Rusiya XİN müavini: “Sputnik V” peyvəndinin Azərbaycana tədarükünə baxılır - MÜSAHİBƏ

Andrey Rudenko: “Azərbaycan və Ermənistan çətin bir yolun başlanğıcındadır. Bu yolda çox çətinliklər və maneələr var”

4 aprel Rusiya ilə Azərbaycan arasında diplomatik münasibətlərin qurulmasının 29-cu ildönümüdür. 2020-ci il, iki ölkənin münasibətləri üçün son dərəcə zəngin il oldu. Bu, həm təxminən 30 illik regional qarşıdurmadan sonra, həm Qarabağ nizamlanmasına dair üçtərəfli Bəyanatın əldə edilməsi, həm də dövlətlərin koronavirus pandemiyasına qarşı mübarizədə göstərdiyi münasibətə aiddir. Rusiya Federasiyasının xarici işlər nazirinin müavini Andrey Rudenko Moskva-Baku-ya müsahibəsində bu məsələlər haqqında danışıb. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- 2020-ci il koronavirus pandemiyası səbəbindən bütün dünya üçün sınaq ilinə çevrildi və bir çox birgə layihələrin həyata keçirilməsi mümkün olmadı. Rusiya-Azərbaycan münasibətləri qarşılıqlı yardım, əməkdaşlıq və birgə layihələrin həyata keçirilməsi cəhətdən pandemiyaya necə tab gətirdi? Hansı əməkdaşlıq sahələrini qeyd etməyə dəyər və bu il hansı birgə layihələr planlaşdırılır?

- Rusiya-Azərbaycan münasibətləri pandemiya şəraitində də tədricən inkişaf etməyə davam etdi. Koronavirusla əlaqəli məhdudiyyətlərə baxmayaraq, liderlərin təmasları və hökumət xətti boyunca, parlamentlər, müvafiq nazirlik və idarələr səviyyəsində fəal iş aparıldı.

2020-ci ildə ölkələrimiz arasındakı ticarət dövriyyəsi 3 milyard dollara yaxın olub. Rusiya-Azərbaycan strateji tərəfdaşlığı üzrə 2024-cü ilə qədər olan dövr üçün Fəaliyyət Planı həyata keçirilir. Bu, keyfiyyətcə yeni bir səviyyədir. 2020-ci ilin noyabr ayında innovativ inkişaf və rəqəmli iqtisadiyyat sahəsindəki əməkdaşlığa dair yeni- 6-cı yol xəritəsi imzalanmışdır.

Pandemiya 2020-ci il üçün planlaşdırılan ikitərəfli tədbirlərin həyata keçirilməsində öz düzəlişlərini etdi. Rusiya ilə Azərbaycan arasında iqtisadi əməkdaşlıq üzrə hökumətlərarası komissiyanın iclası, regionlararası və gənclər forumları, Rusiyada Azərbaycan Mədəniyyəti Günləri təxirə salınmalı oldu. Hökumətlərarası komissiyanın iclasının yaxın gələcəkdə Moskvada keçiriləcəyini gözləyirik, 2021-ci il üçün planlaşdırılan bütün əsas tədbirləri təşkil etmək əzmindəyik.

- Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyi Rusiyada “Sputnik V” peyvəndinin ölkədə istifadəsini təsdiqlədi, əminik ki, vaksinlər tezliklə Azərbaycana çatdırılacaq. Pandemiya ilə mübarizədəki əməkdaşlıqdan danışardınız...

-Rusiya və Azərbaycan koronavirusla mübarizədə sıx əməkdaşlıq edir. Ölkələrimizin səhiyyə nazirləri, digər ixtisaslaşmış strukturların rəhbərləri daim əlaqə saxlayır.

Keçən il, Bakının istəyi ilə Azərbaycan tərəfinə koronavirus infeksiyasının diaqnozu qoyulması üçün 12.000 tədqiqat üçün 120 test sistemi təqdim edildi. 2020-ci ilin yayında Rusiyanın Federal Biotibbi Agentliyindən, Burdenko Baş Hərbi Klinik Xəstəxanasından, I.M.Seçenov adına Birinci Moskva Dövlət Tibb Universitetindən və digər aparıcı Rusiya tibb mərkəzlərindən azərbaycanlı həkimlərə kömək üçün mütəxəssis qrupları göndərildi.

Azərbaycan tərəfinin təklifi ilə Rusiyanın əczaçılıq şirkəti “R-Farm” peyvəndin birgə istehsalının təşkilinə qatıldı. Rusiya Birbaşa İnvestisiya Fondu “Sputnik V” peyvəndinin bir hissəsinin Azərbaycana tədarükü məsələsini nəzərdən keçirir.

- Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Qarabağdakı vəziyyəti 2020-ci ilin əsas hadisəsi adlandırdı. Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin üçtərəfli iki bəyanatının icrası nə dərəcədə effektivdir? Müqavilənin həyata keçirilməsinə, xüsusən də Ermənistanda davam edən daxili siyasi təlatümlə əlaqədar hər hansı bir təhdid varmı?

