Bakı-Meğri-Naxçıvan-Gümrü-Qars dəmir yolu regiona nə vəd edir? - ANALİZ, VİDEO

Bu həftə məlum oldu ki, Azərbaycan və Ermənistan Rusiyanın vasitəçiliyi ilə bütün kommunikasiyaların blokdan çıxarılması məsələsini müzakirə etməyə fəal şəkildə davam edirlər. Baş nazirin müavini Mqer Qriqoryan bunu Ermənistan parlamentindəki hökumət saatı zamanı bildirdi.

Mqer Qriqoryan: “Sovet dövründə fəaliyyət göstərən bütün kommunikasiyaların blokdan çıxarılması imkanlarını müzakirə edirik. Əsasən, nəqliyyat və dəmir yollarının bərpası ilə bağlı müzakirələr aparılır"

Bir tərəfdən dəmir yolu rabitəsinin bərpası barışıq sazişləri imzalanandan bəri müzakirə olunur, lakin ilk dəfə olaraq erməni tərəfi danışıqların miqyasını rəsmi olaraq elan etdi. "Sovet" sözü bir işarə verir. Azərbaycan və Ermənistan bir ölkə olduqda, aralarındakı kommunikasiya əlbəttə ki, yaxın idi.

2014-cü ildə münaqişələrin həlli üçün bütün dünyada proqramları həyata keçirən Beynəlxalq Sülhməramlı Təşkilat (International Alert) Bakı-Meğri-Naxçıvan-Qars (BMNGQ) dəmir yolu xəttinin açılması halında ölkələrin hansı üstünlükləri qazanacağı ilə bağlı bir araşdırma aparıb. Məruzədə 1987-ci ildə Ermənistanla Azərbaycan arasında yük dövriyyəsi qiymətləndirilib. Məhsullar Azərbaycandan Ermənistana 451 milyon rubla, Ermənistandan Azərbaycana 117 milyon rubla ixrac edilirdi. Bərk mazut Azərbaycandan Ermənistana tədarük strukturunda lider mövqe tuturdu: demək olar ki, 2 milyon ton (1.89) ixrac edilmişdir. Sonra dizel yanacağı, benzin, yağlar və digər təmizlənmiş məhsullar gəlirdi. Ermənistana da 5 milyard kubmetrdən çox (5.12) təbii qaz tədarük edilmişdir.

İlk növbədə, Ermənistandan Azərbaycana kimyəvi bitki mühafizə məhsulları, elektrik lampaları, işıqlandırma avadanlığı, mədəni və məişət texnikası, kağız və karton məhsulları gətirilmişdir. 1987-ci ildə tədarükün "rekordçusu" Ermənistanın zərgərlik sənayesidir- Azərbaycana 12 milyon Sovet rublundan çox (12.2) qiymətində tədarük olunurdu.

Göründüyü kimi, kommunikasiyaların blokdan çıxarılmasından, Bakı-Meğri-Naxçıvan-Gümrü-Qars dəmir yolunun istifadəyə verilməsindən Ermənistan xeyli faydalana bilər.

Birincisi, Azərbaycanın Türkiyə ilə birbaşa əlaqəsi və mədən sənayesi üçün xüsusilə vacib olan Türkiyənin Qara dəniz və Aralıq dənizi limanlarına çıxışı yaranır.

İkincisi, Culfadan İrana bir qolun işə salınması, BMNGQ dəmir yolu xəttinin Ermənistan üçün rolunu əsaslı şəkildə dəyişdirir, çünki İrandan Ermənistana gedən mallardan əlavə, tranzit olaraq İran ərazisindən Ermənistan ərazisinə mal göndərilməsi mümkün olur. Qara dəniz limanları. Bu ssenaridə Ermənistan tranzit ölkə rolunu oynamağa başlayır. BMNGQ marşrutunun açılması nəticəsində Azərbaycan özünün tərkib hissəsi olan Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə sosial əhəmiyyət kəsb edən dəmir yolu bağlantısı alır və Naxçıvan ilə Azərbaycanın əsas hissəsi arasında avtomobil və hava nəqliyyatı ilə sərnişin və yük daşınması üçün ayrılan dövlət büdcəsi vəsaitlərinə xeyli qənaət edəcəkdir.

Bundan əlavə, Naxçıvan MR iqtisadiyyatı məhsulların ixracını tələb edən və bütövlükdə Azərbaycanın daxili və xarici ticarətinə daha əhəmiyyətli töhfə verən sahələri inkişaf etdirə biləcəkdir. BMNGQ yolunun açılmasının Türkiyəyə iqtisadi təsiri bu gün ölkənin qərb və cənub- Qara dəniz və Aralıq dənizi bölgələrindən xeyli geridə qalan şimal və şərq bölgələrində daha çox nəzərə çarpacaqdır. Məruzədə belə bir infrastruktur layihəsinin təqribi dəyəri göstərilib- 434 milyon dollar.

Xatırladım ki, hesabat 2014-cü ildə çıxıb və indi 7 il irəliləyəcəyik. Sülh müqavilələrinin imzalanmasından sonra, Azərbaycanın İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin icraçı direktoru Vüsal Qasımlı, BMNGQ dəmir yolu xəttinin yaradılması planlarını açıqladı, o, Qars-Gümrü dəmir yolu qolunun yaradıla biləcəyini istisna etmədi.

Vüsal Qasımlı: “Nəzərə alsaq ki, Qars-Gümrü dəmir yolu xətti də çəkilə bilər, xarici mənbələrə görə, o halda Qars-Gümrü-Naxçıvan-Meğri-Bakı dəmir yolunun yaradılmasına çəkilən xərclər təxminən 434 milyon dollar təşkil edəcəkdir. İllik 10 milyon ton yükdaşıma həcmi olan yol 13-cü il üçün qazanc gətirəcək. Beləliklə, Ermənistanın Azərbaycan və Türkiyə dəmir yolu xəttlərinin inteqrasiyasına qoşulma qabiliyyəti rəsmi İrəvanın siyasətinin nə qədər rasional olmasından asılı olacaq".

2014-cü ildə fantastik bir ssenari kimi görünən şeyin 2021-ci ildə bir reallığa çevrildiyi ortaya çıxdı. Nəqliyyat infrastrukturunun qurulması və inkişafı Cənubi Qafqazda iqtisadi inkişafa müsbət təsir göstərəcəkdir. Bunu Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov İtaliyanın Agenzia Nova agentliyinə verdiyi müsahibəsində deyib.

Ceyhun Bayramov: “Yeni nəqliyyat xətti Azərbaycanın əsas hissəsini təxminən 30 ildir Ermənistan tərəfindən blokada altında qalan Naxçıvanla birləşdirəcəkdir. Bu, eyni zamanda Cənubi Qafqaz ölkələri ilə qonşuları arasında əlaqəni yaxşılaşdıracaqdır. Yeni nəqliyyat mənzərəsi iqtisadi əməkdaşlığı və inkişafı inkişaf etdirəcək, bu da regional və beynəlxalq miqyasda müsbət təsir göstərəcəkdir”

Bayramov həmçinin, kommunikasiyaların blokdan çıxarılmasının həll olunmuş bir məsələ olduğunu açıq şəkildə bildirdi. Yalnız bir amil qlobal planlara mane ola bilər- sülh müqavilələrinin pozulması.

Ceyhun Bayramov: “Münaqişədən sonrakı reabilitasiya və dinc yanaşı yaşamağın bərpasında yeni bir səhifə açırıq. Burada əsas məsələ Ermənistan və Azərbaycan arasındakı razılaşmaların 10 Noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanata uyğun olaraq düzgün bir şəkildə həyata keçirilməsidir. Bu, bölgədə davamlı sülh, təhlükəsizlik, sabitlik və rifah qurmağın yeganə yoludur".

“Xoşbəxtlik olmazdı, amma bədbəxtlik kömək etdi” deyiminin hər zamankından daha aktual olduğu zaman budur. Ermənistanın tranzit ölkə olmaq və Rusiya, Türkiyə və İran bazarlarına birbaşa çıxışı üçün misilsiz bir şansı var. International Alert hesabatında Ermənistan ilə Azərbaycan arasında mümkün yük dövriyyəsi ildə 1 milyon ton yük olaraq qiymətləndirilib.

Seçki, nə seçki

Ermənistan parlamenti bu həftə hərbi vəziyyəti ləğv etdi. Əsas səbəb yaxınlaşan erkən parlament seçkiləri idi. Qeyd edim ki, müxalifət rejimin ləğv edilməsini dəfələrlə tələb edib, lakin hakimiyyət bu addımı atmırdı. Baş Qərargah rəhbərinin kreslosu ətrafında qalmaqal Paşinyanın əllərini bağladı. Müxalifət, hakimiyyətin Paşinyan üçün impiçment prosedurunun başlamasından qorxaraq bu addımı atmaq istəmədiyini iddia etdi. İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Paşinyanın mövqeyi xeyli sarsıldı, lakin müxalifət bütün səylərə baxmayaraq çox sayda insanı küçələrə çıxara bilmədi, etiraz hərəkatı boğuldu və Paşinyan yenidən özünə arxayın oldu. Erməni politoloqları da bu barədə danışırlar.

Qrant Mikaelyan, Gazeta.Ru-ya verdiyi müsahibədən: “Həqiqətən, Paşinyanın mövqeləri gücləndi. Seçicilər cəhətdən gücləndiklərini deməzdim, belə bir inam yoxdur, amma ən azından müxalifətlə qarşıdurma cəhətdən bu güclənmə göz qabağındadır. Bu gün müxalifətin parlamentin qarşısındakı çadır düşərgəsini bağladığını görürük. Bu, düşərgənin bütün bir ayı parlamentin yanında yerləşməsinə baxmayaraq məqsədlərinə çata bilməməsinin bir təsdiqidir. İnsanları effektiv şəkildə hərəkətə gətirə bilmədilər, konkret hədəflər qoydular və onlara nail ola bilmədilər"

Paşinyan erkən seçkilər barədə qərarı elə-belə vermədi. Bu, yeni bir legitimlik təchizatı qazanmaq üçün bir şansdır. Paşinyanın qazanma şansı olduqca yüksəkdir. Son anketdə iştirak edənlərin 33 fazindən çoxu hakim “Mənim Addımım” partiyasına səs vermək niyyətindədir. Müxalifət partiyaları, koalisiyada birləşsələr də 11 faizdən bir qədər çox səs qazanacaqlar, lakin hər iki tərəfə qarşı olan daha çox sayda seçici var və bu insanların dəstəyini almaq vacibdir. Hər halda, müxalifət üçün bu, heç olmasa mövqelərini gücləndirməyə çalışmaq şansıdır, baxmayaraq ki, hakimiyyət uğrunda mübarizənin bu hissəsində Paşinyan müxalifəti üstələyir.

Paşinyan erkən seçkilərə razı oldu, lakin eyni zamanda müəyyən müxalifət dairələrinin ümid bəslədiyi kimi təslim olmadı, o, iqtidarda olan “Mənim Addımım” Partiyasının seçki siyahılarına rəhbərlik edəcək. İndi müxalifətin seçkiqabağı yarışın hazırkı lideri ilə rəqabət edə bilməsi üçün açıq bir siyasi proqrama ehtiyac var, amma belə bir proqram yoxdur.

Bu həftə qeyri-sistemli müxalifət olan Vətənin Qurtuluşu Hərəkatından olan bəzi partiyaların liderlərinin görüşü baş tutdu, bu görüşdə Ermənistanın keçmiş prezidentləri Robert Koçaryan və Serj Sarkisyanla yanaşı Daşnaksütyun partiyasının nümayəndələri də iştirak etdilər. Koçaryanın Daşnaksutyunla ittifaqa razı ola biləcəyinə dair söz-söhbətlər var, ancaq bu partiyanın populyar olmaması səbəbindən bunun ehtimalı azdır. Koçaryan böyük siyasətə qayıtdığını açıqladı və onun üçün yaz seçkiləri əslində geriyə dönmək üçün son şansdır. Koçaryan indi ən yaxşı siyasi formada deyil və hətta digər partiyalarla mümkün ittifaqın da son nəticəyə güclü təsir göstərəcəyi ehtimalı yoxdur.

Təbii ki, müxalifət birləşməyə çalışacaq, amma bu günə qədər Ermənistanın siyasi xəritəsində Paşinyan partiyası üçün həqiqətən real rəqib yoxdur və belə bir qüvvənin iyundan əvvəl meydana çıxma ehtimalı çox azdır. Bu arada Paşinyan yeni bir Seçki Məcəlləsinin layihəsini təklif edərək başqa bir gediş etdi. Bu reytinq sisteminin rədd edilməsidir. Reytinqli səsvermə, seçicilərin birdən çox namizəd seçmək üçün sıralanmış bülletendən istifadə etdikləri bir seçki səsvermə sistemidir.

Rüstəm Badasyan, Ermənistanın ədliyyə naziri: "Ermənistan kimi bir ölkə üçün nisbi sistem daha uyğundur, bunu beynəlxalq səlahiyyətli təşkilatların çoxsaylı hesabatları və hesabatları sübut edir".

Seçki Məcəlləsinə Nikol Paşinyan tərəfindən elan edilmiş dəyişikliklər hakim blokun seçkilərdə inzibati resurslardan istifadə qabiliyyətini müəyyən dərəcədə azaldır, eyni zamanda Paşinyanın rəqiblərini reytinq sistemində əlavə səs toplamaq şansından məhrum edəcəkdir.

Mütəxəssislər reytinq siyahılarının regional partiyalar üçün faydalı olduğuna inanırlar. "Maariflənmiş Ermənistan" da "Çiçəklənən Ermənistan" kimi qismən regional xarakter daşıyır. Bəzi bölgələrdə də qazana bilərlər. Çox güman ki, hakimiyyət adı çəkilən siyasi qüvvələrin bu fürsətdən məhrum edilməsində maraqlıdır.

Mütəxəssislər sistemin dəyişdirilməsinin Paşinyanın özü üçün sərfəli olmadığından əmindir, hesab olunur ki, o, tərəfdaşlarının təzyiqi altında hərəkət edir.

Politoloq Armen Badalyan: “İstənilən hökumət mövcud seçki sistemindən faydalanır ki, bu da əlavə mənbələr - inzibati, maliyyə cəlb etməyə imkan verir. Proporsional sistem fayda gətirmir, çünki səsvermənin nəticələri saxtalaşdırma olmadığı təqdirdə onun (baş nazirin) reytinqindən asılı olacaqdır”

Ermənistanda seçkiqabağı yarış yeni başlayır.

Elçin Bayramlı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Ermənistan-Azərbaycan, ərazilərin işğaldan azad olunması haqqında həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, Azərbaycanın ədalətli mövqeyinin müdafiə edilməsi” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb

https://www.youtube.com/watch?v=8Y8ZJEv0mHc