Roblox uşaqlar üçün sadəcə oyun deyil: valideynlərin bilmədiyi təhlükələr və yeni qaydalar - ARAŞDIRMA

Bir çox valideyn üçün Roblox sadəcə uşağın telefonda və ya kompüterdə oynadığı oyunlardan biridir. Uşaq evdədir, qarşısında ekran var və valideyn də onun təhlükəsiz yerdə olduğunu düşünür. Lakin Roblox-un bugünkü mahiyyəti bundan xeyli fərqlidir. Platformada uşaqlar yalnız oyun oynamır, eyni zamanda müxtəlif insanlarla ünsiyyət qurur, dostluq əlaqələri yaradır, virtual dünyalara daxil olur, öz oyunlarını hazırlayır və artıq süni intellektdən istifadə etməklə yeni məzmun yarada bilirlər. Buna görə də Roblox ətrafında müzakirə getdikcə sadə bir oyun məsələsindən çıxaraq uşaqların internetdə təhlükəsizliyi məsələsinə çevrilir.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Məhz buna görə platforma 2026-cı ildən çat funksiyasından istifadə etmək istəyənlər üçün qlobal yaş yoxlaması tətbiq etməyə başlayıb. Roblox-un açıqlamasına görə, istifadəçinin yaşı üz əsaslı texnologiya ilə qiymətləndirilir və məqsəd böyüklərlə 16 yaşdan aşağı uşaqlar arasında ünsiyyəti məhdudlaşdırmaqdır. Doqquz yaşdan aşağı uşaqlar üçün isə çat funksiyasının aktivləşdirilməsi valideyn razılığı ilə mümkün olacaq.

Bu addımın özü də problemin miqyasını göstərir. Çünki məsələ artıq yalnız uşağın hansı oyunu oynaması ilə bağlı deyil. Əsas sual uşağın həmin platformada kimlərlə əlaqə saxlaması və qarşı tərəfin əslində kim olmasıdır.

Roblox-u digər oyunlardan fərqləndirən əsas xüsusiyyət də məhz sosial tərəfidir. Uşaq bir oyuna daxil olur, orada başqa istifadəçilərlə qarşılaşır, yazışa və müxtəlif insanları dost siyahısına əlavə edə bilir. Valideyn isə kənardan baxanda sadəcə oyun oynandığını görür. Halbuki ekranın digər tərəfində tanımadığı bir insanın olması mümkündür.

Bu risklərin nəzəri olmadığı da artıq müxtəlif ölkələrdə aparılan yoxlamalarla ortaya çıxır. Avstraliyanın internet təhlükəsizliyi üzrə tənzimləyicisinin apardığı araşdırmada böyüklərin müəyyən hallarda valideyn razılığı olmadan uşaqlara əlaqə sorğuları göndərə bildiyi və bəzi profil məlumatlarının digər istifadəçilər üçün əlçatan olduğu müəyyənləşdirilib. Bundan sonra Roblox-dan uşaqların hesablarının məxfiliyini gücləndirmək və böyüklərin tanımadıqları uşaqlara nəzarətsiz şəkildə müraciət etməsinin qarşısını almaq tələb olunub.

Beləliklə, valideyn üçün vəziyyət bir qədər dəyişir. Artıq “Uşağım hansı oyunu oynayır?” sualı ilə kifayətlənmək mümkün deyil. “Kimlə oynayır?”, “Kimlə danışır?”, “Nə paylaşır?” və “Qarşısındakı şəxsin kim olduğunu bilirmi?” sualları da eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir.

Digər tərəfdən, Roblox-u tamamilə təhlükəli platforma kimi təqdim etmək də doğru olmaz. Platformanın uşaqlara verdiyi imkanlar arasında yaradıcılıq və texnologiya bacarıqlarının inkişafı da var. İstifadəçilər öz oyunlarını hazırlaya, proqramlaşdırma və dizayn öyrənə bilirlər. Üstəlik, Roblox son dövrdə süni intellektdən istifadə etməklə oyun yaratma prosesini daha da sadələşdirir.

Şirkətin sentyabr ayında açıqladığı məlumata görə, “Build” adlı süni intellekt aləti istifadəçiyə sadəcə mətn göstərişi verməklə oynanıla bilən oyun yaratmağa imkan verir. Şirkət bu alətin təqdim edilməsindən sonra minlərlə yeni oyunun yaradıldığını açıqlayıb.

Bu yenilik bir tərəfdən uşaqlar üçün maraqlı imkanlar yaradırsa, digər tərəfdən nəzarətlə bağlı yeni suallar doğurur. Əgər istifadəçi bir neçə dəqiqə ərzində süni intellektin köməyi ilə oyun yarada bilirsə, həmin oyunun məzmununa və orada baş verənlərə kim nəzarət edəcək?

Roblox-la bağlı müzakirələrin Azərbaycanda da aparılması təsadüfi deyil. 2026-cı ilin martında Azərbaycan Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsində Roblox nümayəndələri ilə görüş keçirilib. Görüşdə 16 yaşadək uşaqların təhlükəsizliyi məsələsi müzakirə olunub və platformanın fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması ehtimalının da gündəmə gəldiyi açıqlanıb.

Bu da göstərir ki, Roblox məsələsi artıq yalnız valideynlərin şəxsi narahatlığı deyil. Uşaqların rəqəmsal mühitdə qorunması dövlətlərin və beynəlxalq qurumların da diqqət yetirdiyi məsələyə çevrilib.

Dünyada ümumi tendensiya da bu istiqamətdədir. Avropa İttifaqında uşaqların sosial şəbəkələr, onlayn oyunlar, video platformaları və süni intellekt xidmətlərindən istifadəsinə yaş məhdudiyyətlərinin tətbiqi ilə bağlı müzakirələr aparılır. Burada əsas məqsəd uşaqları texnologiyadan tamamilə uzaqlaşdırmaq yox, onların rəqəmsal mühitdə daha təhlükəsiz olmasını təmin etməkdir.

Əslində, Roblox ətrafında yaranan müzakirə daha böyük bir problemin yalnız bir hissəsidir. Uşaqlar artıq internetdən ayrı böyümürlər. Onların gündəlik həyatında oyunlar, sosial şəbəkələr, video platformaları, çatbotlar və süni intellekt alətləri getdikcə daha böyük yer tutur. Texnologiya inkişaf etdikcə uşaqlar üçün yeni imkanlar yaranır, amma həmin imkanlarla birlikdə yeni risklər də ortaya çıxır.

Bu vəziyyətdə valideynin nəzarəti də yalnız uşağın ekran qarşısında neçə saat keçirməsi ilə məhdudlaşmamalıdır. Valideyn uşağın hansı platformalardan istifadə etdiyini, kimlərlə ünsiyyət saxladığını və şəxsi məlumatlarını paylaşıb-paylaşmadığını bilməlidir. Uşağa isə internetdə tanımadığı şəxslərlə şəxsi məlumat mübadiləsi etməmək, foto və ünvan kimi məlumatları paylaşmamaq, narahatedici vəziyyətlə qarşılaşdıqda bunu böyüklərdən gizlətməmək izah edilməlidir.

Çünki rəqəmsal dünyada uşağı qorumağın yolu onu bütün texnologiyalardan uzaqlaşdırmaq deyil. Əsas məsələ onun istifadə etdiyi texnologiyanın necə işlədiyini və hansı risklər daşıdığını bilməkdir.

Roblox nümunəsi də əslində bunu göstərir: uşaq ekran qarşısında tək görünə bilər, amma rəqəmsal dünyada heç vaxt tamamilə tək deyil. Qarşısındakı insanın kim olduğunu, gördüyü məzmunun necə yarandığını və istifadə etdiyi platformanın onun təhlükəsizliyini necə qoruduğunu bilmək artıq həm valideynin, həm də platformaların əsas məsuliyyətlərindən biridir.

Ayşən Vəli