NATO-Rusiya, yoxsa III dünya müharibəsi? - RAKURS

Makron Ukraynaya xarici qoşunlar göndərmək, Türkiyə prezidenti Kiyevə Rusiya ilə danışıqları bərpa etmək, Papa Fransisk də eyni təkliflə çıxış edib

Papa Fransiskin Ukraynadakı vəziyyətlə bağlı son açıqlamaları qalmaqala səbəb olub. Roma Papası bildirib ki, Ukraynanın ağ bayraq qaldırıb danışıqlar aparmaq üçün cəsarəti olmalıdır. “Pontifik Ukraynanı danışıqlardan imtina etdiyinə görə biabır etdi” – bu cür başlıqlar martın 9-da axşam müxtəlif ölkələrin mətbuatında yer alıb. Fransisin jurnalistlə söhbəti də qeyri-adi şəkildə gedir. Ata birhecalı cavablara üstünlük verir, müxbir ağ mövzuya diqqət yetirir. Müxbirin işlətdiyi “ağ bayraq” ifadəsini ictimaiyyət təbii olaraq təslimlik simvolu kimi qəbul edirdi. Bunun ardınca Papanın ünvanına tənqidlər yağıb. Papa Fransisk Ukrayna ilə bağlı sözləri ilə atəşkəsə çağırmaq və danışıqlar cəsarətini təzələmək niyyətində olub.

Eyni zamanda, xatırladaq ki, Donald Tramp və Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğana aid olduğu iddia edilən yeni sülhməramlı layihələrlə bağlı xəbərlər yayılıb. Bununla birlikdə, "şahinlərə" birləşdirilmiş məlumat hücumunun versiyası çox həssasdır. Birincisi, pontifik müsahibəsinin dərc edilməsinin qəribə halları və bu söhbətin faktiki qeydə alınma vaxtı bunun əleyhinə işləyir. İkincisi, Fransiskin danışıqlara dair əvvəlki çağırışları Vatikanın Qərb, Rusiya və Ukraynada ictimai rəyə az təsir etdiyini göstərdi.

Döyüşmək, yoxsa danışıqlar təklifi?

Maraqlıdır, pontifikin fikirləri cəmiyyətdə niyə ikitirəlik yaradıb? Cavab da sadədir, Qərb Ukraynada müharibənin davam etməsində maraqlıdır. Düzdür, milyardlar xərclənir, Avropa arsenalında olan silahları Ukraynaya göndərir, əvəzində Rusiya kimi əzəli düşmənini məhv etməyi, parçalamağı düşünür. Amma qarşı tərəf də sakit durmur, əvvəllər fəaliyyətini dayandırmış silah zavodları yenidən işə salınıb, hətta üçnövbəli iş qrafikinə keçilib. Fakt budur ki, Qərb ölkələrinin böyük miqdarda yardımına, hətta əsgəri iştirakına baxmayaraq hələ də Rusiya qoşunları Ukraynanın 4 vilayətindədir. Ən əsası Avropada ən böyük atom elektrik stansiyasına nəzarət etməkdədir.

Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin uğursuzluqları və durumun daha da pisləşməsi perspektivi ilə əlaqədar dünya paytaxtlarında mövcud vəziyyətdən çıxış yolu ilə bağlı müxtəlif təkliflər səsləndirilib. Müəyyən şərtlər altında döyüş bölgəsinə qoşun göndərmək fikrindən əl çəkməyən Fransa prezidenti Emmanuel Makron özünə həmfikirlər tapır. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan isə açıq şəkildə Kiyevi Rusiya ilə danışıqları bərpa etməyə dəvət edib. Eyni zamanda, nə bu, nə də digər təşəbbüs dünyada o qədər də dəstək görmür.
Fransa prezidentinin Ukraynaya xarici qoşunların göndərilməsinin mümkünlüyü ilə bağlı fikri gündəmdən düşmür. ABŞ və Almaniya da daxil olmaqla NATO ölkələrinin əksər nümayəndələri döyüş bölgəsində nizami birləşmələrinin görünməsini istisna ediblər. Alyansın bəzi digər ölkələrində verilən bəyanatlar o qədər də aydın deyildi. Belə ki, Polşanın müdafiə naziri Vladislav Kosiniyak-Kamış əmin edib ki, “Ukraynada Polşa qoşunları olmayacaq”. Və onun həmkarı, xarici işlər naziri Radoslav Sikorski bir neçə gün sonra qeyd edib ki, Makronun etirafı “ağılasığmaz bir şey deyil”.

