"Müstəqilliyi qazanmaq tarixi nailiyyət, onu qorumaq isə milli məsuliyyətdir" - TARİXÇİ

"18 Oktyabr – Müstəqilliyin Bərpası Günü Azərbaycan xalqının çoxəsrlik dövlətçilik tarixində yalnız siyasi-hüquqi hadisə deyil, milli iradənin, tarixi yaddaşın və dövlətçilik ənənələrinin davamlılığının ifadəsidir".

Bu fikirləri SİA-ya açıqlamasında tarix üzrə fəlsəfə doktoru AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun aparıcı elmi işçisi Günel Aslanlı deyib.

Onun sözlərinə görə, bu tarix bir daha təsdiq edir ki, müstəqillik təkcə xalqa bəxş edilən nemət deyil, həmçinin onun azadlıq uğrunda mübarizəsinin, milli özünüdərk prosesinin və tarixi iradəsinin məntiqi nəticəsidir:

"1991-ci il oktyabrın 18-də Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin qəbul etdiyi “Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyi haqqında” Konstitusiya Aktı ilə xalqımız öz müqəddəratını müstəqil müəyyən etmək hüququnu yenidən reallaşdırdı. Bu sənədin mühüm tarixi xüsusiyyəti ondan ibarət idi ki, Azərbaycan Respublikası özünü 1918-ci il mayın 28-də yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasi və hüquqi varisi elan etdi. Beləliklə, 1991-ci ildə Azərbaycan dövlətçiliyi sıfırdan yaranmadı, 1920-ci ildə itirilmiş dövlət müstəqilliyi bərpa olundu.

Tarixi proseslər göstərir ki, müstəqilliyin hüquqi baxımdan elan edilməsi ilə onun real siyasi və iqtisadi məzmun qazanması eyni hadisə deyil. 1991-ci ildə müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan çox mürəkkəb geosiyasi şəraitlə qarşılaşmışdı. Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsi, ərazi itkiləri, daxili siyasi qarşıdurmalar, iqtisadi böhran və dövlət institutlarının zəifliyi yenicə bərpa olunmuş müstəqilliyin gələcəyini ciddi təhlükə qarşısında qoymuşdu. Bu baxımdan 1991–1993-cü illərin tarixi təcrübəsi mühüm bir həqiqəti ortaya qoydu: müstəqilliyi elan etmək üçün siyasi iradə kifayətdirsə, onu qorumaq üçün güclü dövlət institutları, milli birlik və uzunmüddətli strateji düşüncə tələb olunur.

1993-cü ildə Heydər Əliyevin ölkə rəhbərliyinə qayıdışı ilə Azərbaycanın dövlət quruculuğunda yeni mərhələ başlandı. Siyasi sabitliyin təmin edilməsi, dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsi, nizami ordunun formalaşdırılması, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi və iqtisadi inkişaf strategiyasının müəyyənləşdirilməsi müstəqilliyin dayanıqlı əsaslarının yaradılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıdı. Sonrakı dövrdə həyata keçirilən dövlət siyasəti Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin güclənməsinə xidmət etdi.

Müstəqilliyin bərpasından ötən 35 ilə nəzər saldıqda Azərbaycan dövlətçiliyinin keçdiyi yolun tarixi məzmunu daha aydın görünür. Xüsusilə 2020-ci il Vətən müharibəsi nəticəsində ərazilərin böyük hissəsinin işğaldan azad edilməsi, 2023-cü ilin sentyabrında isə Azərbaycanın Qarabağ üzərində suveren nəzarətini bərpa etməsi dövlət müstəqilliyinin ərazi bütövlüyü və suverenlik prinsipləri ilə ayrılmaz bağlılığını bir daha nümayiş etdirdi.

Lakin hesab edirəm ki, 18 Oktyabrın tarixi mahiyyətini yalnız keçmişdə qazanılmış uğurların xatırlanması ilə məhdudlaşdırmaq doğru olmazdı. Bu günün ən mühüm fəlsəfəsi müstəqilliyə münasibətdə məsuliyyət düşüncəsinin formalaşdırılmasıdır. Çünki dövlət müstəqilliyi bir dəfə əldə edilərək əbədi təminat altına alınan siyasi status deyil. O, dəyişən beynəlxalq münasibətlər, geosiyasi maraqlar və qlobal çağırışlar şəraitində daim qorunmalı, möhkəmləndirilməli və inkişaf etdirilməlidir.

Bu baxımdan Müstəqilliyin Bərpası Gününün gənc nəslə ünvanladığı əsas mesaj xüsusilə aktualdır. Bugünkü Azərbaycan gəncliyi müstəqil dövlətdə dünyaya göz açmış, onun yaratdığı imkanlardan bəhrələnmiş nəsildir. Lakin müstəqil dövlətdə doğulmaqla müstəqilliyin tarixi dəyərini dərk etmək fərqli anlayışlardır. Gənclər bilməlidirlər ki, bu gün sahib olduqları azad təhsil, milli kimlik, dövlət dili, beynəlxalq təmsilçilik və inkişaf imkanlarının arxasında mürəkkəb tarixi mübarizə dayanır.

Müstəqilliyi qorumaq yalnız dövlət sərhədlərini müdafiə etmək deyil, həm də milli maraqlara bağlı, savadlı, düşünən, hüquqa və dövlətçilik prinsiplərinə hörmət edən vətəndaş yetişdirməkdir. Müasir dövrdə dövlətlərin gücü təkcə hərbi və iqtisadi imkanlarla deyil, həm də intellektual potensialı, elmi inkişafı, texnoloji müstəqilliyi və insan kapitalı ilə ölçülür. Bu mənada gənclərin keyfiyyətli təhsil alması, elmi biliklərə yiyələnməsi, tarixi həqiqətləri öyrənməsi və milli-mənəvi dəyərləri qoruması dövlət müstəqilliyinin gələcək təminatına çevrilir.

Tarixçi kimi düşünürəm ki, gənc nəslə müstəqilliyin yalnız qürur doğuran səhifələrini deyil, onun itirilməsinə səbəb olan tarixi amilləri və bərpasından sonra üzləşdiyi təhlükələri də öyrətmək vacibdir. Çünki tarixdən çıxarılan ən böyük dərs hadisələri əzbərləmək deyil, onların səbəb və nəticələrini anlamaqdır.

18 Oktyabr bizə həm də xatırladır ki, dövlətçilik yalnız keçmiş nəsillərin yaratdığı miras deyil, hər yeni nəslin üzərinə düşən davamlı məsuliyyətdir. 1918-ci ildə müstəqil dövlət qurmaq əzmini nümayiş etdirən, 1991-ci ildə həmin müstəqilliyi bərpa edən nəsillərin tarixi missiyası bu gün onu daha güclü, inkişaf etmiş və dayanıqlı dövlətə çevirmək vəzifəsi ilə davam edir.

18 Oktyabrın gənc nəslə verdiyi ən mühüm mesaj budur: müstəqillik keçmişdən miras aldığımız dəyər, gələcək nəsillər qarşısında isə daşıdığımız məsuliyyətdir".