Rus ekspert: Azərbaycan Qoşulmama Hərəkatının başında öz diplomatiyasının effektivliyini göstərdi - ŞƏRH

Yaxın gələcəkdə Bakıda BMT-dən sonra 2-ci ən böyük beynəlxalq təşkilat olan Qoşulmama Hərəkatının liderlərinin sammiti keçiriləcək. Azərbaycan buna 2019-cu ildən başçılıq edir. Ötən il struktura üzv dövlətlərin müraciəti əsasında Azərbaycanın sədrliyi daha 1 il uzadılıb.

Qoşulmama Hərəkatı 1961-ci ildə Soyuq Müharibə fonunda iki mübarizə aparan bloka – sosialist və kapitalist bloklarının əksinə yaradılıb.

Bu gün Qoşulmama Hərəkatı xarici siyasəti hərbi-siyasi bloklarda iştirakdan imtinaya və xalqların müstəqillik və bərabərlik prinsipləri əsasında dinc yanaşı yaşamasına əsaslanan 120 dövləti birləşdirir.

Bu yaxınlarda Azərbaycanın təşəbbüsü ilə Qoşulmama Hərəkatının Parlament Şəbəkəsi, eləcə də Gənclər Şəbəkəsi yaradılıb. Nyu-Yorkda təşkilata dəstək ofisi yaradılıb.

Politoloq, Rusiya Federasiyası Hökuməti yanında Maliyyə Universitetinin filialının direktoru Pavel Klaçkov “Moskva-Bakı” portalına açıqlamasında Azərbaycanın Hərəkata sədrliyinin Azərbaycan diplomatiyasının effektivliyini göstərdiyini və bu beynəlxalq təşkilatın yeni səviyyəyə qalxmasının bugünkü çətin beynəlxalq şəraitə necə təsir göstərə biləcəyini şərh edib.

- Biz görürük ki, son illər Azərbaycan beynəlxalq aləmdə öz rolunu necə çox fəal şəkildə artırır. Bugünkü Azərbaycan diplomatiyasının işinin səmərəliliyinə misal olaraq Qoşulmama Hərəkatının tamamilə yeni səviyyəyə qaldırılmasını göstərmək olar ki, bu, Bakının təkcə dövrün çağırışlarını həssas şəkildə dərk etməsinin deyil, həm də heç kimin himayəsi olmadan bu qlobal çağırışlara cavab tapmaq üçün gündəm formalaşdırmaqla müstəqil şəkildə fəaliyyət göstərmək bacarığının təzahürüdür. Bu, Azərbaycana yalnız regional siyasətə təsir imkanlarından kənara çıxmağa imkan verdi. Azərbaycan son illərdə xüsusilə aydın şəkildə göstərdi ki, o, regiondan xeyli irəlidədir və bunu çox yaxşı edir.

Təsadüfi deyil ki, bu təşkilata üzv olan dövlətlər Azərbaycanın sədrliyinin daha bir il uzadılmasını tələb ediblər. Bu çox şey deyir. Hərəkatın başında Azərbaycan özünü son dərəcə məsuliyyətli dövlət kimi, ədalətdə israrlı bir dövlət kimi göstərdi.

Məlum olduğu kimi, Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi bütün dünya üçün çətin illərə düşüb. Məgər biz Azərbaycanın bu struktura rəhbərlik etdiyi 2019-cu ildə qlobal pandemiyanın bizi gözlədiyini, eləcə də bütün beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin tamamilə fərqli mövcudluq tərzinə keçidini edə bilərdikmi?

Pandemiya dövründə kiçik, lakin güclü dövlət kimi görünən Azərbaycan 80-dən çox ölkəyə humanitar və maliyyə yardımı göstərib. Azərbaycan Qoşulmama Hərəkatının sədri kimi BMT Baş Assambleyasının koronavirusla mübarizə üzrə xüsusi sessiyasının keçirilməsi təşəbbüsü ilə çıxış edən ilk dövlət olub. Bundan əlavə, Bakı Azərbaycanın xüsusi səlahiyyətə malik olduğu müxtəlif strukturlarda pandemiya və onun nəticələri ilə mübarizə məsələsini mütəmadi olaraq qaldırıb. Azərbaycan Respublikası da mütəmadi olaraq vaksinlərin varlı və kasıb dövlətlər arasında ədalətsiz- qeyri-bərabər bölüşdürülməsi məsələsini qaldırmış və kasıb ölkələrə yardım etmişdir. Bu isə son dərəcə məsuliyyətli dövlətin siyasətidir.

Azərbaycan Hərəkata sədrliyi dövründə başqa məsələləri də gündəmə gətirib. Bu yaxınlarda Qoşulmama Hərəkatının Parlament Şəbəkəsinin iclası zamanı Prezident Əliyev qeyd etdi ki, Azərbaycan beynəlxalq siyasətdə münaqişələrin həllinə ədalətsiz münasibətin nə olduğunu öz təcrübəsindən öyrənib. Təxminən 30 ildir ki, Qarabağ münaqişəsi öz həllini tapmayanda, o cümlədən BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin icrasına mane olması səbəbindən. Azərbaycan Prezidenti ilə razılaşmamaq olmaz - fakt budur ki, BMT-nin bəzi qətnamələri bir neçə gün ərzində yerinə yetirilir, digərləri isə illərlə, onilliklərlə icra olunmur. Bununla bağlı Əliyev BMT-də islahatların aparılmasının tərəfdarı olub. Yeri gəlmişkən, Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatını səmərəli idarə etməsinin nümunəsi belə bir əminlik yaradır ki, eyni şəkildə Bakı istənilən beynəlxalq təşkilatı yeni səviyyəyə qaldıra bilər, heç olmasa, bu istiqamətdə əlindən gələni edərdi. Baxmayaraq ki, təbii ki, burada fövqəlgüclərin təsir faktorunu heç bir yerə köçürə bilməzsiniz.

Bundan əlavə, Azərbaycan Qoşulmama Hərəkatına rəhbərlik etdiyi dövrdə təşkilatın rolunun inkişafı üçün əlindən gələni edir. Belə ki, Bakının təşəbbüsü ilə Nyu-Yorkda Hərəkata dəstək ofisi yaradılacaq, strukturun Parlament və Gənclər Şəbəkəsi yaradılacaq. Gördüyümüz kimi, artıq Bakıda təşkilatın yeni təsisatlarının təsis yığıncaqları keçirilib.

Bu gün iki ən güclü sınaq, qlobal qlobal siyasi arxitekturanın sabitsizləşdirilməsinin iki ən ciddi mərhələsi - pandemiya və qlobal beynəlxalq təhlükəsizliyin sarsıdılması yeni çağırışlar və yeni vəzifələr yaradır. Dünya görünməmiş problemlərlə üz-üzədir. Və bu şəraitdə Azərbaycanın sədrliyi ilə Qoşulmama Hərəkatı öz mövcudluğunun zəruriliyini getdikcə daha çox sübut edir.

Son illərin pandemiyası bu gün baş verənləri gözləmək üçün yalnız bir ilkin sınaq idi.

Soyuq Müharibə dövründə Qoşulmama Hərəkatı ümumi təhlükəsizlik sistemində çox mühüm rol oynamışdır. Hərəkat beynəlxalq vəziyyətin bir çox istiqamətlərinə təsir etdi. Hər kəs Qoşulmama Hərəkatının - Sovet İttifaqının, yoxsa ABŞ-ın rəyinin miqyasın hansı tərəfinə düşəcəyini izləyirdi. Buna əsaslanaraq, oyunçular müvafiq vektora əməl etdilər. Bu gün tarix sanki təkrarlanır: dünya Qərb blokuna və bəlkə də hələ tam formalaşmamış, lakin konturları artıq izlənilən Şərq blokuna (Rusiya, Çin və onları dəstəkləyən ölkələrə) bölünüb. Bu, Qərbin hegemonluğuna qarşı çoxqütblülük uğrunda mübarizədir. Bu, suveren, müstəqil dövlətlərin öz fikri uğrunda mübarizəsidir.

Soyuq Müharibə dövründə müxtəlif güc mərkəzlərinin oyun qaydaları ən azı bir qədər aydın idisə, qarşıdurma müəyyən edilməsə də, müəyyən edilmiş qaydada baş verdi. İndi elə bir vəziyyət görürük ki, mübarizədə qaydalar yoxdur. Oyunun qaydaları hazırda Şərqi Avropada baş verən münaqişənin gedişində hazırlanır. Bu gün yeni beynəlxalq memarlığın formalaşdığı dövrdür. Və Qoşulmama Hərəkatı yenə də çox mühüm rol oynaya bilər. Bunu necə daha yaxşı etmək, Hərəkatın mexanizmindən necə istifadə etmək mümkün olduğunu müəyyən etmək Azərbaycanın və onun unikal, tarixi missiyasının vəzifəsidir.

Niyə məhz Azərbaycan bu istiqamətdə təsir göstərə bildi? Diplomatik cəbhələrdə Azərbaycan bir-birinin ardınca qələbələr qazanır. O, nəinki öz coğrafi mövqeyindən, zəngin təbii sərvətlərindən səmərəli istifadə etməyi bilir, o, ən müxalif qüvvələrlə münasibət qurmağı, ən mürəkkəb diplomatik problemləri, siyasi düyünləri həll etməyi bilir. Azərbaycan müxtəlif qüvvələrlə necə qarşılıqlı əlaqə qurmağı, tərəfdaşlıq əlaqələri qurmağı, məsələləri uzunmüddətli perspektivdən necə həll etməyi bilən müstəqil ölkədir. Əliyevin səmərəli siyasətinin qurulduğu təməl budur.

Bildiyimiz kimi, ötən il Rusiya Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatında sədrliyi ilə strukturda müşahidəçi statusu alıb. Bu fakt Rusiya ilə Azərbaycan arasındakı münasibətləri mükəmməl şəkildə nümayiş etdirir. Rusiya və Azərbaycan liderləri arasında çox yaxşı münasibətlər ciddi bir kozırdır. Bizim münasibətlərimiz qarşılıqlı hörmətə, bir-birimizin mövqelərinə, milli maraqlarına anlayışa əsaslanır. Buna görə də biz həmişə kompromis və qarşılıqlı faydalı həll yolları tapacağıq. O cümlədən, bugünkü inkişaf edən beynəlxalq memarlıqda.

Tərcümə - Elçin Bayramlı