Paris ideyasının Rusiya ilə birbaşa münaqişənin yolverilməzliyi ilə bağlı Qərbin açıq şəkildə bəyan etdiyi xətti ilə ziddiyyət təşkil etməsinə baxmayaraq, Fransa prezidenti görünür, həmfikirlər tapıb. Martın 8-də Fransa Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri Stefan Sejournet Litvaya gedib, orada Baltikyanı ölkələrdən olan həmkarları, eləcə də Ukraynanın xarici işlər naziri Dmitri Kuleba ilə görüşüb. Danışıqlardan sonra “Politico” belə nəticəyə gəlib: “Fransa Qərb qoşunlarının Ukraynaya potensial göndərilməsinə açıq ölkələrin ittifaqı yaradır və daha ehtiyatlı Berlinlə ziddiyyətləri dərinləşdirir”.

Media Sejournetdən sitat gətirir: “Bizə Ukraynaya qarşıdakı aylarda və ya illərdə necə kömək etməli olduğumuzu söyləyən Rusiya deyil... Qırmızı xətləri çəkən Rusiya deyil”. Fransalı nazir izah edib ki, ilkin mərhələdə biz “bəzi heyətin döyüş əməliyyatları üçün deyil” yerləşdirilməsindən danışa bilərik. “Ukrayna bizdən qoşun göndərməyi tələb etməyib. Hazırda Ukrayna bizdən sursat göndərməyimizi xahiş edir. Biz qarşıdakı aylar üçün heç nəyi istisna etmirik”, – diplomat deyib və Baltikyanı həmkarlarından Fransanın “qutudan kənar düşüncə”sinə görə təriflər alıb. “Başqası ola bilməz. Biz özümüz üçün deyil, Rusiya üçün qırmızı xətlər çəkməliyik”, - Litvanın xarici işlər naziri Qabrielius Landsbergis ideyanı dəstəkləyib.

Qərb mətbuatının yazdığına görə, Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə kömək üçün Qərb qoşunlarının göndərilməsinin “qırmızı xətləri” Rusiyanın Kiyev və ya Odessaya hücumu ola bilər. Lakin çətin ki, Paris və onu dəstəkləyən tərəfdaşlar Şimali Atlantika Alyansının kollektiv fəaliyyətinə arxalana bilsinlər. Yutadan olan amerikalı respublikaçı senator Mayk Li hətta Vaşinqtona “NATO üçün qırmızı xətt çəkməyi” və tərəfdaşlarına seçim verməyi təklif edib: “Ya Ukrayna, ya da ABŞ”. Müttəfiqlər Ukraynaya qoşun yeridərsə, biz NATO-dan tamamilə çıxmalıyıq”, - deyə mühafizəkar bildirib.

Aİ Ukraynada mümkün vasitələrdən istifadə etmək qərarına gəlib

İtaliyanın xarici işlər naziri Guido Crosetto martın 10-da nəşr olunan “La Stampa” qəzetinə müsahibəsində deyib: “Fransa və Polşa əvvəldən münaqişəyə rəsmi və könüllü müdaxilə etməyən NATO adından danışa bilməz”. O vurğulayıb ki, Roma Kiyevi dəstəkləyə bilər, lakin Qərb qoşunlarının döyüş bölgəsinə göndərilməsini dəstəkləməyəcək, çünki belə bir addım “diplomatiyanın yolunu kəsəcək birtərəfli eskalasiyaya” gətirib çıxaracaq.

Cənab Krosetto “diplomatik kanalların aktivləşdirilməsini” müdafiə edib və beləliklə, Rusiya-Ukrayna münaqişəsi ilə bağlı bu yaxınlarda irəli sürülən iki ziddiyyətli təşəbbüs arasında bir növ birləşdirici əlaqə olub.
Ötən həftənin sonunda İstanbulda Türkiyə və Ukrayna prezidentləri Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Vladimir Zelenski arasında danışıqlar baş tutub. Türkiyə lideri birgə mətbuat konfransında deyib: “Rusiyanın da iştirak edəcəyi sülh sammitinə ev sahibliyi etməyə hazırıq. Biz Ukrayna ilə həmrəyliyimizi davam etdirsək də, müharibənin danışıqlar yolu ilə sona çatması istiqamətində fəaliyyətimizi davam etdirəcəyik”. Lakin cənab Zelenski dərhal həmkarının təklifini açıq şəkildə rədd edib. Bu bir qədər qəribə idi, çünki liderlərin ictimaiyyətə çıxmadan və fikir ayrılıqlarını nümayiş etdirməzdən əvvəl mövqeləri müzakirə etmədiklərini təsəvvür etmək çətindir. Vladimir Zelenskinin sözlərinə görə, Ukraynaya “ədalətli dünya” lazımdır ki, bunun üçün “ilk sivil dövlətlər plan hazırlayacaq və yalnız bundan sonra ədalətli dünya istəyən Rusiyanın nümayəndələrini cəlb edəcəklər”. “Sülh zirvəsi”nin təşkilində o, Türkiyəyə “xüsusi rol” tapşırdı, onun prezidenti bir neçə dəqiqə əvvəl Rusiyanın iştirakı ilə tamamilə fərqli bir sammitdən danışmışdı.

Papanın “ağ bayraq”la bağlı sözləri Ukraynanın müttəfiqlərinin kəskin reaksiyasına səbəb olub. Latviya prezidenti Edqars Rinkeviç deyib ki, “pisliyə təslim olmaq olmaz” və Radoslav Sikorski pontifiyə “tarazlıq üçün Putini cəsarətli olmağa və ordusunu Ukraynadan çıxarmağa çağırmağı” təklif edib. Vatikan izah etməyə tələsib ki, “ağ bayrağın təsviri” “döyüşlərin dayandırılması, danışıqların cəsarəti ilə əldə edilən barışıq” mənasını verir. Papa bu və ya digər şəkildə öz bəyanatı ilə Türkiyənin danışıqlara başlamaq təklifini dəstəkləyib, baxmayaraq ki, Fransiskin müsahibəsi Ərdoğan və Zelenski arasındakı görüşdən əvvəl qeydə alınıb.

Bu arada Vatikan və Türkiyə istəklərində tək deyil. İsveçrə də Rusiyanın sülh sammitinə qoşulmasının tərəfdarıdır. Hər halda, bu barədə mənbələrə istinadən South China Morning Post məlumat yayıb. Çin Xalq Respublikasının Ukrayna nizamlanması üzrə xüsusi nümayəndəsi Li Huinin Avropa turnesindən bəhs edən nəşr qeyd edib ki, iki ölkə “sülhə necə nail olmaq barədə praqmatik baxışı” bölüşür və Rusiyanın iştirakı olmadan İsveçrənin təşkil etməyi öhdəsinə götürdüyü “sülh sammiti” ciddi nəticə verməyəcək.

Yada salaq ki, yanvar ayında Davosda keçirilən Dünya İqtisadi Forumunda İsveçrə Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri İqnazio Kassis bəyan etmişdi ki, “Rusiyanı prosesə cəlb etmək üçün bir yol tapmaq lazımdır”, çünki “heç bir problem olmayacaq”. Ukrayna nümayəndələri o zaman bununla razılaşmadılar və ertəsi gün İsveçrə prezidenti Viola Amherd onları yarı yolda qarşılayaraq “sülh formuluna dair sammitə ev sahibliyi etməyə” razılaşıb.

Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskovun sözlərinə görə, Emmanuel Makron Rusiyaya “strateji məğlubiyyət vermək xəttinə əmin olmasına” baxmayaraq, Ukrayna ilə bağlı kursuna sadiq qalmaq niyyətindədir. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova da öz növbəsində Roma Papasının sözlərində Qərbdən “ambisiyalarından əl çəkmək və səhvini etiraf etmək” xahişini görüb. O əlavə edib ki, Moskva Kiyevlə danışıqlara mane olmayıb.

“NATO ölkələrinin hərbçiləri artıq Ukraynadadır”. Bu açıqlama ilə Polşanın xarici işlər naziri Radoslav Sikorski çıxış edib. “NATO-nun hərbi qulluqçuları artıq Ukraynadadır. Mən bu ölkələrin nümayəndələrinə riskə getdiklərinə görə səmimi təşəkkürümü bildirirəm”, - nazir qeyd edib. Eyni zamanda, Sikorski hansı ölkələrdən olan hərbçilərdən söhbət getdiyini açıqlamayıb. Bəli, Şimali Atlantika hərbi Alyansı Ukrayna üzərindən Rusiya ilə açıq savaşa başlayır. Artıq natoçular Ukraynadadır. Rusiya prezidenti Vladimir Putinin dediklərinə inansaq NATO-Rusiya müharibəsinin, daha dəqiq desək üçüncü denya müharibəsinin başlanmamasına heç bir bəhanə qalmadı.

V.VƏLİYEV