- Qarabağdakı vəziyyət sabitləşdi, dinc bir həyat qurmaq üçün şərait yaradıldı. Təhlükəsizlik qarantı, 9 Noyabr Bəyanatına uyğun olaraq tərəflərin təmas xətti və Laçın dəhlizi boyunca yerləşdirilmiş Rusiya sülhməramlı kontingentidir.

Sülhməramlılarımızın köməyi ilə təxminən 53 min qaçqın öz evlərinə döndü, döyüş əməliyyatlarında həlak olan təxminən 1700 nəfərin cəsədi tərəflərə təslim edildi və ərazi minalardan təmizlənir. Beynəlxalq Humanitar Mərkəz fəaliyyət göstərir. Təsirə məruz qalan ərazilərə 1,5 milyon tondan çox humanitar yardım və 800 ton tikinti materialları çatdırılıb. Əhaliyə tibbi yardım göstərilir, dağılmış infrastrukturun, enerji və istilik təchizatının bərpası üçün işlər aparılır.

Yanvarın 11-də Moskvada, Vladimir Putinlə görüşdə İlham Əliyev və Nikol Paşinyan noyabr razılaşmalarına sadiq olduqlarını bir daha təsdiqlədilər və münasibətləri normallaşdırmaq üçün qarşılıqlı meyil göstərdilər. Moskva sammitinin sonunda baş nazir müavinləri səviyyəsində yaradılan üçtərəfli İşçi Qrup bölgədəki nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin qarşısını almaq üçün əsaslı işlər aparır.

Əlbəttə ki, Azərbaycan və Ermənistanın lazımi səviyyədə qarşılıqlı etimad qurmaq və ikitərəfli münasibətləri normallaşdırmaq üçün çətin bir yolun başlanğıcında olduğunu başa düşürük. Bu yolda çox çətinliklər və maneələr var. Azərbaycanlı və erməni dostlarımızla qarşılıqlı əlaqə quraraq Cənubi Qafqazın sabitliyi və davamlı iqtisadi inkişafının Rusiyanın bu bölgədəki bütün tərəfdaşlarının maraqlarına cavab verdiyini vurğulayırıq.

- Azərbaycan tərəfi son vaxtlar Laçın dəhlizi ilə Ermənistan hərbçilərinin mülki avtomobillərlə mülki şəxslər adı altında Azərbaycan ərazisinə keçməsi probleminə diqqət çəkdi. Təbii ki, Bakı təxribatdan çəkinir. Rusiya tərəfi bu məsələdə hansı mövqedədir, sülhə töhfə verməyən bu cür hərəkətlərdən qaçmaq üçün hansı səylər göstərilməlidir?

- Bölgədə təhlükəsizliyə cavabdeh olan Rusiya sülhməramlı qrupu münaqişə zonasının hərbiləşdirilməsinin qarşısını almaq üçün tədbirlər görür. Mühüm amil tərəflərin Rusiya sülhməramlıları ilə müntəzəm təmaslarını davam etdirmək, öz vəzifələrini yerinə yetirmək üçün ən əlverişli şərait yaratmaq həvəsidir. Bu işdə ortaq həll tələb edən məsələlər qaçılmaz olaraq ortaya çıxa bilər. Sülhməramlılarımız və şəxsən Rusiya sülhməramlı kontingentinin komandiri R.U.Muradov hər iki tərəfin yüksək etimadını qazanırlar ki, bu da şübhəsiz sülhməramlı əməliyyat bölgəsində sabit vəziyyətin qorunmasına kömək edir.

- Azərbaycan dəfələrlə Ermənistan tərəfinin minalanmış ərazilərinin xəritəsini vermədiyinə və insanların ölməsinə diqqət çəkdi. Rusiya bu məsələdə kömək etməyə hazırdırmı?

- Həqiqətən, hər hansı bir münaqişənin nəticələrini aradan qaldırmaqda ən təhlükəli və çətin işlərdən biri minalanmış ərazilər problemidir. Rusiya ərazinin minalardan təmizlənməsinə öz töhfəsini verir. Noyabrın 23-dən bəri Rusiya sülhməramlı kontingentinin səyləri ilə 25,3 mindən çox partlayıcı aşkar edilib, təxminən 1756 hektar, 1615 bina, 545 km yol şəbəkəsi təmizlənib.

Beynəlxalq Humanitar Mərkəzi çərçivəsində fəaliyyət göstərən Fövqəladə Hallar Nazirliyinin birləşdirilmiş qrupu bölgədəki oxşar problemləri həll edir. Bu il yanvarın 4-dən Azərbaycan tərəfi ilə razılaşdırılaraq, Azərbaycanın Ağdam rayonu ərazisində humanitar minalardan təmizlənmə işləri aparılır.

- İrəvan mütamadi olaraq kommunikasiyaların açılmasının yalnız Azərbaycan və Türkiyə üçün faydalı olduğu barədə açıqlamalar verir. Halbuki, Qarabağ münaqişəsi səbəbindən təxminən 30 ildir regional iqtisadi layihələrdən kənarda qalan Ermənistandır. Nəqliyyat və İqtisadi əlaqələrin blokdan çıxarılması üzrə İşçi Qrupun iclaslarının nəticələri necədir? Bunlar Zəngəzur dəhlizinin yaradılmasına yönəlibmi?

- İqtisadi əlaqələrin və nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması bütün tərəflər üçün faydalıdır. Cənubi Qafqaz uzun müddətdir ki, qarşılıqlı blokadadan və normal əməkdaşlıq qura bilmədiyindən əziyyət çəkir. Bu gün düzgün istiqamətə getdiyimizə dair əlamətlər var. Nəqliyyat dəhlizləri və iqtisadi rabitə bölgə ölkələrini vahid regional şəbəkəyə "bağlayaraq" bütün azimutlarda açılmalı və inkişaf etməlidir.

Bu baxımdan Üçtərəfli İşçi Qrupunun fəaliyyətinin ilk nəticələrini müsbət qiymətləndiririk. Bu mexanizm çərçivəsində bütün mümkün nəqliyyat marşrutları nəzərdən keçirilir və təhlil olunur. Bu, çox çətin və mürəkkəb bir prosesdir. Maraqların tarazlığını qoruyaraq və qarşılıqlı etimadı tədricən gücləndirərək, malların və insanların Azərbaycan və Ermənistan ərazilərindən sərbəst keçməsi üçün maneələri aradan qaldırmağa imkan verəcək qərarlara gəlmək vacibdir.

- Keçən ilin sonunda Rusiyanın Azərbaycandakı səfiri Mixail Boçarnikovun iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarovla Rusiya şirkətlərinin Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərindəki layihələrdə iştirakını müzakirə etməsi barədə xəbər var idi. Azərbaycan Prezidenti də Rusiya tərəfini Qarabağdakı layihələrdə iştirak etməyə dəvət etmişdi. Bu istiqamətdə əməkdaşlıq barədə konkret bir məlumat varmı?

- Rusiya şirkətləri, eləcə də digər ölkələrdən olan şirkətlər, Qarabağ bölgəsi infrastrukturunun bərpasında iştirak etmək, bu ərazilərdə müxtəlif biznes layihələrinə investisiya qoymaqda maraqlıdırlar. Ümid edirəm ki, yaxın gələcəkdə konkret ideyalar görəcəyik. Bu, Rusiya ilə Azərbaycan arasında ticarət, iqtisadi və investisiya əməkdaşlığının genişləndirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradacaqdır.

- Rusiya ilə Azərbaycan arasında hava nəqliyyatı bərpa edildi, lakin quru sərhədi hələ də bağlıdır. Quru sərhədlərinin açılması perspektivləri nədir? Pandemiyadan sonra iki ölkənin turizm sahəsində qarşılıqlı fəaliyyət perspektivləri nədir?

- Hazırda turizm axınının bərpa olunması perspektivlərini qiymətləndirmək çətindir. Azərbaycanda xüsusi karantin rejimi iyunun 1-dək uzadılıb. Rusiyada da epidemioloji vəziyyət hələ idealdan uzaqdır. Ölkələrimiz arasında bu yaxınlarda bərpa olunan uçuşlar ilk növbədə vətənlərinə qayıtmaq istəyən Rusiya və Azərbaycan vətəndaşları üçün nəzərdə tutulub.

Ancaq ümid edirik ki, pandemiya ilə əlaqədar vəziyyət yaxşılaşdıqca, ölkələr arasında əvvəlki nəqliyyat əlaqələrinin həcmini və tezliyini bərpa edə biləcəyik.

- Keçən il Rusiya hazırda Azərbaycanın rəhbərlik etdiyi Qoşulmama Hərəkatında müşahidəçi statusu istədi. Bu müddətdə irəliləyiş varmı?

- 2020-ci ilin dekabr ayında Qoşulmama Hərəkatının Koordinasiya Bürosu, Rusiyanın müraciətinə müsbət tövsiyə verdi. Hərəkatın bu il keçiriləcək Nazirlər Konfransında son təsdiqini gözləyirik. Bu məsələdə Azərbaycan tərəfinin dəstəyinə görə minnətdarıq.

Rusiya, BMT Baş Assambleyasının platformasında Qoşulmama Hərəkatına üzv dövlətlər adından təqdim olunan, o cümlədən birtərəfli məcburetmə tədbirlərinin rədd edilməsi, ədalətli demokratik dünyanın qurulmasına yardım haqqında qərarların ənənəvi həmmüəllifidir.

Hərəkatda Rusiyanın statusunun yüksəldilməsinin assosiasiyanın nüfuzunu daha da artıracağına, beynəlxalq sülhü və təhlükəsizliyi gücləndirəcəyinə və qarşılıqlı faydalı təşəbbüslərin həyata keçirilməsi mənafeyinə imkanları birləşdirəcəyinə əminik.

Tərcümə - Elçin Bayramlı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “İctimai və dövlət maraqlarının müdafiəsi” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb