Avropa faşizmi hərbi hərəkata çevrilir - TƏHLİL

Almaniya həyatında cərəyan edən ictimai-siyasi proseslər bu ölkədə 1938-1940-cı illərin ab-havasının yaşandığını deməyə əsas verir. Çünki o zaman da Almaniyada nasizm güclənir və dünyanın yenidən bölüşdürülməsi şüarları əsasında çıxışlar edilirdi. Hitlerin radikal mövqeyini almanların dəstəkləməsi nəticədə nasizmin hakimiyyətə gəlməsinə səbəb oldu. Eyni proseslər hazırda Almaniyanın bütün sferalarını əhatə edir. Ardıcıl olaraq faşist dərnəkləri yaranır və hitlerçi düşüncəsinə uyğun yeni ideoloqlar meydana çıxır. Ən diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, hakimiyyətdə olan qüvvələr ölkəni bürüyən nasizm hərəkatına göz yumurlar. Bu azmış kimi hər ilə dövlət büdcəsindən faşizm təşkilatlarına ayrılan maliyyə yardımlarının həcmi artırılır. Bu isə nasist təşkilatlarının formalaşmasına və ölkə daxilində güc mərkəzinə çevirilməsinə imkanlar yaradır.

Hazırda Almaniyada bir neçə faşist təşkilatları fəaliyyət göstərir ki, onların da arasında ən təhlükəlisi Almaniyanın AŞPA-dakı nümayəndə heyətinin rəhbəri, “Avropanın xilası” hərəkatının rəhbəri Frank Şiveber və Almaniya üçün Alternativ (AfD) partiyasının həmsədrləri Alis Vaydel (Alice Weidel) və Tino Xrupalla (Tino Chrupalla)dır. Bu hitlerçilər hakimiyyət gələrlərsə, o zaman dünyamızın fəlakətlə üzləşəcəyi şübhəsizdir. Hətta Alis Vaydel açıq şəkildə bəyan edib ki, onlar dünyada nizam-intizam yaratmaq üçün 6 milyonluq polis və 10 milyonluq hərbçi formalaşdıracaqlar. Tino Xrupalla isə Mertz hakimiyyətini zəiflikdə və almanların maraqlarını qoruya bilməməkdə ittiham edib.

Faşistlər yeni mübarizəyə başlamağa hazırlaşırlar

Bütün bunlar onu deməyə əsas verir ki, Almaniyanı bürüyən faşizm hərəkatı bütün Avropaya yayılması ehtimalı var. Daha doğrusu, artıq Almaniya ilə yanaşı, Niderland, Fransa, Polşa kimi ölkələrdə hərbləşdirilmiş faşizm hərəkatları yaranmaqdır. Baş verənlərə isə F.Mertz iqtidarı müdaxilə etmək gücünə malik deyil. Səbəbi də hakimiyyətin qollarında nasistləri daha çox təmsil olması və ölkə daxilində Frank Şiveber, Alis Vaydel, Tino Xrupalla kimi hitlerçilərin nüfuz sahibi olmasıdır. Gözlənilən ondan ibarətdir ki, sentyabrın 6-da keçirilməsi planlaşdırılan bəzi ştat seçkilərində Mertzin partiyası məğlubiyyətə uğrayacaq. Yəni faşistlərin partiyası böyük üstünlüklə qələbə qazanacaqlar. Eynilə İkinci Dünya müharibəsi öncəsi Almaniyada baş vermiş ictimai-siyasi proseslər kimi. O zaman nasist təşkilatları güclənir və hakimiyyətə iddia edirdilər. O dövrdə olduğu kimi, bu gün də nasistlər daha çox bundestaqda yer almağa çalışır və bunun uğrunda mübarizə aparırlar. Əgər 1925-ci il seçkilərində nasistlər parlamentdə cəmi 45 yerə sahib idilərsə, 1930-cu il seçkilərində onlar 18,3 faiz səs toplayaraq 107 yerə, 5 mart 1933-cü ildə keçirilmiş seçkilərdə isə səslərin 43,9 faizini toplayaraq 288 yerə sahib olur və Reyxstaqda hakim partiyaya çevrilir. Adolf Hitler 30 yanvar 1933-cü ildə hakimiyyətə gəldikdən sonra Almaniyada nasistlər xeyli güclənirlər. Hitler ilk günlərdən etibarən ölkədə demokratik azadlıqları ləğv etməyə və siyasi rəqiblərinə qarşı açıq terrora başlayır. Buna haqq qazandırmaq məqsədilə 1933-cü ilin fevralın 27-də Reyxstaqın binasının yandırılması təşkil olunur. Bunun təqsiri kommunistlərin üzərinə atılır və 1933-cü ilin sentyabrında Leypsiqdə qondarma mühakimə prosesi də keçirilir. Fevralın 28-də faşist hökumətinin təklifi əsasında prezident Paul fon Hindenburq "Xalqı və dövləti müdafiə etmək" adlı fövqəladə fərmanla Veymar konstitusiyasının müəyyən etdiyi bütün azadlıqları ləğv edir. Bununla da Almaniyada Nasist partiyası istisna olmaqla bütün siyasi partiyaların fəaliyyəti dayandırılır. 1933-cü ilin martında Hitler federativ dövlətin tərkibinə daxil olan alman torpaqlarının muxtariyyətini ləğv edir. 1934-cü ilin avqustunda prezident Hindenburqun ölümündən sonra bütün hakimiyyət Hitlerin əlində cəmləşir. Hakimiyyəti taç şəkildə ələ keçirdikdən sonra Hitler bütün siyasi, ictimai təşkilatların fəaliyyətini ləğv etdi. Faşizm yeni güc mərkəzi olaraq dünyaya meydan oxumağa başladı. Nəticədə, Hitlerin əmri əsasında İkinci Dünya müharibəsi baş verdi. Bu müharibə zamanı 90 milyona yaxın insan həyatını itirdi. Minlərlə şəhər, kənd və qəsəbə yer üzündən silindi. Hələ də, dünya İkinci Dünya müharibəsinin faciələrindən xilas ola bilməyib. Bunu isə Almaniya hakimiyyəti, xalqı görmək və anlamaq istəmirlər. Yəni faşistlərin meydana daxil olmasına göz yumurlar.

F.Mertz də göz yumur, vitse-kansler isə etiraz edir

Almaniyanın hakim dairələri, xüsusilə də kansler F.Mertzin nasizmin güclənməsinin qarşısını almaq üçün tədbirlər görməməsi bəzi hakimiyyət nümayəndələri arasında ciddi narazılıqlar yaradır. Xüsusilə də, ölkənin vitse-kansleri Lars Klingbeil nasist təşkilatlarına qarşı sərt tədbirlərin görülməsini və onların fəaliyyətlərinin dayandırılması təklifi ilə çıxış edib. Məhz bu çağırışına görə də, dəfələrlə Frank Şiveberin tərəfdarları tərəfindən təhdidlərlər, təhqir və hədələrlə üzləşib. Ona qarşı fiziki təzyiqlərdə baş verib. Lakin vitse –kansler hələ ki, təzyiqlər qarşısında geri çəkilmir. O Die Zeit qəzetinin son sayında Almaniya üçün Alternativ (AfD) partiyasının qadağan edilməsi üçün əsasların olub-olmadığının "ciddi" şəkildə nəzərdən keçirilməsinə və əgər belədirsə, müvafiq prosedurun başlanmasına çağıran bir məqalə dərc edib: "Bu halda, qadağan sadəcə bir seçim deyil, ölkəmizi qorumaq üçün demokratik bir vəzifə olardı".

Məlumata görə, məqalənin hazırlanmasına "Vətəndaş Hüquqları Cəmiyyəti" qeyri-hökumət təşkilatının AfD-ni konstitusiyaya zidd məqsədlər güdməkdə ittiham edən son ekspert rəyi səbəb olub. Rəyin müəllifləri partiyanı qadağan etmək üçün kifayət qədər dəlil topladıqlarını iddia edirlər.

Nasist partiyasına qarşı ittihamlar, eləcə də onun qadağan edilməsi çağırışları yeni bir şey deyil. Lakin Mertz hökuməti bu prosesə başlamaqda hələlik tərəddüd edir, çünki haqlı olaraq prosesin uzun müddət uzanacağından və nəticədə heç bir nəticə verməyəcəyindən ehtiyat edir. Çünki məhkəmə hakimlərinin böyük əksəriyyəti nasistlərdən ibarətdir. Bu baxımdan partiyanın bağlanması və fəaliyyətin dayandırılması haqqında iddia məhkəmə tərəfindən rədd ediləcək. Kansler Fridrix Mertz Almaniya üçün Alternativin (AfD) artan populyarlığının səbəblərini həll etməklə siyasi yolla mübarizə aparılmalı olduğunu israr etdi.

Lakin son zamanlar vəziyyət xeyli dəyişib. AfD-nin populyarlığı siyasi vasitələrlə azalmayıb. Əksinə, partiya indi sorğularda inamla birinci yeri tutur və sentyabr ayında keçirilən ştat seçkilərindən sonra Saksoniya-Anhaltda və hətta Meklenburq-Ön Pomeraniyada hakimiyyət qazanmaq üçün bütün şanslara malikdir. Berlində bu çox real perspektivə yalnız siyasi deyil, həm də təhlükəsizlik baxımından baxılır. Die Welt-in məlumatına görə, federal hökumət hesab edir ki, fövqəladə hallarda AfD-nin rəhbərlik etdiyi dövlətlər NATO qoşunlarının öz ərazilərində hərəkətinə və yerləşdirilməsinə mane ola bilərlər. Qəzet yazır ki, "Bir neçə nazirlik bir ştat hökuməti əməkdaşlıqdan imtina edərsə, hərbi mobilliyi necə təmin etməyi düşünür". Bundan əlavə, Berlin ştatlarda hakimiyyətə gələrsə, Almaniya üçün Alternativin (AfD) məxfi məlumatlara çıxış əldə edəcəyindən qorxur. Bunla belə siyasi nəticələr daha ciddi ola bilər. Alman siyasətçiləri və mediası payız seçkilərinin nəticələrinin kansleri əvəz etmək cəhdinə və ölkədə böyük siyasi böhrana səbəb olacağını istisna etmir. Bu arada, hakim CDU/CSU blokunun Almaniya üçün Alternativ (AfD) ilə əməkdaşlıq etmək və ya onu boykot etməyə davam etmək barədə mübahisəyə görə bölünəcəyi proqnozlaşdırılır. Bəlkə də CDU/CSU daxilindəki mövcud əhval-ruhiyyəni hiss edən Almaniya Sosial Demokrat Partiyasına (SPD) rəhbərlik edən Klingbeil məqaləsində AfD-nin boykotunun ləğvi ilə bağlı bütün müzakirələrə son qoyulmasına çağırıb. Lakin bu payız böyük bir böhran baş verməsə belə, növbəti Bundestaq seçkilərindən sonra demək olar ki, qaçılmaz görünür. Alternativin hazırkı reytinqini nəzərə alsaq, onun iştirakı olmadan yeni federal hökumətin formalaşdırılması ən azı çox çətin, bəlkə də qeyri-mümkün olacaq. Merzin hakim koalisiyasının əsasını təşkil edən də məhz bu qorxudur. Buna görə də, AfD-nin qadağan edilməsi artıq hakim partiyalar üçün müzakirə mövzusu deyil, ölkədəki status-kvonu qorumaq üçün son çarədir.

İ.ƏLİYEV