Professor: “Dünyada “Covid”lə bağlı baş verənlər barədə düşünmək qorxuncdur” - MÜSAHİBƏ

Amerikanın ən yaxşı 100 həkimi sırasında 2 dəfə yer alan Annapolisdəki (Meriland, ABŞ) Anna Arundel Tibb Mərkəzinin Daxili Xəstəliklər Departamentinin rezidenturasının direktoru Nərgiz Muğanlinskaya “Caliber.Az”-a müsahibəsində Amerikadakı həyatından, həkimlik təcrübəsindən və pandemiyanın dünyaya təsirindən danışıb. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- Uşaqlığınızdan danışardınız, harada doğulmusunuz, gəncliyiniz necə keçib?

- Mən Bakıda anadan olmuşam, Qabibbəy Mahmudbəyov adına 2 nömrəli Texniki-Humanitar Liseyi bitirmişəm, sinif rəhbərim, bizim “məktəb anamız” ​​adlandırdığımız Qalimə Səttarovna Mehdiyeva idi. O, mənim və bütün sinif yoldaşlarımın, 11D sinfinin həyatında böyük rol oynadı. Biz oxuduq, breyn-rinq oynadıq, bundan sonra da necə inkişaf edəcəyimizi, Azərbaycanın daha da inkişafına və çiçəklənməsinə töhfə verəcəyimizi xəyal etdik. Lisey illəri mənim həyatımın ən formalaşma illəri olub və qalır. Bizimlə söhbətə bəstəkarlar, rəssamlar, rəssamlar gəlirdi. Liseyi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Tibb Universitetinin tibb fakültəsinə qəbul oldum. Və 2003-cü ildə ailəmlə birlikdə ABŞ-a köçdük.

- Amerika sizi necə qarşıladı?

- Asan keçid olmadı. Ünsiyyət vasitələrinin belə bolluğu yox idi, internetə çıxış məhdud idi, qohum və dostlardan, dostlardan ayrılıq çox güclü hiss olunurdu.

Amerikada peşəkar inkişaf baxımından çox şeylər əlçatmaz görünürdü. Uinston Çörçill deyirdi ki, uğur son deyil, uğursuzluq son deyil: vacib olan yeganə şey mübarizəni davam etdirmək cəsarətidir. Bakıda cərrah olmuşam, amma burada daxili xəstəliklər üzrə terapevt ixtisası üzrə yenidən hazırlıq keçmişəm. Geriyə baxanda yolum daha çox axtarışa bənzəyirdi: magistraturaya daxil oldum, staj keçdim, imtahanları verdim və imtahanlardan sonra rezidenturaya daxil oldum, sonra başqa müdafiə gəldi. Babam pulmonoloq olub, xəstəxanalardan birində baş həkim işləyirdi. Onun axşamlar kabinetində necə oturub dərs oxuduğunu xatırlayıram. Bu nümunə həmişə gözümün qabağında olub. Ailənin dəstəyi çox idi, oxumağım üçün hər cür şərait yaradılmışdı.

Elə oldu ki, rezidenturanı bitirdikdən dərhal sonra həmin rezidenturada şöbə müdirinin müavini oldum. Çox maraqlı idi, çoxları xəritədə Azərbaycanın yerini öyrənməyə başladılar, Novruz bayramı nədir (ad günüm 20 martdır) və şəkərburu və şorqoğal necə yeyilməlidir ki, dağılmasın və s.

Son iki il yarım ərzində mən Annapolisdəki Anna Arundel Tibb Mərkəzində Daxili Xəstəliklər Departamentinin rezidenturasının direktoru olmuşam. Bir pedaqoq kimi mən təkcə tibblə məşğul olmaq deyil, həm də rezidentlərimə və Corc Vaşinqton Tibb və Sağlamlıq Elmləri Məktəbinin tələbələrinə xəstələri necə müalicə etməyi, diaqnoz qoymağı, yeni elmi məlumatları tətbiq etməyi və müalicə etməyi öyrətmək fürsətindən zövq alıram. Mən özüm oxumağa davam edirəm. Və təkcə dərmanlarla bağlı deyil. Belə ki, o, Corc Vaşinqton Universitetinin Biznes Məktəbində biznesin idarə edilməsi (MBA) üzrə magistr proqramına daxil olub.

- ABŞ-da koronavirusla bağlı görülən tədbirlər haqqında nə deyə bilərsiniz?

- Xəstəxanamızın və onun aid olduğu tibb sisteminin nəzdində COVID-19 ilə bağlı məlumatların öyrənilməsi və tətbiqi istiqamətində tədbirlərin mərkəzləşdirilməsi üçün komitə yaradılmışdır. Mən xəstəxanamızın və bu sistemə tabe olan digər tibb müəssisələrinin bu komissiyasının sədriyəm.

Omikron zirvəsinə yanvarın 10-da çatdı. Təəssüf ki, Amerikada tibb sahəsi xəstələrin böyük sayı ilə doludur. Əgər belə güclü, özünü təmin edən sistem çətinliklərlə üzləşirsə, o zaman başqa ölkələrdə baş verənləri düşünmək dəhşətlidir.

Epidemiya ilə bağlı başqa bir perspektiv bəşəriyyətin bu xəstəliyinin uzun sürən təbiəti ilə bağlıdır. Kəskin stress zamanı orqanizmdə adrenalin hormonu istehsal olunduğu və bu, fizioloji səviyyədə yaşamaq uğrunda mübarizəyə uyğunlaşdığı bir vaxtda, xroniki stress zamanı kortizol hormonunun fonu üstünlük təşkil edir ki, bu da bizim mənəvi və fiziki sağlamlığımız üçün zərərli nəticələr verir.

- Azərbaycanda COVID-19-a qarşı mübarizə sahəsində həyata keçirilən tədbirlər barədə nə deyə bilərsiniz?

- Azərbaycanda düşünülmüş plan hazırlanıb həyata keçirilib. Ölkə bu sınağın öhdəsindən kifayət qədər uğurla gəlir. Vətənimdə baş verənləri yaxından izləyirəm.

- Azərbaycanda tibb təhsili almış nə qədər həkim Amerikada işləmək istəyir və bu necə baş verir?

- Az deyil. Məsələn, həkim Səbinə Nəsirova mənim rezidenturamı oxuyur, çox ağıllıdır, onunla fəxr edirəm. Mən də bu yaxınlarda onlayn görüş vasitəsilə Azərbaycandan olan bir qrup gənc həkim və tələbə ilə görüşdüm və Amerikada rezidenturaya hazırlaşmağın nüanslarını müzakirə etdik.

- Bakı sizin üçün nədir?

- Bakı dostdur, ailədir. Bura Vətəndir.

- 44 günlük müharibədə Azərbaycanın qələbəsini necə qarşıladınız?

- Çox narahat oldum, qürurlandım, ağladım, qeyd etdim, uşaqlara bunun nə qədər vacib olduğunu, niyə olduğunu söylədim. İmkan daxilində Azərbaycan əsgərləri üçün ianə toplayan xeyriyyə fondunda iştirak edirdik. Yaxın ailə dostumuz Nərgiz Zeynalova var, o mənə Xarıbülbül nişanlarını gətirib və mən onları fəxrlə taxıram. Bu qələbəni təmin edən hər kəsə təşəkkür edirəm.

Tərcümə - Elçin Bayramlı