nəqliyyat sektorundan daha geniş müstəviyə çıxarır.

Müasir logistika artıq yalnız yükün bir nöqtədən digərinə daşınması demək deyil. Rəqəmsal bağlantı, məlumat mübadiləsi, enerji təminatı, gömrük və sərhəd prosedurlarının sürətli həyata keçirilməsi də logistika sisteminin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Buna görə də fiber-optik infrastrukturun nəqliyyat dəhlizi ilə paralel inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın regional rəqəmsal bağlantı imkanlarını da genişləndirə bilər.

Enerji komponenti də eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir. TRIPP çərçivəsində enerji sistemlərinin bağlantısının nəzərdə tutulması gələcəkdə region ölkələri arasında elektrik enerjisi mübadiləsinin genişlənməsinə imkan yarada bilər. Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan da 2026-cı ilin əvvəlində Azərbaycan və Ermənistan enerji sistemlərinin inteqrasiyası və elektrik enerjisi ticarətinin mümkünlüyünü TRIPP çərçivəsində açıqlamışdı. Beləliklə, söhbət sadəcə bir nəqliyyat yolundan deyil, nəqliyyat, enerji və rəqəmsal kommunikasiya elementlərinin bir-birini tamamladığı çoxfunksiyalı regional bağlantı sistemindən gedir.

TRIPP-in Azərbaycan üçün ən mühüm nəticələrindən biri ölkənin Cənubi Qafqazdakı tranzit və logistika mərkəzi statusunun möhkəmlənməsi ola bilər. Azərbaycanın üstünlüyü onun coğrafi mövqeyi ilə yanaşı, artıq formalaşdırdığı nəqliyyat infrastrukturu və Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiya ilə bağlantısıdır. TRIPP-in işə düşməsi bu imkanları Türkiyə və Avropa istiqamətində daha da genişləndirə bilər.

Bu zaman Azərbaycanın tranzit funksiyası yalnız “ərazisindən yük keçən ölkə” modeli ilə məhdudlaşmamalıdır. Əsas məqsəd yükdaşımaların idarə edildiyi, çeşidləndiyi, saxlanıldığı, emal və logistika xidmətlərinin göstərildiyi regional mərkəz formalaşdırmaqdır. Bu baxımdan Ələt, Bakı limanı, dəmir yolu şəbəkəsi və digər logistika infrastrukturlarının TRIPP ilə daha sıx əlaqələndirilməsi Azərbaycanın tranzit gəlirlərini və logistika sektorunun əlavə dəyər yaratmaq imkanlarını artıra bilər.

Eyni zamanda, Azərbaycan üzərindən keçən marşrutların artması ölkəyə yeni investisiyaların cəlb olunmasını da stimullaşdıra bilər. Logistika mərkəzlərinin, anbar komplekslərinin, yük terminallarının, rəqəmsal logistika platformalarının və xidmət sektorunun inkişafı tranzit həcmlərinin artmasından əlavə iqtisadi effekt yarada bilər.

Layihənin daha geniş geosiyasi əhəmiyyəti isə ondan ibarətdir ki, TRIPP Cənubi Qafqazda uzun müddət bağlı qalmış nəqliyyat əlaqələrinin bərpasına imkan yaradır. Azərbaycan və Ermənistan arasında nəqliyyat əlaqələrinin bərpası yalnız iki ölkənin iqtisadi münasibətlərinə təsir etməyəcək. Bu proses Türkiyə, Naxçıvan, Azərbaycan, Mərkəzi Asiya və Avropa arasında daha sıx iqtisadi bağlantıların yaranmasına səbəb ola bilər. Eyni zamanda, regionda alternativ marşrutların sayının artması beynəlxalq ticarət baxımından da əhəmiyyətlidir. Qlobal təchizat zəncirlərində son illərdə baş verən dəyişikliklər ölkələri daha təhlükəsiz və çoxvariantlı nəqliyyat marşrutları axtarmağa vadar edir. Bu şəraitdə Cənubi Qafqazın əhəmiyyəti artır və Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafi mövqe ölkəyə əlavə üstünlüklər qazandırır. TRIPP-in reallaşması Azərbaycanın Şərq-Qərb bağlantısında rolunu gücləndirməklə yanaşı, ölkənin Şimal-Cənub nəqliyyat istiqamətindəki mövqeyini də tamamlayan əlavə imkan yarada bilər. Beləliklə, Azərbaycan müxtəlif istiqamətlərdən gələn yük axınlarının kəsişdiyi çoxşaxəli tranzit qovşağına çevrilə bilər.

TRIPP-in digər mühüm xüsusiyyəti nəqliyyat layihəsi ilə sülh prosesinin bir-birindən ayrılmaz xarakter daşımasıdır. Azərbaycan və Ermənistan arasında nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin bərpası tərəflər arasında qarşılıqlı iqtisadi asılılığın formalaşmasına gətirib çıxara bilər.

Bu isə sülhün yalnız siyasi sənədlərlə deyil, konkret iqtisadi maraqlarla möhkəmləndirilməsi deməkdir. Nəqliyyat yollarının açılması, ticarətin genişlənməsi və enerji-kommunikasiya əlaqələrinin qurulması region ölkələrinin sabitlikdən əldə etdiyi iqtisadi dividendləri artırır. Azərbaycanın mövqeyindən baxdıqda isə TRIPP həm Naxçıvanla nəqliyyat bağlantısının gücləndirilməsi, həm Türkiyə ilə əlaqələrin genişləndirilməsi, həm də ölkənin beynəlxalq tranzit sistemində əhəmiyyətinin artırılması baxımından strateji imkan yaradır.

Hazırda layihənin reallaşması üçün praktiki hazırlıq mərhələsi davam edir. 2026-cı ilin iyulunda AECOM nümayəndə heyətinin Ermənistanın cənubunda TRIPP üçün nəzərdə tutulan ərazidə dəmir yolu və digər infrastrukturun bərpası ilə bağlı araşdırma aparması layihənin siyasi razılaşmadan praktiki mərhələyə keçdiyini göstərən addımlardan biridir.

Nəticə etibarilə, TRIPP Azərbaycanın regional nəqliyyat siyasətində yeni səhifə aça bilər. Layihənin tam reallaşması ölkənin Naxçıvanla bağlantısını gücləndirməklə yanaşı, Türkiyə və Avropa istiqamətində yeni imkanlar formalaşdıracaq, Orta Dəhlərin şaxələndirilməsinə töhfə verəcək və Azərbaycanın Cənubi Qafqazda logistika qovşağı kimi rolunu daha da möhkəmləndirə bilər".