Azərbaycanda düyü (çəltik) əkimi kənd təsərrüfatının həm ənənəvi, həm də ən zəhmət tələb edən sahələrindən biridir. Çox vaxt “çətindir, texnika ilə mümkün deyil” kimi fikirlər səslənir. Bu fikir tam yanlış deyil, amma məsələ daha çox şərait və infrastrukturla bağlıdır, nəinki texnikanın olmaması ilə.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Düyü susevən bitkidir və digər taxıllardan fərqli olaraq daim su ilə təmin olunmalıdır. Ona görə də Azərbaycanda çəltik əsasən Lənkəran–Astara zonası, Masallı, Sabirabad və Şirvan düzənliyi kimi su ehtiyatı nisbətən əlverişli olan bölgələrdə əkilir.
Əkin prosesi bir qədər mürəkkəbdir. Əvvəlcə torpaq hazırlanır, sahə düzləndirilir və suyu saxlamaq üçün kiçik bəndlər qurulur. Daha sonra toxum birbaşa səpilmək əvəzinə əvvəlcə şitil kimi yetişdirilir və təxminən 20–30 gün sonra əsas sahəyə köçürülür. Bu mərhələ xüsusilə çox əl əməyi tələb edir.
Sonra sahə su ilə doldurulur və bütün vegetasiya dövründə suyun səviyyəsi daim nəzarətdə saxlanılır. Alaqlarla mübarizə, gübrələmə və suyun idarə olunması işləri də fasiləsiz davam edir.
Texnika istifadə olunur, amma tam üstünlük təşkil etmir. Traktorlar torpaq hazırlanmasında, bəzi yerlərdə kombaynlar biçində istifadə edilir. Lakin su ilə dolu sahələrdə ağır texnikanın işləməsi çətindir və şitil köçürmə prosesi hələ tam mexanikləşməyib. Bu da ümumi prosesi daha əmək tutumlu edir.
Ölkələr üzrə müqayisə
Çin
* Dünyada ən yüksək düyü istehsalçılarından biridir
* Sahələr lazerlə düzləndirilir
* Şitil əkilməsi xüsusi maşınlarla aparılır
* Mexanikləşmə səviyyəsi çox yüksəkdir
* Məhsuldarlıq yüksək, əmək xərci isə aşağıdır
Vyetnam
* Güclü suvarma kanalları sistemi var
* Kiçik sahələr olsa da, texnika geniş istifadə olunur
* İki və ya üç məhsul dövrü almaq mümkündür
* Əkin və biçin prosesi sürətlidir
Hindistan
* Dünyada ən böyük istehsalçılardan biridir
* Kiçik fermer təsərrüfatları üstünlük təşkil edir
* Əl əməyi hələ də çox geniş yayılıb
* Mexanikləşmə artmaqdadır, amma tam deyil
Türkiyə
* Əsasən Trakya və Göksu deltası bölgələrində əkilir
* Yarı mexanikləşmiş sistem mövcuddur
* Kombayn və su idarəetmə texnologiyaları inkişaf edib
* Əl əməyi ilə texnika paralel istifadə olunur
Azərbaycan
* Əsasən Lənkəran–Astara, Masallı, Sabirabad və Şirvan bölgələri
* Su infrastrukturu və sahələrin parçalanması əsas məhdudiyyətdir
* Şitil köçürmə hələ əsasən əl ilə aparılır
* Texnika torpaq hazırlanması və biçində qismən istifadə olunur
* Potensial var, amma mexanikləşmə tam deyil
Azərbaycan bu müqayisədə orta mərhələdədir:
* Çin və Vyetnam kimi ölkələr tam mexanikləşməyə yaxınlaşıb
* Türkiyə və Hindistan qarışıq modeldən istifadə edir
* Azərbaycan isə hələ ənənəvi və yarı mexanikləşmiş mərhələ arasındadır
Ayşən Vəli
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB
