Yaşlı nəslin nümayəndələrinin gənclərin işini, həyat tərzini və ya fəaliyyət üsullarını bəyənməməsi demək olar ki, hər dövrdə müşahidə olunan sosial və psixoloji hadisədir. Bu vəziyyət təkcə fərdi zövq fərqindən yox, həm də fərqli dövrlərdə formalaşmış düşüncə tərzindən, həyat təcrübəsindən və dəyərlər sistemindən qaynaqlanır. Texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi, iş modellərinin dəyişdiyi və sosial münasibətlərin əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha fərqli qurulduğu müasir dövrdə nəsillərarası baxış fərqi daha da görünən hala gəlib. Bir tərəf sabitlik, zəhmət və ənənəvi peşə anlayışını ön planda tutur, digər tərəf isə rahatlıq, yaradıcılıq, çeviklik və şəxsi azadlığı daha vacib hesab edir. Bu səbəbdən yaşlı nəslin gənclərin işinə münasibəti bəzən tənqid, narazılıq və ya anlaşılmazlıq formasında ortaya çıxır.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Yaşlı nəslin nümayəndələrinin gənclərin işini bəyənməməsinin əsas səbəblərindən biri əmək anlayışına fərqli yanaşmadır. Əvvəlki dövrlərdə insanlar uzun saatlar işləməyi, fiziki zəhməti və bir iş yerində illərlə qalmağı məsuliyyət və ciddilik göstəricisi hesab edirdilər. Müasir gənclər isə daha çevik iş qrafiki, distant çalışma, sosial media üzərindən qazanc, şəxsi biznes və ya sərbəst fəaliyyət kimi modellərə üstünlük verirlər. Bu fərq yaşlı nəsildə “əsl iş” anlayışının dəyişdiyi düşüncəsini yaradır. Onlara görə iş müəyyən çətinlik və yorğunluq tələb etməlidir. Gənclərin telefon və kompüter üzərindən işləyərək gəlir əldə etməsi isə bəzən ciddi əmək kimi qəbul edilmir.
Digər mühüm səbəb texnologiya fərqidir. Yaşlı nəslin bir hissəsi rəqəmsal dünyanın iş imkanlarını tam anlamadığı üçün sosial media meneceri, kontent istehsalçısı, dizayner, bloger və ya onlayn satış kimi peşələri qeyri-ciddi hesab edə bilir. Halbuki müasir iqtisadiyyatın böyük hissəsi artıq rəqəmsal platformalar üzərində qurulur. Gənclər bu dəyişikliklərə daha tez uyğunlaşdıqları halda, yaşlı nəsil öyrəşdiyi sistemdən uzaqlaşmaqda çətinlik çəkir. Nəticədə yeni peşələrə qarşı skeptik münasibət formalaşır.
Burada psixoloji amillər də mühüm rol oynayır. İnsanlar illərlə formalaşdırdıqları həyat modelini doğru hesab etməyə meyllidirlər. Yaşlı nəslin nümayəndələri öz gənclik illərində daha çətin iqtisadi və sosial şəraitdə çalışdıqları üçün indiki gənclərin daha rahat işləməsini bəzən məsuliyyətsizlik kimi qiymətləndirirlər. Onlarda “biz daha çox əziyyət çəkmişik” düşüncəsi olur. Bu isə müqayisə və tənqid meyli yaradır. Əslində isə hər dövrün öz çətinliyi var. Əvvəllər fiziki zəhmət daha çox idisə, bu gün rəqabət, sürətli dəyişiklik və psixoloji təzyiq daha yüksəkdir.
Sosial və mədəni dəyişikliklər də bu münasibətə təsir edir. Ənənəvi düşüncədə uğur sabit maaş, dövlət işi və uzunmüddətli karyera ilə ölçülürdü. Müasir gənclər isə bəzən daha çox azadlıq, balanslı həyat və şəxsi məmnuniyyət axtarırlar. Onlar yalnız yüksək maaş üçün deyil, həm də psixoloji rahatlıq üçün iş seçirlər. Yaşlı nəslin bir hissəsi isə bunu məsuliyyətdən qaçmaq kimi qəbul edir. Çünki onların formalaşdığı dövrdə iş əsasən dolanışıq vasitəsi idi, özünüifadə və şəxsi inkişaf anlayışı ikinci planda qalırdı.
Bəzən problem ünsiyyət fərqindən də yaranır. Gənclər iş mühitində daha sərbəst davranmağa, rəhbərlə rahat ünsiyyət qurmağa və öz fikirlərini açıq bildirməyə meyllidirlər. Əvvəlki nəsildə isə daha sərt iyerarxiya və itaət anlayışı üstün idi. Bu fərq yaşlı nəslə hörmətsizlik kimi görünə bilər. Halbuki bir çox halda bu, sadəcə yeni iş mədəniyyətidir.
Ancaq qeyd etmək lazımdır ki, bütün yaşlı insanlar gənclərin işini bəyənmir demək doğru olmazdı. Bir çox yaşlı insanlar yeni dövrün imkanlarını qəbul edir, gənclərin yaradıcılığını və texnologiyaya uyğunlaşmasını yüksək qiymətləndirirlər. Eyni zamanda bəzi gənclər də əvvəlki nəslin təcrübəsini və zəhmət anlayışını kifayət qədər anlamır. Bu səbəbdən məsələni “doğru” və “yanlış” qarşıdurması kimi yox, daha çox nəsillərarası fərqli düşüncə modeli kimi qiymətləndirmək lazımdır.
Nəticə olaraq, yaşlı nəslin gənclərin işini bəyənməməsinin səbəbi əsasən dövr fərqi, dəyişən əmək bazarı, texnologiya, fərqli dəyərlər sistemi və psixoloji müqayisələrdir. Cəmiyyət dəyişdikcə iş anlayışı da dəyişir. Əsas məsələ fərqli nəsillərin bir-birini ittiham etməsi yox, qarşılıqlı anlayış formalaşdırmasıdır. Çünki həm əvvəlki nəslin təcrübəsi, həm də yeni nəslin yenilikçi yanaşması birlikdə daha sağlam və balanslı əmək mühiti yarada bilər.
Ayşən Vəli
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB