Gecəqonduları gözləyən tale-TƏHLİL

27 Aprel 2012 16:52 | 3 503

Abuzər Mütəllimov: "Özbaşına tikililər yalnız məhkəmə qərarı ilə sökülməlidir"

İnsanlar böyük ümidlərlə torpaq alır, ev tikir, bir müddətdən sonra isə əzab-əziyyətlə tikdiyi ev bir anın içində sökülür, daha qaba dillə desək, yerlə-yeksan edilir. Səbəb isə həmin evlərin kommunikasiya xətlərinin keçdiyi ərazilərdə, dəmir yollarının xüsusi mühafizə zolaqlarında, neft buruqlarının arasında inşa edilməsidir.

30 minə yaxın qanunsuz tikili

İndi Bakıətrafı kənd və qəsəbələrdə on minlərlə bu cür qanunsuz tikililər var və onların böyük hissəsi Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin (ARDNŞ) ərazisindədir. Bu yaşayış sahələri rəsmi icazə olmadan tikildiyindən onlara mülkiyyət hüququ da verilməyib. ARDNŞ-in rəsmi məlumatına görə, qurumun balansında olan ərazilərdə qanunsuz evlərin tikilməsi 2000-ci ildən başlayaraq kütləvi hal alıb. Bu isə neft-qaz hasilatının artmasına, həmçinin hasilatın pay bölgüsü üzrə sazişin öhdəliklərinə problem yaradır. Hazırda ARDNŞ-ın ərazilərində, o cümlədən neft yataqlarının ərazilərində, boru mühafizə zolaqlarında tikilən 30 minə yaxın qanunsuz tikili var.

ARDNŞ qanunsuz tikililərlə bağlı mübarizəyə 2007-ci ildən başlayıb. Həmçinin bununla bağlı neft şirkətinin tərkibində Təhlükəsizlik İdarəsi də yaradılıb. 2012-ci il ərzində qanunsuz evlərin sökülməsi iddiası ilə Binəqədi rayonu üzrə 7 minə yaxın iş məhkəmələrə təqdim ediləcək. Ümumilikdə isə qanunsuz evlərlə bağlı 22 mindən çox iddia ərizələri hazırlanıb.

"Gecəqondu", "sənədsiz ev" və ya...

Son vaxtlar paytaxtda qanunsuz tikililərin sökülməsi ilə bağlı tədbirlərin genişlənməsi və bunun səs-küy yaratması diqqəti cəlb edir. Xüsusilə Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin (ARDNŞ) ərazilərində qanunsuz evlərin inşası kütləvi hal alıb. "Gecəqondu", "qanunsuz tikili" və ya "sənədsiz ev", ümumiyyətlə hərənin bir cürə adlandırdığı bu evlər daha çox köhnə neft buruqları arasında, neftlə çirklənmiş ərazilərdə, neftlə, mazutla dolu gölməçələrin yaxınlığında inşa olunub. Yaşayış üçün tamamilə əlverişsiz olan bu ərazilərdə acınacaqlı mənzərə müşahidə etmək mümkündür.

Neft Şirkətinin balansında olan ərazilərdə əsasən yöndəmsiz, necə gəldi tikilmiş evlərin bəzilərinin həyətində neft quyuları belə var. Bəzi tikililərin divarları da neft qurğularına bitişikdir. Buruqların yaxınlığında və bir-birinə sıx tikilmiş evlərin qaz turbaları da həmin neft quyularının yaxınlığındadır. Elektrik naqilləri də neft quyularına çox yaxın yerlərdən keçir. Evlərin əksəriyyəti sonradan torpaqla doldurulmuş mazut gölməçələrinin yerində tikilib. Tikililərin bir addımlığında yerləşən neft quyularının iyi qaz, mazut iyinə qarışıb və bu da dözülməz vəziyyət yaradır. Torpağın üst örtüyü tamamilə mazutla örtüldüyündən həmin ərazidə ağac da bitmir. Bu cür əlverişsiz şəraitdə yaşamaq sözsüz ki, insanların da ürəyincə deyil.

