Ekspertlər: ABŞ və Fransa ermənipərəst mövqedədir, Rusiya isə neytrallığını qoruyur - ŞƏRH

Ekspertlər Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərini, həmçinin ABŞ və Fransanın irəli sürdüyü “Qarabağa status” məsələnin mahiyyətini "Moskva-Baku" portalına şərh ediblər. Şərhləri oxucularımızın diqqətinə çatdırırıq.

Şərqşünas, politoloq Yuri Mavaşev:

Rusiya Qarabağın statusu məsələsində ardıcıl və deməliyəm ki, müdrik mövqe tutur. Bu mövqe keçən payız Qarabağ müharibəsi zamanı təyin olundu və elə də qalır. Moskvanın vəzifəsi Cənubi Qafqazda son sülhün qurulması, bununla da digər vasitələrlə yanaşı, effektiv vasitəçi olduğunu bir daha təsdiq etmək və qonşu ölkələr arasındakı problemin həlli məsələsində sona çatmaqdır.

Birincisi, Vladimir Putin beynəlxalq hüquqi baxımdan Qarabağın Azərbaycanın bir hissəsi olduğunu dəfələrlə vurğulamışdır, eyni zamanda "hər bir tərəfin öz həqiqəti olduğunu" qeyd etmişdir. Status məsələsinin hazırda müzakirə mövzusu olmamasını Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin 9 (10) Noyabr tarixli, Qarabağın statusu ilə bağlı bəndin olmadığı üçtərəfli bəyanatının məzmunu sübut edir. Moskva öz mövqeyini mütəmadi olaraq izah edir- ilk növbədə imzalanmış üçtərəfli bəyanatın bütün məqamları yerinə yetirilməlidir. Rusiya ən yüksək səviyyələrdə dəfələrlə bəyan etdi ki, onun fikrincə, Azərbaycan və Ermənistan arasında nəqliyyat və iqtisadi qarşılıqlı əlaqənin qurulması yolu ilə iki xalq arasında gündəlik səviyyədə bir növ qarşılıqlı əlaqəyə nail olmaq mümkündür. Nəticədə bu onların və ya digər dərəcədə yaxınlaşmalarına imkan verəcək. ... Və sonra, əgər belə bir məsələ hələ də aktual qalarsa, vəziyyəti müəyyən bir statusla həll etmək olar.

Bu yanaşma, həqiqətən də, son həftələrdə Ermənistanın xeyrinə yenidən qərəzli mövqe nümayiş etdirməyə başlayan Fransa və ABŞ-dan fərqli olaraq, bir vasitəçi olan Rusiyanın neytrallığından bəhs edir. Ötən ilin payızında Azərbaycanla Ermənistan arasında gedən müharibə zamanı bu fürsəti əldən verən Paris və Vaşinqtonun Qarabağ prosesinə daxildən girmək marağı açıq şəkildə görünür. Aydındır ki, Qərb oyunçularının bölgədəki proseslərə təsir etmək istəyi bu gün də qalmaqdadır. Və status məsələsini gündəmə gətirməklə, bununla da Ermənistanın mövqeyini dəstəkləməklə, Qərb ortaqları Ermənistan-Azərbaycan probleminin həllinin təkərlərinə bir çubuq qoyurlar. Azərbaycan deyir: "Gəlin sülh müqaviləsi imzalayaq və bölgədə normal bir həyat yaşayaq". Ermənistan cavab verir: "Xeyr, yalnız Qarabağın statusu bizim xeyrimizə tanınarsa". Fransa və ABŞ nəinki hər iki ölkədəki erməni diasporasının güclü təsirindən, həm də Rusiyanı Zaqafqaziyadan çıxarmaq səylərindən yanaşaraq, qəbul edilən razılaşmanı pozmaq istəyindən erməni tərəfi ilə oynayır, Rusiyanın başladığını sona çatdıra bilməyəcəyini göstərmək istəyir.

Bu baxımdan, Moskva üçtərəfli bəyanatın həyata keçirilməsində daha fəal olmalı, o cümlədən informasiya sahəsində bu istiqamətdə effektivliyini göstərməlidir. Üçtərəfli bəyanat kifayət qədər ümumi ifadələr ehtiva etdiyindən, bəlkə də Rusiya yenidən Ermənistan və Azərbaycan liderlərini danışıqlar masasına əyləşdirməli və müqavilələrə, məsələn, nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin bərpası üçün nəzərdə tutulan müqavilələrə imza etmələrinə çalımalıdır. Bir vasitəçi olaraq təsirli olduğunu göstərmək üçün Rusiya tərəflərlə işinin konkret nəticələrini təqdim etməlidir. Moskva, üçtərəfli bəyanatın icrası baxımından vəziyyəti yenidən nəzərdən keçirmək üçün ilin sonuna qədər liderlərin görüşünü təşkil etmək məcburiyyətindədir.

