Kapitoliyə hücumda KİM GÜNAHKARDIR? - TƏHLİL

ABŞ Konqresinin Kapitoliyə hücumun araşdırılması Komissiyası eks-prezident Trampa qarşı ittihamların səsləndirildiyi dinləmələr keçirib. Nəzərə almaq lazımdır ki, bu, onun məhkəməyə verilməsi üçün kifayət etməyə də bilər. Beləki, Kapitoliyə hücumu araşdıran Komissiya həmin dövrün dövlət başçısı olan Donald Trampın qəsdən hərəkətsizlikdə ittiham olunduğu ictimai dinləmələri yekunlaşdırsa da, Trampı məhkəməyə vermək üçün toplanmış dəlillərin kifayət edib-etməyəcəyi hələ bəlli deyil.

Üzə çıxan məqamlar

Keçirilən son dinləmələrdə diqqət o vaxtkı prezident Donald Trampın Kapitoliyə hücum edənlərə çağırış etməkdən imtina etməsinə yönəldilmişdi. Qeyd edək ki, müşavirlərinin, ailəsinin, aparıcı respublikaçıların və hətta mühafizəkar Fox News kanalının rəhbərliyinin çoxsaylı xahişlərinə baxmayaraq Tramp bildiyi kimi edib. Doğrudur, Komissiya üzvlərinin sözlərinə görə, Tramp və onun ən yaxın köməkçiləri prezident seçkilərinin oğurlanmadığını bilirdilər və Trampın özü belə bu məsələdə təkid edirdi. O, səsvermənin nəticələrinin etibarını sarsıtmağa fəal cəhd göstərib, iğtişaşçıları hətta təşviq də edib.

Komissiyanın rəhbəri, Demokrat konqresmen Benni Tompson iyulun 22-də axşam keçirilən ictimai dinləmədə deyib ki, istefa verən prezident bir neçə saat ərzində qəsdən öz tərəfdarları tərəfindən zorakılığı dayandırmaq üçün tədbirlər görməyib. "O, yalan danışdı, qorxutdu, andını pozdu, demokratik institutlarımızı məhv etməyə çalışdı", deyə Tompson qeyd edib ki, Tramp hakimiyyətdə qalmaq üçün "qanunsuzluq və korrupsiya yolu" tutub.

Dinləmələrin hüquqi nəticələri

Bəs açıq dinləmələr zamanı nümayiş etdirilən və eşidilən canlı detallar, məlum olan ifadələr və heç vaxt görülməmiş kadrlar nəyəsə gətirib çıxara bilərmi? Nəzərə almaq lazımdır ki, Konqresin komitəsi araşdırma apara bilər, lakin Trampa qarşı ittiham irəli sürmək səlahiyyətinə malik deyil. Bu, Ədliyyə Departamentinin və onun rəhbəri Merrik Qarlandın səlahiyyəti daxilindədir. Ədliyyə Departamenti isə indiyədək düz 900-ə yaxın Kapitoliyə basqın edən şəxsə, həbs edilmiş iğtişaşçıya qarşı ittiham irəli sürüb. Bəlli olur ki, Prezident administrasiyasının üzvlərini, Trampın yaxın çevrəsini və hətta özünü mühakimə etmək daha çətin iş olaraq görünür. Ümumiyyətlə, təqdim olunan sübutlar Trampa qarşı cinayət ittihamı irəli sürmək üçün kifayət qədərdirmi?

Tramp mühakimə olunacaqmı?

Trampın niyyətlərini sübut etmək prokurorlar üçün daha aydın görünsə də, müşahidəçilər Kapitolidəki iğtişaşlarla onun hərəkətlərini əlaqələndirməyin daha çətin olacağını bildirirlər. Keçmiş prezidentə qarşı ittihamlarla məhkəməyə müraciət etmək sadəcə olaraq görünməmiş bir addımdır və bu, Ədliyyə Departamentinin məhkəmədə uğur qazanma şansı olan Trampa qarşı iddia qaldırmağın belə mümkün olub-olmadığının qiymətləndirməsini daha da çətinləşdirir.

"Hüquq sistemimizə uyğun olaraq cinayət ittihamlarını dəstəkləyəcək sübutlar olmalıdır. ABŞ-da bu, "ağlabatan şübhələrdən kənar" deməkdir, çünki cinayət hüququnda insanı mühakimə etmək standartı həqiqətən də çox yüksəkdir", deyə Sirakuza Universitetinin Hüquq Kollecinin fəxri professoru Uilyam Benks bildirib. Onun sözlərinə görə bu, daha güclü sübutların mövcudluğu deyil.

Konqresdə keçirilən ictimai dinləmələr ardıcıl olaraq böyük tamaşaçıları cəlb etsə də, əksəriyyəti heç onlara baxmayıb da. Respublikaçıların aparıcı qanunvericiləri dinləmələrin legitimliyini rədd edərək, onları “cadugər ovu” və “siyasi teatr” adlandırıblar. Eks-prezidentin özü isə özünün “Truth” sosial şəbəkəsində qəzəbli irad və tənqidlər səsləndirib.

Belə qızğın bir mühitdə keçmiş prezidentə qarşı cinayət ittihamının irəli sürülməsi, xüsusən də 2024-cü ildə onun yenidən namizədliyini irəli sürməyə hazırlaşdığı bir vaxtda, baş prokuror Qarland üçün xüsusilə riskli addım ola bilər. "Onun üzləşməyə məcbur olduğu bir sual var. Əgər Qarland Trampı və ya ona yaxın olan birini ittiham etmək qərarına gəlsə, ABŞ-ın keçmiş prezidentinə qarşı ittiham irəli sürmək qərarında o görəsəm siyasi motivli partizan kimi qəbul ediləcəkmi?

Dinləmələr davam edəcək

Bütün bu hallar Ədliyyə Departamentinin və onun rəhbəri Merrik Qarlandın üzərinə ağır yük qoyacaq. Eyni zamanda, Konqresin komissiyası hələ də işini başa çatdırmayıb. Dinləmələr əvvəlcə iyunda başa çatmalı idi, Liz Çeyni iyulun 22-də bildirib ki, dinləmə yeni şahidlər, ifadələr və sübutlarla irəlilədikcə "bənd sınmağa başlayıb". Əgər panel əlavə əsaslı sübutlar toplaya və əsas şahidləri ifadə verməyə inandıra bilsə, öz araşdırmasını aparan, lakin dinləmələri diqqətlə izləyən Ədliyyə Departamenti cinayət ittihamı irəli sürmək qərarına gələ bilər.

Diqqətə çatdıraq ki, Donald Trampın yaxın çevrəsində əvvəllər ifadə verməkdən imtina edən yüksək vəzifəli məmurların fikirlərini dəyişə biləcəyinə də ümidlər var, eyni ilə Ağ Evin keçmiş müşaviri Pat Cipollone, adının bir neçə dəfə çəkildiyi lənətə gəlmiş ifadəsindən sonra məhkəmədə danışmış, ifadə vermişdi. Yenə də eyni şəkildə fikirlər dəyişə və ifadə verilə bilər. Əks halda hansısa nəticədən danışmaq məntiqi olmaz. Hər bir halda ictimai dinləmələrin növbəti seriyası mühüm aralığa, Konqres seçkilərinə cəmi iki ay qalmış sentyabr ayına planlaşdırılıb.