Xakerlərdən qorunmaq üçün necə ehtiyatlı olmalıyıq? - ARAŞDIRMA

Kompüterlər və smartfonlar uzun müddətdir ki, haker hücumlarının hədəfi olub. Onların üzərində saxlanılan məlumatlar: bank kartları, şəxsi yazışmalar, elektron imzalar, şəxsi hesablar və s. asanlıqla onların əlinə keçə bilir.

Xakerlərin qurbanına çevrilməmək üçün necə diqqətli olmalıyıq?

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma aparıb.

Apple dünyanın ən təhlükəsiz telefonlarını istehsal edir və onları sındırmaq demək olar ki, mümkün deyil. Android-in qorunmasını nə qədər sərtləşdirsə də, şəxsi məlumatların sızması halları hələ də çox olur və hamısı da onun əməliyyat sistemin açıq olmasıdır ki, hakerlər belə halda daha cəld şəkildə telefona müdaxilə edə bilirlər. Bundan əlavə, fərqli saytlar üçün eyni paroldan istifadə edənlər və ya kifayət qədər mürəkkəb olmayan parolla qarşılaşanlar hesablarını itirirlər. Çoxları doğum tarixindən və baş hərflərindən parol yaradır. Hakerlər hesablarına hücum etmək üçün xüsusi parol təxmin edən proqramlardan istifadə edirlər. Şifrə nə qədər qısa və sadə olsa, təcavüzkar onu bir o qədər tez sındıra bilər.

Bəzi sındırmalar cihazın təhlükəsizliyinin olmaması səbəbindən baş versə də, əksəriyyəti insanın özünün günahı ucbatından baş verir. Diqqətsizlik və məlumatlarınızın heç kimə lazım olmadığı fikri təkcə hesabların deyil, həm də pulların itirilməsinə səbəb olur.

Telefon və kompüterlər viruslara necə tutulur?

Telefonda və ya kompüterdə virusu işə salmaq üçün, sadəcə olaraq, poçt qutusuna göndərilən şübhəli keçidi izləmək kifayətdir. Çox vaxt təcavüzkarlar populyar xidmətlər və ya tanış qohumlar adından SMS göndərirlər. Belə ki, məsələn, fırıldaqçılar guya onlayn mağazasından poçtuna kütləvi mesajlar göndərirlər. Məktubda bazardan sabit gəlir əldə etməyin iş yolları təklif edilir.

Təhlükəsiz Wi-Fi şəbəkələrinə qoşularkən diqqətli olmaq lazımdır. Belə şəbəkələrin yanında asma kilid işarəsi yoxdur. Onlar yalnız təhlükəli deyil, həm də tələ ola bilər. Bir şəxs ona qoşulduqdan sonra haker parollara və digər şəxsi məlumatlara çıxış əldə edir. Bunun qarşısını almaq üçün şifrələnmiş bağlantılar vasitəsilə trafikinizi yönləndirəcək VPN proqramından istifadə etmək olar.

Smartfonlar və noutbuklar etibarlı USB portları ilə doldurulmalıdır. Hakerlər kafe və ya hava limanı kimi ictimai USB portlarına daxil ola və şəxsi məlumatları oğurlaya bilərlər.

Bəzi zərərli proqram növləri hakerlərə veb-kameralara giriş əldə etməyə imkan verir. Bir şəxs kameradan istifadə etmədikdə belə onları uzaqdan idarə etmək olar. Həmişə ən müasir mühafizəyə sahib olmaq üçün xüsusi proqram təminatı və antivirusu yeniləmək lazımdır. Yeniləmələr orijinal saytlardan endirilməlidir.

Tedroid Tech-Media Həmtəsisçisi Bəxtiyar Həsənov: "Xakerlərdən qorunmaq anlayışı dedikdə çox geniş bir sahə əhatə olunur. Bir çoxlarımız üçün xaker nə qədər sadə bir söz olsa da, hər bir sektoru ayrıca təhdid edən "xakerlər" mövcuddur. Məsələn, ən sadə halda sizin bank kartınızı oğurlamaq istəyən biri ilə, sizin əlinizlə işlədiyiniz şirkətin hansısa datalarını oğurlamaq istəyən birinin edəcəyi "xakerlik" aktı arasında xeyli fərq var. Ona görə də ilk növbədə təhdidin haradan gələcəyini tam olaraq bilmək və ona qarşı məhz bunu etməliyik demək çox çətindir.

Lakin insanlar rəqəmsal mühitdə gözüaçıq olmalıdırlar. Sadə insanları hədəf alan əksər fırıldaqçılar, əksər hallarda bank hesabı (kartı) kimi məlumatlara maraqlı olduqlarından, güvənmədiyiniz platformalarda virtual kartlardan və ya əsas olmayan (maaş və ya təqaüd), marketlərdən belə 1 manata ala biləcəyiniz debit kartlarından istifadə etməyiniz məsləhətdir. Qarşı tərəfin kimliyindən əmin olmadığınız təqdirdə, nə deyirsə desin, təhlükə yarada biləcək məlumatları bölüşməməlisiniz.

İctimai mühitdə ölkəmizdə ən çox yayılan hücum metodları nə qədər "xakerlik" adlandırmaq bəlkə də doğru olmasa belə, üstdə də qeyd etdiyimiz kimi bank hesabları ilə bağlıdır və xüsusilə onlayn alış-satış platformaları üzərində müşahidə edilir. Məsələn, hər hansı bir məhsulunuzu elan saytında yerləşdirmisiniz. Elanı hədəf alan fırıldaqçılar saxta bir "kuryer" xidməti göstərən sayt dizayn edərək, sanki məhsulunuzu poçtla göndərərək alacaqmış hissiyatı yarada və həmin sayt üzərindən göndərişlə bağlı hansısa "daşınma ödənişi" və.s tələb edə bilər. Siz də bunu doğru zənn edib 2 manatlıq kuryer ödənişindən nə olacaq deyib, bank kartınızı öz əlinizlə yazıb qarşı tərəfə verə bilərsiniz. Nəticə etibarilə belə nümunələrdən maksiumum dərəcədə diqqətlə yayınmaq lazımdır.

Bu yaxınlarda Amerika Federal Təhqiqat Bürosunun da dərc etdiyi kiberhücumlara qarşı məqalədə bildirildiyi kimi, veb-saytlarda göstərilən reklamların böyük bir hissəsi heç bir əsli olmayan saxta məzmunları özündə birləşdirir. Ona görə də reklamlara yanlışlıqla toxunmaqdansa "reklam bloklayıcı əlavələrdən" istifadə etmək məsləhət görülür. Xüsusilə kompüterlərlə brauzer üzərindən fəaliyyətimiz çox olduğundan reklam bloklayıcıları quraşdırmağı unutmamaq, hər hansı bir sayta daxil olarkən adres bölməsini əllə yazmaq və eyni zamanda hərf, simvol fərqlərini diqqətlə yoxlamaq lazımdır".

Havar Şəfiyeva