Bəyanatı imzaladıqdan sonra ilk il xüsusilə vacibdir. Rusiya bəyanatın canlılığını və məqsədəuyğunluğunu şübhə altına almaq üçün bütün cəhdlərin qarşısını almalıdır.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qarabağ ermənilərinə muxtariyyət verilməyəcəyi ilə bağlı bəyanatına gəlincə, bu, əslində, 30 ilə yaxındır ki, ərazilərinin işğalına, Qarabağ probleminə və tarixinə əsaslanan məntiqi bir mövqedir. Radikal separatizm ermənilər tərəfindən qondarma ikinci erməni "dövləti" nin özünü elan etməsinə, etnik təmizləməyə, bir milyon qaçqına və keçən ilin payızına qədər münaqişənin həllində durğunluğa səbəb olub. Beynəlxalq birlik Ermənistana qarşı sanksiyalar tətbiq etməli idi ki, nəhayət BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə əməl etsin. Yəni, Azərbaycan sadəcə öz vəziyyətinə əsaslanaraq nəticə çıxardı. Amma Bakı mütəmadi olaraq bəyan edir ki, Qarabağ erməniləri Azərbaycan vətəndaşı ola bilərlər və Azərbaycan Respublikasının çoxmillətli əhalisi ilə eyni hüquqlara malikdirlər. Bildiyiniz kimi, hələ də Azərbaycanda 30 minə yaxın erməni yaşayır.

Rusiya ABŞ -la olduqca mürəkkəb münasibətlərə baxmayaraq, hesab edir ki, əgər Amerika və Fransa tərəfdaşları bu prosesin qurulmasında bir şəkildə kömək edə bilsələr, niyə də sülh prosesində iştirak etməsinlər. Amma bu, siyasi oyun və təhlükəli bir oyundur. Çünki indi qərb tərəfdaşların prosesə fəal müdaxiləsini görürük. Sülh yolu ilə, Qarabağ nizamlanmasında əldə etdiyi uğurları itirməmək üçün Rusiya fəaliyyətini artırmalıdır.

Siyasi və İqtisadi Kommunikasiya Agentliyinin baş analitiki Mixail Neyjmakov:

- Amerika Birləşmiş Ştatları və Fransa rəhbərliyi, bir tərəfdən, Cənubi Qafqazda maraqları olan digər güclərə (Rusiya, Türkiyə və İran) öz daxili maraqlarının bir hissəsini nümayiş etdirir. ABŞ-ın Ermənistandakı səfiri Linn Treysi 2021-ci ilin avqustunda "Dağlıq Qarabağın statusu hələ də həll edilməyib" deyəndə, təbii ki, bu, Vaşinqtonun İrəvana doğru atdığı addım idi.

Nikol Paşinyanın komandası üçün kənar oyunçuların "Dağlıq Qarabağ problemi həll olunmadığı və status məsələsinin həll olunmadığı" tezisi ilə razılaşması (Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryanın sentyabr ayında dediyi kimi) bir fürsətdir. O, Ermənistan hökumətinin mövqeyini müdafiə etməyə müttəfiq tapmağa hazır olduğunu vurğulayıb. Bu vəziyyətdə Vaşinqton və Paris ümid edir ki, lazım gələrsə, bu mövzudan istifadə edərək Bakıya təzyiq göstərə bilərlər.

Ümumiyyətlə, yaxın gələcəkdə ATƏT-in Minsk Qrupunun himayəsi altında danışıqlardan imtina olunacağı ehtimalı azdır. Təsadüfi deyil ki, İlham Əliyev son vaxtlar Minsk Qrupu belə bir təşəbbüslə çıxış edərsə Nikol Paşinyanla görüş keçirəcəyini istisna etmirdi.

Qarabağdakı erməni icması daxilində Azərbaycanın tərkibində muxtariyyət statusu almaq fikrini dəstəkləməyə və ya heç olmasa neytrallaşdırmağa hazır olan heç bir seqment yoxdur. Ona görə də indi rəsmi Bakı münaqişənin həlli üçün belə bir yanaşma təklif etsə belə, bu məsələdə məqsədlərin reallaşmasına yaxınlaşdırmazdı. Rəsmi İrəvan, təbii ki, problemin həlli üçün belə bir ssenarini dəstəkləməzdi. İlham Əliyevin oxşar bir tezisi təqdim etdiyi bir müsahibəni Fransa 24 telekanalı kifayət qədər geniş beynəlxalq auditoriyaya yayımladı. Bu cür qarşıdurmaların tərəflərinə açıq bir rəğbət bəsləməyən ümumi xarici ictimaiyyət, bir qayda olaraq, onları daha yaxşı başa düşməklə həll yolları haqqında daha az sərt ifadələrə baxır. Buna baxmayaraq, Cənubi Qafqazın hüdudlarından kənarda, Azərbaycan Prezidentinin bu iradəsi, ilk növbədə, erməni və azərbaycanlı icmalarının nümayəndələrinin və ya media ekspert mühitinin diqqətini çəkə bilər və onların münaqişə tərəflərinə verdiyi qiymətlər artıq formalaşmışdır.

Elçin Bayramlı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə "Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə 44 günlük “Vətən Müharibəsi”ndə qazanılmış tarixi qələbə, Ermənistan tərəfindən törədilmiş sülh və insanlıq əleyhinə cinayətlər, habelə müharibə cinayətləri ilə bağlı həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması" istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb.