İrəvandan qaçış planı - RAKURS

KTMT Ermənistanla Azərbaycan arasında yüksək münaqişə potensialı barədə xəbərdarlıq edib

Qərbin və Rusiyanın Cənubi Qafqaz uğrunda mübarizəsi getdikcə daha kəskin xarakter alır. Azərbaycanı yönləndirmək, öz iradələrinə tabe etdirmək istəyində olan həmin güclərin niyyəti daşa dirənəndən sonra bu dəfə bütün diqqəti Ermənistana yönəldiblər. Ermənistanın isə kənar müdaxilələrə reaksiya vermək qabiliyyəti hər keçən gün azalmaqdadır. Çünki ələbaxım, itaətkar erməni dövləti başqa tür idarə oluna bilmir. Mütləq kimsə onun tasmasını tutmalıdır…

Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan fevralın 16-da üç günlük işgüzar səfərlə Münhenə gedib. Hökumət başçısının Münhen Təhlükəsizlik Konfransının rəsmi açılış mərasimində iştirak edəcəyi deyilir. Amma tək iştirak üçün 3 gün çox deyilmi? Baş nazirin ofisi Paşinyanın beynəlxalq forum çərçivəsində həmkarları ilə ikitərəfli görüşlər nəzərdə tutduğunu da tirajlayıb.

Ermənistan Qərbə meyllənir, elə buna görə də keçmiş ağası ilə mübahisəsi yaranıb, düşmən olacaqları an məsələsidir. Çünki, buna xeyli əsaslar var. Ermənistan 2024-cü ildə Kazanda keçiriləcək “Gələcək Oyunlar” beynəlxalq multi-idman turnirində iştirak etməyəcək. Bu barədə Ermənistan Təhsil, Elm, Mədəniyyət və İdman Nazirliyi məlumat yayıb. Bildirilib ki, Ermənistan iştirak etmək üçün bildiriş alıb. Lakin sənayedə qeydiyyatdan keçmiş bir neçə şirkətin e-poçt ünvanlarına göndərilsə də lakin mənfi cavab verilib. Qeyd ediblər ki, müsabiqədə iştirak etmək üçün onların namizədləri yoxdur. Halbuki, bütün bu ssenari hakimiyyətin özündə hazırlanıb. Məqsəd bəllidir. Qeyd edilib ki, guya bu il bu oyunlarda iştirak üçün maliyyə ayrılmayıb.
Qeyd edək ki, turnir 2024-cü il fevralın 21-dən martın 3-dək Kazanda keçiriləcək. Müxtəlif ölkələrdən 260-dan çox təcrübəli komanda və 2000-dən çox idmançı 21 innovativ fənn üzrə iştirak edəcək: 16-sı əsas proqramda, 5-i isə genişləndirilmiş proqramda. Yarış 5 kateqoriyaya və ya “çağırış”a bölünəcək: idman, taktika, strategiya, texnologiya və sürət.

Rayonumuzda hadisələr kifayət qədər çətin mərhələyə qədəm qoyub. Hadisələrin bu cür inkişafı təkcə Ermənistan-Azərbaycan danışıqlarının yarımçıq qalması ilə deyil, həm də regional, geosiyasi münaqişələr və sərt qarşıdurma ilə bağlıdır. Erməni mənbələr xəbər verir ki, vəziyyət Aİ-nin müşahidəçi missiyasının Ermənistanda yerləşdirilməsindən dərhal sonra kəskin şəkildə pisləşib. Bunun əleyhinə təkcə Azərbaycan deyil, qonşu İran və Rusiya da var. Azərbaycanın timsalında hər şey aydındır: sərhəddə əlavə “gözlərin” olması artıq problemdir, xüsusən də Azərbaycan həmin “müşahidəçilərin” getdikcə artan qanunsuz əməllərinə son vermək üçün güc tətbiqinə müraciəti onsuz da gərgin olan əsəbləri tarıma çəkə bilər.
Rusiya Aİ müşahidəçilərinin yerləşdirilməsini özünün mövcudluğu, nüfuzu və reputasiyası üçün təhlükə kimi qəbul edir. İran da müəyyən mərhələdə bunun özünə qarşı yönələ biləcəyi təhlükəsini görərək regionda üçüncü ölkələrin belə olmasının qəbuledilməz olduğunu bildirir. Buna Ermənistan Respublikasının hakimiyyətinin gözlənilməz və anlaşılmaz xarici siyasətini də əlavə etsək, mənzərə daha dolğunlaşacaq. Aİ-nin müşahidəçi missiyasının nə verdiyi və ya verəcəyi sualın yalnız bir tərəfidir, lakin onların yerləşdirilməsi və genişləndirilməsi vəziyyətə yeni gərginlik və gözlənilməzlik əlavə etməsi faktı artıq nəzərə çarpır.

Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının katibi Qərbin postsovet məkanında təxribat törətmək cəhdlərini görür. Qərb Cənubi Qafqazda sabitliyi pozmağa, Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşmasına mane olmağa çalışır. Bunu Rusiya Federasiyası Təhlükəsizlik Şurasının katibi Nikolay Patruşev deyib. “...Biz həmçinin qərblilərin Cənubi Qafqazda vəziyyəti sarsıtmaq, o cümlədən Ermənistan-Azərbaycan nizamlanmasına müdaxilə etmək istəyini də görürük ki, bu da bu regionlarda vəziyyətin gərginləşməsinə gətirib çıxarıb”, - Patruşev Bişkekdə təhlükəsizlik şuraları katiblərinin Əfqanıstan məsələləri üzrə iclasında çıxışında deyib. O, həmçinin hesab edir ki, Qərb öz hegemonluğunu qorumaq üçün dünyanın müxtəlif regionlarında fitnə-fəsad törədir. Xüsusilə, Mərkəzi Asiyada əsas qeyri-sabitlik mənbəyi yaratmaq təhlükəsi var.

Ermənistan hesab edir ki, fevralın 16-dan 18-dək keçiriləcək Münhen Təhlükəsizlik Konfransında ilk növbədə Qərb tərəfdaşları ilə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həllini müzakirə edə biləcək. İrəvanın şərq müttəfiqləri də regiondakı vəziyyətdən və Ermənistan hakimiyyətinin kimə arxalanmaq istəməsindən narahatdır. Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) Birləşmiş Qərargahının rəisi, general-polkovnik Andrey Serdyukov bildirib ki, təşkilat Ermənistan-Azərbaycan sərhədində yüksək münaqişə potensialını görür. Hərbçi qeyd edib ki, vəziyyəti normallaşdırmaq üçün tərəflər sülh müqaviləsi bağlamalıdırlar. Bununla yanaşı, Serdyukov bildirib ki, ayrı-ayrı dövlətlər Cənubi Qafqazda öz mövqelərini möhkəmləndirmək, Xəzərin resurslarına çıxış əldə etmək və özlərini Mərkəzi Asiyaya birbaşa çıxış imkanlarını təmin etmək üçün qarşıdurmadan istifadə etməyə çalışırlar.

Onun sözləri fevralın 12 və 13-də Ermənistan-Azərbaycan sərhədində növbəti eskalasiya fonunda səslənib. Yada salaq ki, əvvəlcə Azərbaycan tərəfi sərhədçisinin erməni snayperinin açdığı atəşdən yaraladığını bəyan etdi. Ermənistan Müdafiə Nazirliyi araşdırma aparacağına söz verdi, lakin Bakı yenə də “qisas əməliyyatı” həyata keçirdi, nəticədə Yerkrapa könüllülər ittifaqının 4 erməni əsgəri də snayper atəşi ilə öldürüldü. Bununla bağlı Moskva ciddi narahatlığını bildirdi. Rusiya hakimiyyəti qafqazlı həmkarlarına xatırlatdı ki, bütün yaranan problemlər yalnız sülh, siyasi və diplomatik yollarla həll edilməlidir.

Qərb Ermənistan rəhbərliyinin narahatlığını dəstəkləyir. Belə ki, Avropa diplomatiyasının rəhbəri Josep Borrell Ermənistan tərəfinin Azərbaycan hərbçilərinin atəşə tutmasını təəssüf doğursa da, cavabı ölçüyəgəlməz hesab edib. ABŞ Dövlət Departamentinin sözçüsü Metyu Miller “həlak olanların və yaralananların ailələrinə dərin hüznlə başsağlığı verib” və güc tətbiqinin danışıqları pozduğunu bildirib. "Atəşkəs rejiminin hər hansı pozulması araşdırılmalı və lazımi şəkildə həll edilməlidir", - Miller vurğulayıb.
Lakin Bakı ona qarşı iddiaları rədd edib. “Borrelin hərbi təcavüzə yol vermiş erməni tərəfinə haqq qazandırması Ermənistanın hərbi təxribatına məhəl qoymamaq kimi qiymətləndirilir”, - Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi bəyan edib: “Azərbaycanın təxribata cavab olaraq atdığı addımlar adekvat və yerli xarakter daşıyırdı. Bu tədbirlər həm də ermənilərin hərbi eskalasiyanı genişləndirmək cəhdlərinin qarşısını aldı”.

“Atlas” Azərbaycan Siyasi Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Elxan Şahinoğlu bildirib ki, Azərbaycan sərhədçisinin yaralanması ilə nəticələnən atəşkəs rejiminin pozulması 2023-cü il sentyabrın 19-da keçirilən antiterror tədbirlərindən sonra ilk ciddi insidentdir. Eyni zamanda o, təklif edib ki, Ermənistan hadisəni araşdırmaq qərarına gəldiyindən, bu, öz tərəfdən atəşə tutulması faktını etiraf etməsi deməkdir. “Bu təxribatın üç mümkün ssenarisi var idi. Birinci versiyaya görə, erməni əsgər əmrə tabe olmayaraq atəş açıb. İkinci varianta görə, bu təxribatın arxasında xarici qüvvələr dayanırdı. Məhz bunlar sülh prosesinə mane olmaq istəyən qüvvələrdir. Məsələn, Fransa Ermənistanın Azərbaycanla sərhədində hərbi mövcudluğunu gücləndirir. Onlar Azərbaycana həmişə durbinlə baxırlar ki, bu da rəsmi Bakını qıcıqlandırır. Üçüncü ehtimal odur ki, Ermənistan hakimiyyəti gərginliyi artırmaqla iki il əvvəl sərhəddə itirdikləri yüksəklikləri geri qaytarmaq istəyir”, - ekspert hesab edir.

Şahinoğlunun fikrincə, bu təxribat Paşinyanı tezliklə sülh müqaviləsi imzalamağa sövq etməlidir. Bundan başqa, azərbaycanlı politoloqun fikrincə, Ermənistan lideri Bakı ilə yeni müharibə istəmirsə, Yerkrapa üzvlərini tərksilah etməlidir. Maraqlıdır ki, erməni ekspertlər Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həllində Qərb dövlətlərinin hansı rolu oynaması ilə bağlı müxtəlif qiymətləndirmələr aparıblar. Belə ki, Orbeli mərkəzinin eksperti Conni Melikyan bildirib ki, KTMT problemlərini başa düşmək əvəzinə, ona görə məsuliyyət daşıyanları tapmağa çalışır. Ekspert vurğulayıb ki, genişmiqyaslı təcavüz təhlükəsi Ermənistanın ərazi bütövlüyünü itirmək riski ilə üz-üzədir. Bu baxımdan KTMT müttəfiqinə necə kömək etmək barədə düşünməlidir. “Əgər bu mövzuda irəliləyiş yoxdursa, Qərbi yox, özlərini günahlandırsınlar. Qarabağla bağlı Azərbaycanın tərəfində olmaq mümkün idi, amma indi Ermənistanın sərhədlərindən danışırıq”, - deyə Melikyan bildirib.

Eyni zamanda, politoloq qeyd edib ki, İrəvan dönmür. O, hələ də KTMT və Aİİ-nin (Avrasiya İqtisadi İttifaqı) üzvüdür. Amma Qazaxıstan kimi digər ölkələrlə, o cümlədən NATO üzvləri ilə münasibətləri inkişaf etdirir. Strateji Araşdırmalar və Təşəbbüslər üzrə Analitik Mərkəzin (ACSIS) rəhbəri Hayk Xalatyan, əksinə, KTMT-nin Birləşmiş Qərargah rəisinin bəyanatında Türkiyə və Qərbin Azərbaycana güclü təsirinin etirafını görüb. “İlk növbədə, NATO üzvü olan Türkiyə son bir neçə ildə baş verən hadisələr nəticəsində Cənubi Qafqazda aparıcı qüvvəyə çevrilib, eyni zamanda Mərkəzi Asiyada öz təsirini artırır, türk dövlətlərinin inteqrasiyası layihəsini irəli sürür. İlk növbədə, Ankara bu istiqamətdə ABŞ tərəfindən dəstəklənir. Türklər nə qədər güclü olarsa, Vaşinqtonun strateji rəqibləri Rusiya, İran və Çin də bir o qədər zəifləyəcək”, ekspert hesab edir.

Bundan əlavə, Xalatyan qeyd edib ki, Bakı Avropa İttifaqının enerji resursları ilə təchizatında və ABŞ və Aİ-nin Avropanın Rusiyanın enerji resurslarından asılılığını azaltmaq üzrə bütün planlarında mühüm rol oynayır. Məsələn, Qərb türkmən qazının Azərbaycan ərazisindən Aİ-yə tranzitinin yaradılmasına yönəlmiş layihələrə lobbiçilik edir. “Eyni zamanda, Rusiya ilə müttəfiqlik münasibətlərinə yenidən baxma və Qərblə yaxınlaşma prosesinə başlayan Ermənistan hakimiyyəti NATO ölkələrinin regiondakı strateji maraqlarına məhəl qoymur”, - Xalatyan xatırladıb: “Üstəlik, Ermənistan hakimiyyətinin indiki siyasəti, Rusiya ilə açıq-aşkar görünən problemlərə əlavə olaraq, İranla münasibətlərdə ciddi fəsadlarla doludur. Yeganə ölkə ki, indi açıq şəkildə Ermənistan sərhədlərinin dəyişdirilməsinə icazə verməyəcək”.

Bəli, Ermənistan birindən qopmamış digərinin çətiri altına girməyə çalışır. Bu siyasət onu hansı burulğana salacaq, o da bəllidir. Amma öz problemlərini qonşularına sirayət etməsi, regionda gərginlik yaratmaq kimi çapsız oyunlara qoşulması qarşılıqsız qala bilməz, mütləq bədəl ödətdirilməlidir.

V.VƏLİYEV