Neft buruqlarının həndəvərində yaşayanları gözləyən fəsadlar

Maraqlıdır ki, belə ərazilərdə yaşamağın çətin, eyni zamanda təhlükəli olduğunu bildikləri halda insanlar yenə də bu tip yerlərdə məskən salmaqdan çəkinmirlər. Bu ərazilərdə yaşamaq ekoloji cəhətdən sağlamlığa ziyandır. Bu cür şəraitsizlik, çirklənmiş hava insanların genofonduna, xüsusilə uşaqlara ziyan vurur. Belə yerlərdə radiasiya fonunun yüksək olması insan sağlamlığı üçün çox təhlükəli fəsadlar doğura bilər. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, köhnə neft buruqlarının ərazilərində yaşayanlarda xərçəng, ürək-damar, astma-bronxit, mədə xəstəliklərinə tutulma halları bir neçə dəfə artıb.

Qanunsuz tikililərin taleyi necə olacaq?

Hüquqşünas Abuzər Mütəllimov deyir ki, hər şey mənzilin tikildiyi torpaq sahəsinin mülkiyyət sənədinin olub-olmamasından asılıdır. Onun sözlərinə görə, özbaşına tikililərlə bağlı məsələ hər bir demokratik cəmiyyətdə olduğu kimi dövlətin vətəndaş, vətəndaşın dövlət qarşısındakı məsuliyyəti prizmasından həll edilməlidir: "Əvvəla onu qeyd etmək lazımdır ki, qanunvericilik, özbaşına tikintilərə aydınlıq gətirərək göstərir ki (Mülki Məcəllənin 180-ci maddəsi), "tikinti məqsədləri üçün ayrılmayan torpaq sahəsində və ya buna lazımi icazələr alınmadan və ya şəhərsalma və tikinti normalarını və qaydalarını ciddi surətdə pozmaqla tikilmiş yaşayış evi, digər tikili, qurğu və ya başqa daşınmaz əmlak özbaşına tikinti sayılır. Özbaşına tikinti aparmış şəxs həmən tikintiyə mülkiyyət hüququ əldə etmir".

Vətəndaşlar arasında hüquqi maarifləndirmə zəifdir

A. Mütəllimovun sözlərinə görə, özbaşına tikililərdə yaşayan vətəndaşlarımızın əksəriyyətinin nə torpaq sahəsinə, nə də ki, üzərində tikinti işlərinin aparılmasına dair icazə ilə bağlı hüquqmüəyyənedici sənədləri olmur. Bunun səbəbləri içərisində vətəndaşlar arasında hüquqi savadın və hüquqi maarifləndirmənin zəif olması, özbaşına tikililər ucaldılarkən onlara müvafiq qurumlar tərəfindən göz yumulması və s. göstərmək olar

Hüquqşünas onu da diqqətə çatdırıb ki, 2007-ci il, 28 oktyabr tarixində Mülki Məcəlləyə edilmiş dəyişiklikdən sonra özbaşına tikililərin yalnız məhkəmə qərarı əsasında sökülməsinin mümkünlüyü öz əksini tapıb: "Bu dəyişikliyin müsbət məqamı ondan ibarətdir ki, özbaşına tikilinin sökülməsi məsələsinə baxarkən bir sıra xüsusatlara aydınlıq gətirilməlidir ki, onlardan da mühüm olanları vətəndaşın təkcə sahibliyində olduğu əmlakdan məhrum edilməsi deyil, həmçinin yaşayış sahəsindən çıxarılması, yaşadığı tikiliyə istifadə hüquqlarından məhrum edilməsi məsələlərinin də gündəmə gəlmə ehtimalıdır. Yaxşı olardı ki, məhkəmə orqanları bu sahədə qərarlar qəbul edərkən bu halları nəzərə alsınlar. Dövlətimiz isə, öz növbəsində, vətəndaşlarına sahib çıxmaqla onların yaşayış hüquqlarını digər üsul və vasitələrlə bərpa etmək iqtidarındadır".

WhatsApp-da Səs Media Qrupu kanalını izləyin