İqor Korotçenko: Qərb Rusiya, Türkiyə və Azərbaycana qarşı təxribatlar hazırlayır - MÜSAHİBƏ

“Ermənistan-Azərbaycan sərhədində, “Türk axını” qaz kəmərində və “Akkuyu” AES-ə təxribarlar ola bilər”

Politoloq, “Milli müdafiə” jurnalının baş redaktoru İqor Korotçenko “Moskva-Baku” portalına müsahibəsində regionumuzda gedən proseslər haqda maraqlı məqamlara toxunub. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- Nikol Paşinyan yəqin ki, va-bank getdi. Əgər əvvəlcə söhbət Ermənistan və Azərbaycan sərhədinə Aİ missiyasının göndərilməsindən gedirdisə, indi İrəvan onu ATƏT missiyası ilə gücləndirməyə çalışır və bunun üçün əzmlə çalışır... Paralel olaraq, İrəvana bir ayda artıq ikinci dəfə, Ermənistana dəstək məqsədilə Aİ parlamentinin nümayəndə heyəti səfər edir.

- Ermənistanın məqsədi bəllidir- Azərbaycanla sülh sazişi imzalamaq istəmədiyinə görə Cənubi Qafqaza xarici oyunçuları, ilk növbədə Avropa İttifaqını, eləcə də ABŞ-ı cəlb etməkdir. İrəvanın Aİ vasitəsilə ATƏT-dən istifadə etmək və Qarabağdakı separatçıların bədnam statusu məsələsini gündəmə gətirmək üçün Minsk Qrupunu dirçəltmək istəyi bundan irəli gəlir.

Paşinyanın Rusiyadan qopması və ayrılması göz qabağındadır. Düşünürəm ki, İrəvan artıq bu istiqamətdə siyasi qərarlar verib, Ermənistanın KTMT-dən və Rusiya Federasiyasının müttəfiqi olmaqdan nə vaxt çıxacağı zaman məsələsidir. Bu, gələn ilin əvvəlində baş verə bilər. Hər şey konkret siyasi situasiyadan asılı olacaq və bu gün Rusiyanın bütün səylərinin Ukraynaya yönəldiyini hiss edən Paşinyan yalan danışmaq fürsətindən maksimum yararlanmağa çalışdığından, Ermənistanın tam olaraq Qərbin təsiri altına keçməsi xüsusi hərbi əməliyyatın uzanıb-uzanmayacağı ilə müəyyənləşəcək.

Biz Qərbin Qarabağın statusu məsələsində israr etmək istəyini görürük. Dövlət Departamentinin mövqeyi ABŞ-ın ədalətli sülh müqaviləsini təşviq etməyə nə dərəcədə hazır olduğu və ya ikili standartların ənənəvi olaraq işləyəcəyi və istənilən an geri dönmə variantlarının olub-olmayacağı tam aydınlaşdırılmayıb. Danışıqlar gizli şəkildə, gizli rejimdə gedir. Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryanın ABŞ-a gələrkən və xüsusən də Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin qərargahını ziyarət edərkən nədən danışdığı məlum deyil. Belə səfərlər çox şeydən xəbər verir.

Vladimir Zelenskinin Britaniyanın Mi-6-nın qərargahına necə baş çəkdiyini və sonra Ukrayna trasında vəziyyətin kəskin şəkildə gərginləşməsini xatırlayırıq. Eyni şəkildə Qriqoryan ABŞ-ın maraqları naminə Paşinyanın adından Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin qarşısında müəyyən öhdəliklər verə bilərdi.

Bir tərəfdən Ermənistan Azərbaycanla sülh müqaviləsi üzrə danışıqlar aparır. Ancaq bizim heç bir illüziyamız olmamalıdır- o, hər an silahlı təxribat törədə bilər. Üstəlik, İrəvanın Hindistandan MLRS aldığını və İrandan kamikadze dronları almağa çalışdığına dair sübutlar var. Yəni, faktiki olaraq, Ermənistan qətiyyən sülhə hazırlaşmır, əksinə, NATO dövlətlərinin hərbi kontingentini cəlb etmək üçün onsuz da Qərb dövlətlərinin dəstəyi ilə yeni genişmiqyaslı hərbi münaqişəyə başlayır.

