Cənubi Qafqazda sülh təşviqi - ANALİTİK

Azərbaycan və Qazaxıstan prezidentləri Füzuli və Şuşa şəhərlərində olublar

Martın 11-də Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev Azərbaycana ikigünlük dövlət səfərinə gəlib. Azərbaycan lideri İlham Əliyevlə danışıqlardan sonra o, Ali Dövlətlərarası Şuranın (YDŞ) birinci iclasında iştirak edib. Görüşdə Tokayev və Əliyev videobağlantı vasitəsilə Çinin Sian terminalından Abşeron stansiyasına konteyner qatarının gəlməsinə baxıblar. Bakıda. Qazaxıstan da Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin bağlanmasında maraqlıdır.

Tokayev İlham Əliyevi prezident seçkilərində inamlı qələbəsi münasibətilə bir daha təbrik edib, onun Azərbaycan xalqının tanınmış lideri olduğunu və onun beynəlxalq aləmdə də məhz bu keyfiyyətdə qəbul edildiyini qeyd edib. “Biz Azərbaycanın tarixi qələbəsinə və öz ərazimiz üzərində suverenliyin bərpasına ürəkdən sevinirik”, - Tokayev vurğulayıb. Yeri gəlmişkən, Qazaxıstan həm Azərbaycanın, həm də bütün MDB dövlətlərinin ərazi bütövlüyünü dəstəkləməkdə ardıcıldır.

Martın 12-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Qazaxıstan Respublikasının Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev Füzuli şəhərində inşa olunan Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzinin açılış mərasimində iştirak ediblər. Dövlət başçıları tədbirdə Azərbaycanın mədəniyyət və incəsənət xadimləri, Füzuli şəhər sakinləri və Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzində təhsil alacaq uşaqlarla görüşüblər. Həmin gün prezidentlər İlham Əliyev və Kasım-Jomart Tokayev Şuşa şəhərinə səfər ediblər. Dövlət başçıları Azərbaycanın tanınmış şəxsiyyətləri Natəvanın, Bülbülün və Üzeyir Hacıbəylinin işğal dövründə Şuşada ermənilər tərəfindən gülləbaran edilmiş heykəllərinə baxıblar. Prezidentlərə Şuşanın Baş planı barədə məlumat verilib. Sonra dövlət başçıları Natəvan bulağında olub, Heydər Əliyev Fondu tərəfindən bərpa edilən Yaradıcılıq Mərkəzində “Heydər Əliyev və Qarabağ” sərgisinə baxıblar. Daha sonra prezidentlər Saatlı məscidində, Bülbülün ev-muzeyində, Cıdır düzündə və XIX əsrin ortalarında Qarabağ memarlıq məktəbinə xas tərzdə inşa edilmiş üç yaşayış binasından ibarət “Yasəmən” otelində olublar.

Müasir Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru Andrey Çebotarevin sözlərinə görə, Qazaxıstanın Qarabağa diqqəti onunla bağlıdır ki, Astana onun müxtəlif mərhələlərində Azərbaycan və Ermənistan arasında hərbi-siyasi münaqişənin həlli prosesində birbaşa iştirak edib. Bu, xüsusilə 2010-cu ildə, Qazaxıstan ATƏT-in sədri olduğu vaxtlarda özünü göstərib. Düzdür, Astana münaqişənin həllində o qədər də böyük uğur əldə etməyib, lakin buna baxmayaraq, Cənubi Qafqazda sülhün bərqərar olmasına bu gün də hazırdır.

Tokayevin səfər proqramına Qarabağa səfərinin daxil edilməsi təsadüfi sayıla bilməz. Burada o, Qazax tikinti şirkəti tərəfindən tikilib Azərbaycan xalqına hədiyyə edilən Füzulidəki Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzinin təntənəli açılışında iştirak edib. “Qarabağın dirçəlişində” iştirak barədə qərar Tokayev tərəfindən 2022-ci ilin avqustunda Azərbaycana ilk səfəri zamanı verilib. Məhz 2022-ci ildə Qazaxıstan-Azərbaycan münasibətlərində yeni səhifənin geriyə sayılması başlayıb. Azərbaycan mediasına müsahibəsində Tokayev onları “əməkdaşlığın yeni erası” adlandırıb.

O, həmçinin bildirib ki, şirkətlərdən biri Füzulidə Mərkəzi Rayon Xəstəxanasının tikintisi layihəsini təqdim edib. "Biz gözləyirik ki, yaxın gələcəkdə Qazaxıstan şirkətlərinin iştirakı ilə daha çox oxşar layihələr olacaq", - Tokayev bildirib. O, regionun infrastrukturunun bərpasının təkcə Azərbaycanın deyil, bütün Cənubi Qafqazın inkişafına töhfə verəcəyini vurğulayıb. “Qazaxıstan Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin tezliklə bağlanmasında maraqlıdır. Qazaxıstan sülhməramlı təşəbbüslərin dəstəkçisi kimi bütün Avrasiya regionunun dinc və sabit inkişafına yönəlmiş istənilən səyləri dəstəkləməyə hazırdır”, - deyə Qazaxıstan lideri vurğulayıb.

İqtisadiyyatda Astana və Bakı yüksək səviyyədə əməkdaşlıq nümayiş etdirir və birgə işin yeni sahələrini inkişaf etdirir. Qazaxıstan prezidentinin sözlərinə görə, görüşdə tərəflər ticarət-iqtisadi, investisiya əməkdaşlığı, beynəlxalq arenada qarşılıqlı fəaliyyətlə bağlı məsələləri müzakirə edib və ümumi nəticələrə gəliblər. “Bu, Qazaxıstan və Azərbaycanın əslində strateji tərəfdaşlar, müttəfiq dövlətlər olduğunu deməyə əsas verir”, - deyən Tokayev vurğulayıb ki, iki ölkə hökumətlərinin razılaşmaları həyata keçirəcəyi anlayışı ilə perspektivlər çox yaxşıdır.

Danışıqlar masasında Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun imkanlarının genişləndirilməsi, Xəzərin dibi ilə fiber-optik rabitə xəttinin və enerji kabelinin çəkilməsi, Azərbaycan ərazisindən neft və uranın ixracı, Azərbaycana buğdanın tədarükü məsələləri müzakirə edilib. Tokayevin sözlərinə görə, Qazaxıstanla Azərbaycan arasında ticarət dövriyyəsi kiçik olsa da, 2020-ci ildən bəri 5 dəfə artıb (109 milyon dollardan 529 milyon dollara - SİA). "Burada görüləsi işlər var, lakin dinamikanın özü müsbət qiymətləndirmələrə səbəb ola bilməz", - deyən Qazaxıstan prezidenti ölkələrin mühüm iqtisadi potensiala malik olduğunu qeyd edib. Bundan əlavə, Qazaxıstan və Azərbaycan iqtisadiyyatları üçün yeni artım nöqtələrinə çevriləcək sıçrayışlı investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi perspektivləri nəzərdən keçirilib.

İlham Əliyev də öz növbəsində Qazaxıstan və Azərbaycanı qardaş dövlət adlandırıb. “Xalqlarımız əsrlər boyu sülh, qardaşlıq və əməkdaşlıq şəraitində yaşayıb. Son zamanlar qarşılıqlı səfərlərimizin dinamikası çox illüstrativdir və əlaqələrə yeni dinamizm verildiyini göstərir. Biz Qazaxıstanın uğurlarına sevinirik”, - Əliyev vurğulayıb və Tokayevi sosial-iqtisadi və innovativ inkişafda çox təsirli nailiyyətlərə görə təbrik edib. O, həmçinin Azərbaycanın suverenliyinin bərpasında göstərdiyi mənəvi köməyə görə Tokayevə təşəkkür edib. “Azərbaycanda hamı bilir ki, Qazaxıstan bizim etibarlı dostumuz və müttəfiqimizdir”, - İlham Əliyev vurğulayıb.

Politoloq Janar Tulindinovanın sözlərinə görə, son geosiyasi hadisələrlə bağlı Çindən Qərbi Avropaya malların tədarükü üçün Orta Dəhliz adlanan yerin rolu artıb. Yeri gəlmişkən, iki dövlətin başçıları Çindən Bakıya konteyner qatarının gəlməsini onlayn rejimdə izləyiblər. Ekspertin fikrincə, Qazaxıstan və Azərbaycan bu marşrutun əsas halqasıdır. Ona görə də Tokayev qarşısına dəqiq məqsəd qoyub: 2030-cu ilə qədər bu dəhliz üzrə tədarük həcmi 10 milyon ton yükə çatmalıdır. Hazırda bu rəqəm 2,7 milyon ton yük səviyyəsindədir. Görüləcək çox iş var. Bu, multimodal dəhliz olduğundan Qazaxıstan, Azərbaycan və Gürcüstanda dəmir yolu daşıyıcılarının işini sinxronlaşdırmaq lazımdır. Bu məqsədlə “bir pəncərə” formatında xidmətlər göstərəcək “Middle Corridor Multimodal Ltd.” adlı birgə müəssisə yaradılıb.

2025-ci ilə qədər Aktauda konteyner qovşağının tikintisi və tanker parkının gücləndirilməsi planlaşdırılır. 2022-2027-ci illər üçün darboğazların eyni vaxtda aradan qaldırılması və Qazaxıstan, Azərbaycan və Türkiyə əraziləri üzərindən Orta Dəhlizin inkişafı üçün “yol xəritəsi” artıq qəbul edilib.

Qazaxıstan və Azərbaycanı Türk Dövlətləri Təşkilatında (TDT) də iştirak bağlayır. Tokayevin müsahibəsində qeyd etdiyi kimi, “Qazaxıstan və Azərbaycan Türk Dövlətləri Təşkilatının qurucularıdır”. Strukturun yaradılması təşəbbüsü Qazaxıstan tərəfindən irəli sürülüb və sazişin özü Azərbaycanda imzalanıb. Dövlət başçısı hesab edir ki, təşkilat institusionallaşma istiqamətində uzun bir yol keçib. Üstəlik, beynəlxalq arenada tanınmış və hörmətli oyunçuya çevrilir. TDT-nin potensialı çox böyükdür: ümumi sahəsi təxminən 4,5 milyon kvadratmetrdir. km, ümumi ÜDM - 1,5 trilyon dollardan çox, əhali - 160 milyon nəfərdən çoxdur. Ticarət dövriyyəsi Türk dövlətləri arasında 42,3 milyard dollara, türk dövlətlərinin dünya ilə ümumi ticarət dövriyyəsi isə təqribən 1,3 trilyon dollara çatıb.Təşkilatın bütün ölkələri dünya iqtisadi proseslərinə inamla daxil olur, əsas beynəlxalq təşkilatlarda təmsil olunur və fəal işləyirlər. “Hesab edirəm ki, bu, Türk dövlətləri çərçivəsində inteqrasiya proseslərinin gələcək uğurlu təşviqi üçün artıq kifayətdir. Türk ölkələrinin tranzit-nəqliyyat əlaqələri, iqtisadiyyat, ekologiya, elm, təhsil, incəsənət, turizm, idmandan tutmuş ümumi tariximizin indiyədək naməlum səhifələrinin araşdırılmasına qədər geniş spektrli məsələlər üzrə əməkdaşlığı inkişaf etdirmək ruhu bizi ruhlandırır”, – Tokayev qeyd edib.

SİA-nın siyasət şöbəsi