Ana olmaq üçün ən doğru yaş hansıdır? Bioloji imkanlar və sağlamlıq riskləri - ARAŞDIRMA

Ana olmaq hər bir qadının həyatında mühüm qərarlardan biridir. Lakin bu qərarın nə zaman verilməsi ilə bağlı vahid yanaşma yoxdur. Bəzi qadınlar iyirmili yaşlarında ana olmağa üstünlük verir, digərləri təhsilini başa vurmağı, karyerasını qurmağı və maddi sabitliyini təmin etməyi gözləyir. Sonrakı yaşlarda ana olmaq istəyən qadınların sayı da artır. Bəs tibbi baxımdan ana olmaq üçün ən əlverişli yaş hansıdır? Erkən yaşda hamiləlik daha sağlam nəticələrə yol açır, yoxsa qadının həyat təcrübəsinin artması və psixoloji cəhətdən yetkinləşməsi daha vacibdir?

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Əslində, bu suala cavab verərkən iki mühüm məqamı fərqləndirmək lazımdır: qadının bioloji baxımdan hamilə qalmaq imkanları və analığa fiziki, psixoloji və sosial hazırlığı. Çünki hamiləlik yalnız uşağın dünyaya gətirilməsi deyil, həm də qadının sağlamlığını, ailə münasibətlərini, həyat tərzini və gələcək planlarını əhatə edən uzunmüddətli məsuliyyətdir.

Bioloji baxımdan ən əlverişli dövr hansıdır?

Tibbi məlumatlara əsasən, qadınların reproduktiv imkanlarının ən yüksək olduğu dövr gec yeniyetməlik yaşlarından iyirmili yaşların sonunadək olan mərhələdir. Yaş artdıqca hamilə qalma ehtimalı tədricən azalır. Bu azalma 30 yaşdan sonra daha nəzərəçarpan olur, 35 yaşdan etibarən isə proses sürətlənir. 40 yaşa yaxın təbii yolla hamilə qalmaq ehtimalı daha da aşağı düşür.

Amerika Mamalıq və Ginekoloqlar Kollecinin (ACOG) məlumatına görə, sağlam cütlüklərdə qadının 20-li yaşlarında və 30 yaşlarının əvvəlində bir menstrual dövr ərzində hamilə qalma ehtimalı təxminən 25–30 faizdir. 40 yaşda bu göstərici bir menstrual dövr üçün 10 faizdən aşağı düşə bilər. Bununla belə, bu rəqəmlər ümumi göstəricilərdir və konkret qadının hamilə qalma ehtimalını dəqiq müəyyənləşdirmir. Fərdi nəticələr həm qadının, həm də kişinin sağlamlığından və digər amillərdən asılıdır.

Yaş artdıqca reproduktiv imkanların azalmasının əsas səbəblərindən biri yumurtalıqlardakı yumurta hüceyrələrinin sayının və keyfiyyətinin dəyişməsidir. Qadınlar doğulduqları andan etibarən müəyyən yumurta hüceyrəsi ehtiyatına malik olurlar. İllər keçdikcə bu ehtiyat azalır, qalan hüceyrələrdə xromosom dəyişikliklərinin baş vermə ehtimalı isə artır.

Bu səbəbdən ana olmağı planlaşdıran qadının yalnız hazırkı sağlamlıq vəziyyətini deyil, yaş faktorunu da nəzərə alması vacibdir. Bununla belə, yaş reproduktiv sağlamlığa təsir edən yeganə amil deyil. Hormonal pozuntular, endometrioz, uşaqlıqla bağlı bəzi problemlər, çəki dəyişiklikləri və digər sağlamlıq vəziyyətləri də hamilə qalmaq imkanlarına təsir göstərə bilər.

Mənbə: ACOG — “Having a Baby After Age 35: How Aging Affects Fertility and Pregnancy”.

20–29 yaş: Hamiləlik üçün əlverişli bioloji dövr

İyirmili yaşlar qadınların reproduktiv imkanlarının yüksək olduğu dövr hesab edilir. Bu yaşlarda yumurta hüceyrələrinin keyfiyyəti, ümumilikdə, daha əlverişli olur və yaşla əlaqəli bəzi hamiləlik riskləri nisbətən aşağı səviyyədə qalır.

Bu dövrdə hamilə qalmaq ehtimalı daha yüksək olsa da, bu, hər bir qadının problemsiz hamiləlik keçirəcəyi və ya mütləq sağlam uşaq dünyaya gətirəcəyi demək deyil. Reproduktiv sağlamlıq, xroniki xəstəliklər, həyat tərzi və hamiləliyə hazırlıq nəticəyə təsir edən əsas amillər sırasındadır.

Digər tərəfdən, iyirmili yaşlarda ana olmaq qadının həyat təcrübəsinin, maddi imkanlarının və emosional hazırlığının artıq formalaşdığı mənasına gəlmir. Bəzi qadınlar bu yaşlarda analığa tam hazır olur, digərləri isə təhsil, karyera və şəxsi inkişaf baxımından özlərini hələ hazırlıq mərhələsində hiss edirlər.

Deməli, bioloji baxımdan əlverişli dövrdə olmaq qadının mütləq həmin yaşlarda ana olmalı olduğu anlamına gəlmir. Qərar verilərkən həm sağlamlıq, həm də şəxsi həyat şəraiti nəzərə alınmalıdır.

30–34 yaş: Ana olmaq üçün gecikmiş dövr deyil

Cəmiyyətdə bəzən 30 yaşdan sonra ana olmağın gecikmiş qərar olduğu düşünülür. Halbuki bu yanaşma tibbi baxımdan düzgün deyil. 30–34 yaş aralığında bir çox qadın təbii yolla hamilə qala və sağlam uşaq dünyaya gətirə bilir.

Bu yaşlarda qadınların bir qismi artıq təhsilini başa vurmuş, peşəkar fəaliyyətində müəyyən mövqe qazanmış və ailə həyatını daha sabit şəkildə qurmuş olur. Həyat təcrübəsi və məsuliyyət bölgüsü də analığa uyğunlaşmağa kömək edə bilər.

Bununla yanaşı, 30 yaşdan sonra reproduktiv imkanların tədricən azaldığını nəzərə almaq lazımdır. Hamilə qalmaq bəzi qadınlarda daha uzun çəkə bilər. Buna görə də uşaq sahibi olmağı planlaşdıran qadınların sağlamlıqlarını əvvəlcədən qiymətləndirmələri və mümkün risklər barədə həkimlə məsləhətləşmələri məqsədəuyğundur.

Əsas məqam budur ki, 30 yaş qadının ana olmaq imkanlarının bitdiyi sərhəd deyil. Bu yaşdan sonra da sağlam hamiləlik mümkündür. Sadəcə, yaş artdıqca fərdi sağlamlıq vəziyyətinə daha diqqətlə yanaşmaq vacibdir.

35 yaşdan sonra hamiləlik: Risklər nə qədər artır?

35 yaşdan sonra hamiləlik tibbdə daha diqqətli müşahidə tələb edən vəziyyətlərdən biri kimi qiymətləndirilir. Bunun səbəbi həmin yaşdan etibarən bəzi risklərin artmasıdır. Lakin 35 yaşın xüsusi sərhəd kimi qəbul edilməsi o demək deyil ki, qadın həmin yaşa çatan kimi hamiləlik təhlükəli olur.

ACOG-un məlumatlarına görə, yaş artdıqca hamiləlik dövründə gestasion diabet, yüksək qan təzyiqi, preeklampsiya, vaxtından əvvəl doğuş və qeysəriyyə əməliyyatına ehtiyac kimi risklərin ehtimalı arta bilər. Düşük və bəzi xromosom anomaliyalarının yaranma ehtimalı da yaşla yüksəlir.

Bu risklər bütün qadınlarda eyni səviyyədə deyil. Məsələn, 36 yaşında olan, xroniki xəstəliyi olmayan və sağlam həyat tərzi keçirən qadınla eyni yaşda olub yüksək qan təzyiqi və ya diabeti olan qadının hamiləlik riskləri fərqlənə bilər.

Məhz buna görə hamiləliyin planlaşdırılması zamanı yalnız yaş göstəricisinə əsaslanmaq düzgün deyil. Qadının ümumi sağlamlıq vəziyyəti, əvvəlki hamiləlikləri, istifadə etdiyi dərmanlar və digər fərdi xüsusiyyətləri də nəzərə alınmalıdır.

35 yaşdan sonra ana olmaq istəyən qadınlar üçün hamiləlikdən əvvəl həkim müayinəsi, hamiləlik dövründə müntəzəm prenatal nəzarət və tövsiyə olunan müayinələrin vaxtında aparılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Mənbə: ACOG — “Pregnancy at Age 35 Years or Older”.

40 yaşdan sonra ana olmaq mümkündürmü?

Bəli, 40 yaşdan sonra da ana olmaq mümkündür. Bu yaşda təbii yolla hamilə qalan və sağlam uşaq dünyaya gətirən qadınlar var. Lakin belə hamiləliklərdə reproduktiv imkanların azalması və bəzi tibbi risklərin yüksəlməsi nəzərə alınmalıdır.

40 yaşdan sonra yumurta hüceyrələrinin sayı və keyfiyyəti daha çox azaldığından hamilə qalmaq çətinləşə bilər. Hamiləlik baş verdikdə isə düşük, xromosom anomaliyaları, gestasion diabet və yüksək qan təzyiqi kimi problemlərin ehtimalı arta bilər.

Bu yaşda hamiləliyi planlaşdıran qadınların uzun müddət gözləmədən ginekoloqa müraciət etməsi tövsiyə olunur. Həkim reproduktiv sağlamlığı qiymətləndirərək uyğun müayinələri və mümkün addımları müəyyən edə bilər.

Sonsuzluqla bağlı müayinə üçün də yaş mühüm meyardır. ACOG 35 yaşdan yuxarı qadınlara müntəzəm qorunmasız cinsi əlaqəyə baxmayaraq altı ay ərzində hamiləlik baş vermədikdə müayinəyə başlamağı tövsiyə edir. 40 yaşdan yuxarı qadınlarda isə hamiləlik cəhdlərinə başlamazdan əvvəl həkimlə məsləhətləşmək məqsədəuyğundur.

Burada vacib olan qadınları yaşlarına görə qorxutmaq deyil, onların vaxtında düzgün tibbi məlumat almasını təmin etməkdir.

Ana olmaq üçün yalnız bioloji yaş kifayət edirmi?

Ana olmaq üçün ən doğru yaş müzakirə edilərkən diqqət yalnız yumurta hüceyrələrinin keyfiyyətinə və hamiləlik ehtimalına yönəldilməməlidir. Çünki analıq uzunmüddətli fiziki, emosional və sosial məsuliyyət tələb edir.

Uşağın dünyaya gəlməsi ailənin gündəlik həyatını, yuxu rejimini, maddi xərclərini, valideynlərin iş həyatını və şəxsi münasibətlərini dəyişə bilər. Buna görə də qadının və ailənin bu məsuliyyətə nə dərəcədə hazır olması da mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Psixoloji hazırlıq dedikdə hər bir qadının bütün çətinliklərə əvvəlcədən hazır olması nəzərdə tutulmur. Əsas məsələ uşağa qayğı göstərmək məsuliyyətini qəbul etmək, çətinliklərlə qarşılaşdıqda dəstək ala bilmək və yeni həyat şəraitinə uyğunlaşmağa hazır olmaqdır.

Maddi sabitlik də nəzərə alınmalı amillərdəndir. Uşağın qidalanması, sağlamlığı, təhsili və gündəlik ehtiyacları ailədən müəyyən resurslar tələb edir. Bununla belə, ideal maddi şəraitin yaranmasını gözləmək də hər kəs üçün mümkün deyil. Əsas olan ailənin real imkanlarını qiymətləndirməsi və məsuliyyətləri bölüşdürməsidir.

Beləliklə, analığa hazırlıq təkcə yaşla müəyyən edilmir. Qadının şəxsi istəyi, sağlamlığı, emosional vəziyyəti, ailə dəstəyi və həyat şəraiti birlikdə qiymətləndirilməlidir.

İlk dəfə ana olmaqla ikinci dəfə ana olmaq arasında fərq varmı?

Ana olmaq üçün yaş müzakirə edilərkən qadının ilk dəfə, yoxsa ikinci və ya üçüncü dəfə ana olması da nəzərə alınmalıdır. Lakin əvvəlki hamiləliyin olması növbəti hamiləliyin mütləq problemsiz keçəcəyinə zəmanət vermir.

Əvvəlki hamiləlik və doğuş zamanı yaranmış ağırlaşmalar, doğuş üsulu, ananın sağalma vəziyyəti və mövcud xəstəliklər növbəti hamiləliyin planlaşdırılmasına təsir göstərə bilər.

Xüsusilə qeysəriyyə əməliyyatı keçirən qadınlar növbəti hamiləlikdən əvvəl həkimlə məsləhətləşməlidirlər. Hamiləliklər arasında uyğun intervalın seçilməsi ananın bərpası və növbəti hamiləliyin təhlükəsizliyi baxımından vacibdir. Bu interval qadının əvvəlki doğuşunun xüsusiyyətlərinə və sağlamlıq vəziyyətinə əsasən müəyyənləşdirilməlidir.

Deməli, ikinci dəfə ana olmaq istəyən qadın üçün də yalnız yaş göstəricisinə əsaslanmaq kifayət deyil. Əvvəlki hamiləliyin gedişi və orqanizmin bərpa vəziyyəti də qiymətləndirilməlidir.

Hamiləliyə hazırlaşarkən nələrə diqqət edilməlidir?

Ana olmağı planlaşdıran qadınların hamiləlikdən əvvəl tibbi müayinədən keçməsi bir sıra risklərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər.

İlk növbədə, ümumi sağlamlıq vəziyyəti qiymətləndirilməli, xroniki xəstəliklər və hormonal problemlər varsa, onların nəzarətdə saxlanılması təmin edilməlidir. Qadın istifadə etdiyi dərmanlar barədə həkimə məlumat verməli, onların hamiləlik dövründə uyğunluğunu dəqiqləşdirməlidir.

Hamiləlikdən əvvəl fol turşusunun qəbulu da mühüm profilaktik tədbirlərdəndir. Onun dozası və qəbul vaxtı ilə bağlı həkimin tövsiyələrinə əməl etmək lazımdır. Balanslaşdırılmış qidalanma, sağlam çəkinin qorunması, siqaretdən və alkoqoldan uzaq durmaq da hamiləliyə hazırlığın vacib hissəsidir.

Qalxanabənzər vəz xəstəlikləri, diabet, yüksək qan təzyiqi və digər xroniki vəziyyətləri olan qadınlar hamiləliyi əvvəlcədən planlaşdırmalıdırlar. Belə hallarda xəstəliyin nəzarətdə saxlanılması həm ana, həm də körpənin sağlamlığı üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Nəticə: Ana olmaq üçün universal yaş yoxdur

Ana olmaq üçün ən doğru yaş barədə danışarkən bioloji imkanlarla şəxsi hazırlığı bir-birindən ayırmaq mümkün deyil. Bioloji baxımdan qadınların reproduktiv imkanları, ümumilikdə, iyirmili yaşlarda daha yüksək olur və yaş artdıqca azalır. Xüsusilə 35 yaşdan sonra bəzi hamiləlik riskləri yüksəlir, 40 yaşdan sonra isə hamilə qalmaq ehtimalı daha da aşağı düşür.

Lakin bu göstəricilər 30, 35 və ya 40 yaşdan sonra ana olmağın mümkün olmadığı anlamına gəlmir. Bir çox qadın bu yaşlarda sağlam hamiləlik keçirir. Eyni zamanda, gənc yaşda olmaq da problemsiz hamiləliyə zəmanət vermir.

Ən düzgün yanaşma qadının özünü başqaları ilə müqayisə etməməsi, cəmiyyətin təzyiqi ilə qərar verməməsi və sağlamlıq vəziyyətini nəzərə alaraq plan qurmasıdır. Çünki ana olmaq üçün uyğun vaxt yalnız təqvimdəki rəqəmlə deyil, qadının bioloji imkanları, sağlamlığı, şəxsi istəyi və həyat şəraiti ilə müəyyənləşir.

Ayşən Vəli