Paşinyan situasiya oyunu oynayır. Onun bir çox addımları əvvəlcədən bəlli deyil, amma biz tendensiyalardan danışırıq. Və tendensiyalar elədir ki, Ermənistandan yeni iyrəncliklər və təxribatlar gözləmək olar.

Bu cür təxribatların həyata keçirilməsində Aİ və ATƏT kömək edəcək. ATƏT çoxdan özünü gözdən salıb və Rusiya bu barədə dəfələrlə danışıb. Amma bizim bunu bəyan etməyimiz, təəssüf ki, Ermənistanın qeyri-regional oyunçuların dəstəklədiyi ATƏT-in Minsk Qrupunu reabilitasiya etmək, müşahidəçi göndərmək cəhdləri faktı baxımından heç nəyi dəyişmir. İndi bizim qiymətləndirmələrimizdən çox az şey asılıdır, hər şeyi real hərbi-siyasi vəziyyət müəyyən edir.

Paşinyan artıq missiyaların qeyri-müəyyən müddətə uzadılması barədə danışmağa başlayıb. Azərbaycan dəfələrlə ATƏT formatlarından birinin, yəni 30 ilə yaxındır Azərbaycan və Ermənistan arasında münaqişənin həlli ilə uğursuz şəkildə məşğul olan Minsk Qrupunun səmərəsizliyini qeyd edib. Rəsmi Bakının fikrincə, bu formatın məqsədi münaqişənin həlli deyil, Ermənistanın Azərbaycan ərazilərini işğal altında saxlamaqla onu dondurmaq olub.

Aİ və ATƏT missiyalarından hər şeyi gözləmək olar. Missiyalar “qazsız “Cermuk” suyu içmək üçün” Ermənistan ərazisinə gedirlər. Qərbin kəşfiyyat xidmətləri ilə əlaqəli ciddi kadr təcrübəsi olan insanlar gəlir. Qlobal miqyasda söhbət Cənubi Qafqazda yeni gərginlik ocağının yaradılmasından gedir. Cənubi Qafqaz regionunda yeni müharibə Qərbin geosiyasi məqsədlərinə cavab verir. Məqsəd regionda sabitliyi pozmaq, bu gün Rusiya üçün ən mühüm strateji layihələrdən biri olan və Azərbaycan ərazisindən keçən “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi layihəsinin həyata keçirilməsinin qarşısını almaqdır. Azərbaycanla Ermənistan arasında potensial müharibə, kənar oyunçuların buraya cəlb olunması ən azı Qərb güc mərkəzlərinin geosiyasi məqsədlərinə cavab verir.

Qərb öz missiyalarını sərhəddə yerləşdirdikdən sonra hər ehtimala qarşı Azərbaycana qarşı ittihamları özünə alət edəcək. Azərbaycan, şübhəsiz ki, Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə etibarlı karbohidrogen tədarükü mənbəyi kimi Avropa İttifaqı üçün vacibdir. Amma Rusiya da Avropaya karbohidrogenlər verirdi. İndi gördüyümüz odur ki, vəziyyət 180 dərəcə çevrilib. Ona görə də Avropanın etibarlı enerji resursları təchizatçısı statusu o demək deyil ki, müəyyən siyasi və hərbi qərarlar Azərbaycana qarşı istifadə edilməyəcək.

Biz artıq son aylarda Azərbaycana qarşı müxtəlif səviyyələrdə təzyiqlərin həm ölkənin müxtəlif ştatlarda, əsasən də Qərb mərkəzlərindəki səfirliklərinə hücumlarda, həm Fransa və ABŞ-da birbaşa anti-Azərbaycan bəyanatlarında ifadə olunduğunu görürük. Avropa missiyaları Ermənistanın Azərbaycanla sərhədinə yerləşir.

Biz Azərbaycanın London və Parisdəki səfirliklərinin başına gələnləri çox gözəl başa düşürük: hüquq-mühafizə orqanlarının hücumları dayandırmaq üçün hər cür imkanı var idi. Amma bu edilməyib, konkret desək, qəsdən edilməyib.

Rusiyada da Moskvanın maraqlarına zidd olan ermənipərəst lobbiçilərin müəyyən qruplarının fəallaşmasının şahidi oluruq. Həm Rusiya, həm də Azərbaycan istənilən mənfi ssenarilərə qarşı hazır olmalıdır.

- Nə üçün Azərbaycan Aİ-nin Ermənistan sərhədində missiyası ilə bağlı təklifinə qəti şəkildə yox demədi?

- Diplomatiya mümkün olanın sənətidir. Axı Azərbaycan diplomatiyasının Avropa missiyasının göndərilməsi ilə bağlı mövqeyi kifayət qədər aydın idi: biz missiya ilə milli maraqlarımıza uyğun gələn qədər qarşılıqlı fəaliyyət göstərəcəyik. Azərbaycan bu insanların Ermənistan ərazisinə gəlməsinin qarşısını ala bilməz. Rusiya da edə bilməz. Hər halda bu müşahidə qrupu, çox güman ki, Azərbaycanın etirazına baxmayaraq, ora yerləşdiriləcəkdi.

- İkinci Qarabağ Müharibəsindən sonra çoxları deyirdi ki, Paşinyan Ermənistanla Azərbaycan arasında sülhə meyilli olan Ermənistan lideridir, çünki digər məsələlərlə yanaşı, o, “Qarabağ klanı”na aid deyil. İndi görünən odur ki, o özünü “Qarabağ klanı”nın keçmiş liderləri kimi aparmağa başlayıb, üstəlik, Qərbi bölgəyə gətirib, bundan öz maraqları üçün istifadə etməyə çalışır.

- Artıq müxtəlif regional nöqtələrdə müstəsna olaraq Rusiyaya qarşı yönəlmiş, lakin Cənubi Qafqaz da daxil olmaqla onun müttəfiqlərinə qarşı yönəlmiş oyun hüdudlarını aşan çox mürəkkəb, çox mövqeli qlobal oyun başlayır.

Qərbə dünyanın əsas regionlarında və enerji resurslarında hökmranlıq lazımdır. Bu, başqa şeylərlə yanaşı, öz siyasətlərini həyata keçirməyə qadir olan suveren dövlətlərin sıradan çıxarılmasını tələb edir.

Azərbaycana dost olan Türkiyə ilə Rusiya əməkdaşlığı ciddi şəkildə gücləndirdiyi üçün hansısa irimiqyaslı sabitliyi pozma planı hazırlanır. Prezidentlər Putin və Ərdoğan Türkiyə Respublikasında ən böyük enerji mərkəzinin yaradılması ilə bağlı razılığa gəliblər. Bu vəziyyət Rusiyanı təcrid etmək və ona qarşı sanksiya təzyiqlərini artırmaq istəyən Qərbin maraqlarına cavab vermir. Və təcrid baş vermir, əksinə, Rusiya yeni geosiyasi xəritə qurur, buna misal olaraq Türkiyə ilə yeni irimiqyaslı layihələrə start vermək olar. Beləliklə, Türkiyə Böyük Britaniya və ABŞ-ın geosiyasi rəqibinə çevrilir. Türkiyə Qərb üçün boğaz sümüyə çevriləndə Azərbaycanın üzərinə əlavə hərbi və siyasi risklər proqnozlaşdırıla bilər ki, bu da əvvəlcədən hesablanmalıdır.

Dünya balanssız olanda istənilən ssenari mümkündür. Şimal Axını-1 və Şimal Axını-2-dəki təxribatdan sonra ağlasığmaz görünən şeylərin reallığa çevrilməsi baxımından artıq heç nəyə təəccüblənmirəm.

“Türk axını”nda təxribatı istisna edə bilərikmi? Edə bilmərik. Və belə şeyləri istisna edə bilmədiyimiz üçün “Türk axını”nın dəniz hissəsində müxtəlif təxribatların qarşısını almaq üçün Qara dənizdə Rusiya-Türkiyə birgə hərbi dəniz qruplaşmasının yaradılmasına dair ciddi qərarlar qəbul etməliyik. Həmçinin, “Akkuyu” AES-i hava hücumundan müdafiə sistemləri ilə əhatə etmək lazımdır.

Gələn il keçiriləcək prezident seçkiləri ərəfəsində Türkiyədə yeni çevriliş cəhdlərini istisna edə bilmərik. Türkiyə qlobal miqyasda enerji qovşağı olaraq bir çox qüvvələrə uyğun gəlmir.

Ümumiyyətlə, bu gün vəziyyət elədir ki, Rusiya ilə Türkiyə, Rusiya ilə türk dünyası bir qayıqdadır. Dünyanın adi mənzərəsi məhv olursa və dünya əvvəlki kimi olmayacaqsa, biz sadəcə situasiya müttəfiqi olmamışıq, bu gün bu ittifaq dövlətlərimizin davamlı inkişafı üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.

Bizi- Rusiya, Azərbaycan, Türkiyəni birləşdirən nədir? Bu ölkələri xarici təzyiq altında əyilməyən güclü liderləri birləşdirir. Bizim qoruduğumuz öz milli maraqlarımız var, çox mühüm geosiyasi mövqeyə malikik, qlobal enerji bazarında əsas oyunçularıq. Və bunların hamısı çox vacib məqamlardır. Bizim uzunmüddətli inkişaf baxımından ümumi maraqlarımız var. Bir-birimizi dəstəkləməklə biz öz mövqelərimizi gücləndirə bilərik ki, bu da indiki vəziyyətdə son dərəcə vacibdir. Qərb isə bizim dostumuz deyil. Sadəcə olaraq, Rusiya onunla daha sərt, Türkiyə və Azərbaycan isə daha az münaqişə formatındadır, lakin buna baxmayaraq, Ankara və Bakı yaxşı bilirlər ki, onlar üçün risklər də böyükdür və ona görə də konsolidasiya lazımdır.

Vəziyyət bir daha göstərir ki, məhz Azərbaycan Rusiyanın tam ölçüdə strateji müttəfiqidir. Azərbaycan regionun əsas ölkəsidir.

Ermənistan isə regionda vəziyyəti gərginləşdirməkdə davam edir, üstəlik, genişmiqyaslı təxribat məqsədi ilə Qərbi regiona cəlb edərək, Azərbaycanla sülh prosesini pozmaqla birbaşa Rusiyanın əleyhinə gedir. Görünür, Ermənistan özü üçün vektor seçib və o, heç də rusiyapərəst deyil. Qərbə regiona daxil olmaq imkanı verən Ermənistan troya atı rolunu oynayır ki, onun pərdəsi altında NATO-nun hərbi komponentləri birdən-birə reallaşa və Cənubi Qafqazda yerləşə bilər. Ermənistan sadəcə olaraq digər dövlətlərin üzərində parazitlik etmək istəyən Qərb siyasətçilərinin əlində sövdələşmə obyektidir.

Hesab edirəm ki, bu gün ümumiyyətlə Rusiya-Türkiyə geosiyasi strateji birliyi formatına getmək lazımdır. Zamanın özü, vəziyyət bizi buna sövq edir.

Və biz bu ittifaqdan başqa şeylərlə yanaşı, Qərbin Cənubi Qafqazda hərəkətlərinin qarşısını almaq üçün istifadə etməliyik. Fəaliyyətlərimizin daha çox koordinasiyasına ehtiyac var. Mən digər məsələlərlə yanaşı, Rusiya və türk dövlətlərinin birgə kəşfiyyat komitəsinin yaradılmasının tərəfdarıyam. Biz təcili olaraq, mümkün qədər tez ümumi aydın əks-hərəkət siyasəti qurmalıyıq. Risklər bu gün hədsiz dərəcədə artdığından... Onlar reallığa çevrilə bilər, hətta ən mənfi ssenarilər də. Bundan əlavə, ekspert qarşılıqlı fəaliyyəti tamamilə yeni səviyyədə, Xarici İşlər Nazirlikləri ilə xüsusi xidmət orqanları arasında qarşılıqlı fəaliyyət tələb olunur.

Elçin Bayramlı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Azərbaycan Respublikasının dünya birliyinə inteqrasiyası, region ölkələri və digər dövlətlərlə, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi” çərçivəsində hazırlanıb.