Kartların artımı nağdsız iqtisadiyyatın genişlənməsindən xəbər verir - EKSPERT DANIŞDI

“Nağdsız ödəniş sistemlərinin inkişafı müasir iqtisadiyyatın əsas göstəricilərindən biri hesab olunur. Son illərdə ölkədə bank kartlarının sayının artması maliyyə sistemində baş verən struktur dəyişikliklərinin mühüm indikatoru kimi qiymətləndirilir”.

Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında iqtisadçı ekspert Asif İbrahimov bildirib.

Onun sözlərinə görə, statistik göstəricilərə görə, bank kartlarının sayının bir il ərzində 10 faizdən çox artması əhalinin bank xidmətlərinə çıxış imkanlarının genişləndiyini və maliyyə münasibətlərinin daha çox rəqəmsal platformalara keçdiyini göstərir:

”Bank kartlarının artımı ilk növbədə vətəndaşların bank sisteminə etimadının yüksəlməsi ilə əlaqələndirilir. Əvvəllər əsasən nağd pulla həyata keçirilən gündəlik əməliyyatlar tədricən elektron ödəniş vasitələri ilə əvəz olunur. Bu proses maliyyə inklüzivliyinin genişlənməsi, əməkhaqqı və sosial ödənişlərin şəffaf şəkildə həyata keçirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Xüsusilə debet kartlarının sayında müşahidə olunan artım iqtisadi dövriyyədə rəsmi gəlirlərin rolunun gücləndiyini göstərir. Maaşların, pensiyaların, sosial müavinətlərin və digər gəlirlərin bank hesabları vasitəsilə ödənilməsi həm kölgə iqtisadiyyatının azalmasına, həm də maliyyə axınlarının izlənməsinin asanlaşmasına səbəb olur. Bu isə dövlətin fiskal nəzarət imkanlarını artıran əsas amillərdən biridir.

Lakin kartların sayının çoxalması avtomatik olaraq nağdsız iqtisadiyyatın tam formalaşdığı anlamına gəlmir. Bir şəxsin eyni zamanda bir neçə banka məxsus kartdan istifadə etməsi statistik artımı yüksəldə bilər. Buna görə də əsas göstərici kartların sayı deyil, onların aktiv istifadə səviyyəsidir. Elmi yanaşmaya görə, nağdsız iqtisadiyyatın inkişafını müəyyən edən əsas meyar əməliyyatların intensivliyi və dövriyyə həcmi hesab olunur.

Bu baxımdan nağdsız əməliyyatların həcminin təxminən 20 faiz artması daha obyektiv göstərici sayılır. Bu dinamika göstərir ki, vətəndaşlar bank kartlarını yalnız maaş almaq vasitəsi kimi deyil, gündəlik alış-veriş, xidmət ödənişləri və elektron ticarət əməliyyatlarında aktiv şəkildə istifadə etməyə başlayıblar. Belə dəyişiklik istehlak davranışında rəqəmsal transformasiyanın gücləndiyini təsdiqləyir.

Nağdsız ödənişlərin genişlənməsi iqtisadi şəffaflığın artmasına da mühüm təsir göstərir. Elektron əməliyyatlar vergi uçotunun daha dəqiq aparılmasına, qeyri-rəsmi pul dövriyyəsinin azalmasına və maliyyə intizamının güclənməsinə şərait yaradır. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə iqtisadi sabitlik və dayanıqlı inkişaf üçün vacib amil hesab olunur.

Digər tərəfdən kredit kartlarının sayında azalma müşahidə olunması maraqlı iqtisadi tendensiya kimi diqqət çəkir. Bu proses bir neçə faktorla izah oluna bilər. Bir tərəfdən əhalinin borclanma risklərinə daha ehtiyatlı yanaşması, digər tərəfdən isə bank sektorunun kredit siyasətində risklərin qiymətləndirilməsini sərtləşdirməsi bu azalmanı şərtləndirə bilər.

Kredit kartlarının azalması ilk baxışda iqtisadi aktivliyin zəifləməsi kimi qiymətləndirilsə də, maliyyə sabitliyi baxımından müsbət hal kimi də dəyərləndirilir. Çünki həddindən artıq istehlak kreditləri və borclanma səviyyəsinin artması uzunmüddətli dövrdə həm vətəndaşların maliyyə dayanıqlığına, həm də bank sektorunun risk balansına mənfi təsir göstərə bilər.

Bu kontekstdə kredit kartlarının azalması risklərin idarə olunması və məsuliyyətli kreditləşmə siyasətinin nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Maliyyə sistemində sağlam kredit mühiti formalaşdıqca problemli kreditlərin həcmi azalır və bank sektorunun dayanıqlığı güclənir.

Ümumilikdə təqdim olunan göstəricilər ölkədə nağdsız iqtisadiyyatın mərhələli şəkildə genişləndiyini göstərir. Rəqəmsal ödəniş infrastrukturu inkişaf etdikcə elektron ticarət, onlayn xidmətlər və mobil bankçılıq istifadəçilərinin sayı artır. Bu isə iqtisadiyyatın modernləşməsi prosesinin tərkib hissəsidir.

Bununla yanaşı, real vəziyyəti tam qiymətləndirmək üçün əlavə indikatorların təhlili vacibdir. Məsələn, bir istifadəçinin ay ərzində kartdan neçə dəfə istifadə etməsi, regionlar üzrə nağdsız ödənişlərin yayılma səviyyəsi və ümumi pul dövriyyəsində elektron əməliyyatların payı əsas analitik göstəricilər hesab olunur.

Regionlarda nağdsız ödəniş infrastrukturunun inkişaf səviyyəsi xüsusilə əhəmiyyətlidir. Paytaxtla müqayisədə bölgələrdə POS-terminalların sayı, internet bankçılığına çıxış və rəqəmsal savadlılıq səviyyəsi nağdsız iqtisadiyyatın inkişaf tempinə birbaşa təsir edir.

Bundan əlavə, əhalinin maliyyə savadlılığı da əsas amillərdən biridir. İnsanların bank xidmətlərindən təhlükəsiz və səmərəli istifadə etməsi üçün maarifləndirmə proqramlarının genişləndirilməsi vacib hesab olunur. Maliyyə texnologiyalarına uyğunlaşma yalnız texniki imkanlarla deyil, həm də sosial davranış dəyişiklikləri ilə bağlıdır.

Bank kartlarının sayının artması və nağdsız əməliyyatların genişlənməsi ölkədə rəqəmsal maliyyə sisteminin inkişaf etdiyini göstərir. Bununla belə, əsas məqsəd kartların sayını artırmaq deyil, onların gündəlik iqtisadi fəaliyyətin ayrılmaz hissəsinə çevrilməsidir. Bu proses davam etdikcə iqtisadi şəffaflıq yüksələcək, maliyyə münasibətləri daha müasir və dayanıqlı model üzərində formalaşacaq”.