Payız depressiyasının səbəbləri nələrdir? - ARAŞDIRMA

Mövsümi depressiya payız və qış aylarında baş verən mövsümi dəyişən pozğunluqdur. Çox vaxt payızda başlayır və qış boyu davam edir. Yaz və yay aylarında nadir hallarda müşahidə olunur. Xüsusilə, payız və qış dövründə depressiya əhval-ruhiyyəsinin bir çox səbəbi ola bilər. Ancaq məlumdur ki, günəş işığının azalması mövsümi depressiyaya səbəb olan ən mühüm faktordur. Nəticədə, melatonin və serotonin hormonlarında disbalanslılıq yaranır.

Bu əhval pozğunluğunun yaranmasında və yaxşılaşmasında ən mühüm faktor onun mövsümlə bağlılığıdır. Əhval pozğunluğu eyni mövsümi dövrdə başlayır, ilin digər fəsillərində isə yaxşılaşma müşahidə olunur. Yaydan qışa keçiddə temperaturun azalması, gündüzün qısalması, yarpaqların tökülməsi, yağış və qarın başlaması kimi mövsümi dəyişikliklər bəzi insanların psixi quruluşunda fərqliliklərə səbəb olur.

Mövsümi dəyişikliklər həm psixoloji, həm də fizioloji təsir göstərir. Xüsusilə payız və qış dövründə depressiya əhval-ruhiyyəsinin bir çox səbəbi ola bilər.

Epifiz vəzi qaranlıqda melatonin hormonu istehsal edir. Bu hormon fiziki enerjini ləngidir, yuxulu edir və yorğunluq hissi yaradır. İnsan gecələr nə qədər yaxşı yatsa da, özünü rahat hiss edə bilmir və gündüz yuxu ehtiyacı yaranır. Belə ki, qışda günlərin qısa olması və kifayət qədər günəş işığı ala bilməmək melatonin hormonunun sıx miqdarda ifraz olunmasına səbəb olur. Melatonin səviyyəsi artdıqca, serotonin səviyyəsi azalır və depressiyaya səbəb olur. Ona görə də insanda mövsümi depressiya əlamətləri də özünü göstərir.

Qadınlarda kişilərə nisbətən daha tez-tez müşahidə olunur. Şimal yarımkürəsində, xüsusilə Skandinaviya ölkələrində, fəsilləri aydın şəkildə ayırd etmək mümkün olan bölgələrdə mövsümi depressiyaya çox rast gəlinir.

Mövsümi depressiyanın simptomları:

* Yorğunluq

* Zəiflik

* Yuxusuzluq və ya həddindən artıq yuxululuq

*istəksiz olmaq

* Aşağı enerji

* Özünü bədbəxt və daim kədərli hiss etmək

* Dəyərsizlik hissi

* özünü günahkar hiss etmək

*Həddindən artıq çəki artımı (iştahın artması, xüsusən də karbohidratla zəngin pəhriz)

*Qıcıqlanma

* əsəbi hiss

* Fokuslanma problemi

* İntihar düşüncəsi və intihara meyl

* Anksiyete pozğunluqları

Mövsümi depressiya üçün məsləhətlər:

* Günlər qısalmağa başlayanda günəş enerjisindən yararlanmağa çalışın.

* Gün ərzində pərdələrinizi açıq saxlayın. Qoy günəş evinizə girsin.

* Səhər tezdən durmağa çalışın. Erkən qalxmaq sizin üçün çətin olsa da, özünüzü motivasiya edin və çox yatmayın.

* Qidalanmanıza diqqət edin. Yağlı və karbohidratlı qidalar yemək istəyiniz arta bilər.Sağlam qidalanmaya diqqət edin.

* Bol su içməyə çalışın.

* D vitamini və Omeqa 3 qəbulunuza diqqət edin.

* Sizin üçün yaxşı olan fəaliyyətlərlə məşğul olun. İdman, velosiped sürmə, yoqa, üzgüçülük, meditasiya, nəfəs məşqləri və s.

* İş mühitində olarkən qısa fasilələr verə bilərsiniz. Gün ərzində təmiz hava ala biləcəyiniz eyvan və ya teras varsa, burada fasilə verin.

* İctimai ətrafınızdan və gündəlik işinizdən uzaq durmayın.

*Payız-qış mövsümlərində peşəkar dəstək almağı laqeyd yanaşmayın.Müvəqqəti bir vəziyyət olsa da, müalicə olunmadıqda həyat keyfiyyətinə ciddi təsir edir.

Payız depressiyasında insanın özünü tez-tez bədbəxt, depressiyaya düşdüyünü və yorğun hiss edir.
Səhər yorğun oyanmaq, əsəbilik, ağlama, diqqətin yayınması, maraq və istək itkisi, əzələ və oynaq ağrıları kimi depressiya əlamətləri ola bilər. Payız depressiyasında yuxunun azalması və digər depressiyalarda iştahanın azalması əvəzinə, həddindən artıq yemək və qida qəbulu və s. çəki artımı, karbohidratlı qidalar qəbul etmək istəyi, gündüz yuxululuğu və yatmaq istəyinin artması. Əgər insan ən azı iki həftə ərzində bu simptomlardan beş və ya daha çoxunu yaşayırsa, mütləq psixiatrla məsləhətləşməlidir. Nizamlı yuxu, sağlam qidalanma, açıq havada gəzinti, günəşdə gün işığından daha çox faydalanmaq, özünü yaxşı hiss etmək, insanlarla daha çox vaxt keçirmək və hobbi kimi tədbirlər payız depressiyası riskini azaldır. Payız depressiyasının müalicəsində psixoterapiya, dərman müalicəsi və ya fitoterapiya üsulları psixiatrın buna görə təyin edəcəyi üsullardır.

Payız depressiyasının qarşısını almaq mümkündürmü?

Havanın soyuq və ya sərin olduğu günlərdə də mümkün qədər gün işığından yararlanın.

İdmana vaxt ayırın.

Çox yatmayın, özünüzü erkən qalxmağa təşviq edin.

Karbohidrat və şəkərlə zəngin qidalardan uzaq durun.

Sosial həyatınızı zövqlü edəcək hobbi əldə edin.

Mövsümi pozğunluq psixiatr tərəfindən uyğun görülən hallarda psixoterapiya və dərman dəstəyi ilə müalicə olunan bir xəstəlikdir.

Həmçinin, parlaq işıq terapiyası (fototerapiya) mövsümi depressiya üçün effektiv müalicədir. Depressiya əlamətlərini yaxşılaşdırmağa, antidepresanların təsirini artırmağa, sirkadiyalı ritmi tənzimləməyə və yuxu keyfiyyətini artırmağa kömək edir.

Payız depressiyasının əlamətlərini minimuma endirmək üçün özünüzü yaxşı hiss etməyə kömək edəcək fəaliyyətlər əldə etmək faydalı olacaq. Mövsümi depressiyanın müvəqqəti olduğunu unutmayın. Bu fəsillərdə günəşli olan isti iqlimlərə səyahət etməyi üstün tuta bilərsiniz. Gün ərzində kifayət qədər günəş işığı almaq, sağlam qidalanmaq, yuxu rejimi yaratmaq və özünüzə vaxt ayırmaq stresinizi azaltmağa və motivasiyanızı artırmağa kömək edəcək. Yaşadığınız bu depressiv vəziyyət uzun müddət davam edərsə və həyat keyfiyyətinizə təsir edərsə, psixiatriyadan mütəxəssis dəstəyi almalısınız.