...Zaman reallığın ən bariz xüsusiyyəti kimi görünür: o, keçmişdən gələcəyə axır, həyatın ritmini və bütün proseslərin istiqamətini müəyyən edir.
Lakin fundamental fizikada zamanın nə olduğu və niyə "ox"a malik olduğu sualına hələ də vahid cavab yoxdur. Bir sıra nəzəriyyəçilər tərəfindən hazırlanmış yeni bir konsepsiya zamanı fundamental kəmiyyət kimi deyil,
Kainatda informasiya toplanması nəticəsində nəzərdən keçirməyi təklif edir.
SİA-nın məlumatına görə, bu barədə "The Conversation" bildirib.
Zaman problemi müasir fizikanın əsas nəzəriyyələrinin kəsişməsində ortaya çıxıb.
Albert Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsində zaman universal deyil: o, cazibə sahələrində yavaşlayır və müşahidəçinin hərəkətindən asılıdır.
Kvant mexanikasında isə əksinə, zaman heç izah edilmir - o, sadəcə xarici parametr kimi müəyyən edilir. Bu yanaşmaları kvant cazibə nəzəriyyəsində birləşdirməyə çalışarkən, zaman tez-tez tənliklərdən "yox olur" və Kainat donmuş görünür.
Ənənəvi olaraq, zamanın istiqaməti entropiyanın artması ilə əlaqələndirilir - nizamsızlığın ölçüsü...
Lakin bu yanaşma kainatın özünün niyə yüksək nizamlı, aşağı entropiya vəziyyətində başladığını izah etmir.
Bundan əlavə, fizikanın fundamental tənlikləri zaman baxımından simmetrikdir və keçmişlə gələcək arasında fərq qoymur.
Alternativ bir baxış, 20-ci əsrin ortalarında Klod Şennon tərəfindən irəli sürülən informasiya nəzəriyyəsi ideyalarına əsaslanır. Son onilliklərdə fiziklər informasiyanın abstraksiya deyil, enerji, entropiya və hətta cazibə qüvvəsi ilə sıx əlaqəli fiziki kəmiyyət olduğu qənaətinə gəliblər.
Bu məsələ, informasiya itkisinin kvant mexanikasının qanunlarına zidd olduğu qara dəliklərin öyrənilməsində xüsusilə kəskinləşib.
Bu yeni yanaşma, fəza-zamanı bütün qarşılıqlı təsirlər haqqında məlumatı "qeyd etməyə" qadir olan bir vasitə kimi görür. Hər bir hissəcik toqquşması, şüalanma və ya çürümə dönməz bir informasiya izi qoyur.
Məlumat ətraf mühitə yayıldıqca bu qeydlər tamamilə silinə və ya "geriyə" çevrilə bilməz.
Konsepsiyanın müəlliflərinə görə, zamanın istiqamətini müəyyən edən məhz bu dönməzlikdir. Kainatın ilkin halları daha az məlumat izi ehtiva edir, sonrakı hallar isə daha çox məlumat ehtiva edir. Keçmiş gələcəkdən fərqlənir ki, onun haqqında daha çox məlumat artıq qeydə alınıb.
Beləliklə, zaman fundamental fon kimi deyil, hadisələrin yaddaşının davamlı toplanması nəticəsində yaranır. Maraqlıdır ki, eyni ideya kosmologiya üçün də nəticələr verə bilər.
Məkan-zamanın toplanmış məlumat "yaddaşı" onun həndəsəsinə və qalaktikaların hərəkətinə təsir göstərə bilər və hazırda qaranlıq maddəyə aid edilən təsirləri təqlid edə bilər. Bu fərziyyələrin sınaqdan keçirilməsi astrofizikadan kvant hesablamasına qədər yeni müşahidələr və təcrübələr tələb edəcək.
Təsdiqlənərsə, bu yanaşma zamanın anlayışını dəyişdirəcək: Kainat yalnız zaman daxilində mövcud deyil, həm də onu davamlı olaraq yaradır, öz tarixini qeyd edir.
Əli Babayev
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
.jpg "Qafqaz hədəfdə: Hava limanları bağlandı")
USD
EUR
GBP
RUB