Doğrudanmı, “geriyə dönüş yoxdur?”...

Beləliklə, Putin və Lukaşenko inteqrasiya yolunda böyük bir addım atdılar. Yəni belə görünür ki, Rusiya və Belarus prezidentlərinin çoxsaylı görüşləri nəhayət ki, məntiqi nəticəsini verdi. Belə ki, 4 saat davam edən danışıqlardan sonra Vladimir Putin və Aleksandr Lukaşenko iki ölkənin inteqrasiyası üçün 28 yol xəritəsinin hamısının razılaşdırıldığını elan etdilər.

İndiyə qədər Putin və Lukaşenko konkret bir sənəd şəklində heç bir şeyi ictimaiyyətə təqdim etməsələr də, amma indi strateji bir qərarın verildiyi aydındır. Beləliklə, Minsk üçün həssas qaz məsələləri də daxil olmaqla bütün uyğunsuzluqlar aradan qaldırıldı. Göründüyü kimi, Batkanın tez-tez xatırladığı suverenlik itkisinə olan qəzəbi…

Qeyd edək ki, razılaşdırılan 28 bəndin çoxu iqtisadiyyatla bağlıdır. Yəni ölkələr vahid sənaye və makroiqtisadi siyasətə keçməyə qərar verdilər. Rusiya və Belarusiya ödəniş sistemləri inteqrasiya olunacaq. Bildirək ki, Lukaşenko yaxın gələcəkdə vahid valyutanın müzakirə olunacağını da istisna etməsə də, amma Putin bu barədə danışmağın hələ tez olduğunu Lukaşenkonun diqqətinə çatdırıb. Yəni bu barədə danışmaq hələ tezdir və ilk növbədə, makroiqtisadi siyasətlə bağlı razılığa gəlmək lazımdır. Yəni 28 yol xəritəsinə uyğun olaraq informasiya təhlükəsizliyi, gömrük, vergi və enerji sahələrində əməkdaşlıq dərinləşdirilməlidir.

Putinlə Lukaşenko enerji sektorunda da ortaq dil tapdılar. Rusiyadakı vergi manevrindən sonra Belarus təmizlənmiş rus yanacağını Avropaya sərfəli qiymətə satmaq imkanından məhrum edildi. Bundan əlavə, Lukaşenko Rusiyanın qardaş ölkəyə qazı çox baha satmasından daim şikayətlənirdi.

Ancaq bir gün əvvəl iki prezident 1 dekabr 2023 -cü ilədək vahid enerji bazarı yaratmaqla bağlı qəti qərar verdilər. Birlik dövləti təkcə iş adamları üçün deyil, vətəndaşlar üçün də eyni şəraiti təmin edəcək. Rusiya və Belarus vətəndaşları sosial və iqtisadi sahələrdə bərabər hüquq və imkanlardan istifadə edəcəklər. Putinin sözlərinə görə, onların həyat səviyyələrini yaxşılaşdırmaq üçün də şərait yaradılacaq.

İnteqrasiya təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı nəzərdə tutur. Lukaşenko və Putin ortaq müdafiə məkanının yaradılması məsələsini müzakirə ediblər. Bu prosesin bir hissəsi Qərbin müntəzəm hərbi təlimləridir. Lukaşenko iki ölkənin hərbi təhdidlərə qarşı mübarizəni gücləndirəcəyini bildirib. Belarusiya məsələsində, sərhədləri yaxınlığında davamlı olaraq keçirilən hərbi təlimlər və NATO ölkələri tərəfindən Lukaşenkanın devrilməsi cəhdləri nəzərə alınmaqla, bu olduqca aktual bir məsələdir. Putin bu barədə Federal Məclisə mesajında ​​açıq şəkildə danışdı və Minskin blokadaya alınmasını sui-qəsd etdiyini xatırlatdı: "Çevrilişlər təşkil etmək, yüksək vəzifəli məmurlar da daxil olmaqla siyasi sui-qəsd planlarını həyata keçirmək praktikası həddindən artıq çoxdur, bütün sərhədlər artıq keçilib". Buna görə də, iki prezident, Lukaşenkonun fikrincə, hərbi təhdidlərə qarşı mübarizəni gücləndirəcək.

Tam hüquqlu Birlik Dövlətinin siluetini çəkərkən Putin və Lukaşenko da yaxınlaşmaq üçün taktiki addımlar atdılar. Beləliklə, Putin qazla bağlı güzəştə getdi. Belarus üçün qazın qiyməti gələn il artmayacaq və min kubmetr üçün 128 dollar səviyyəsində qalacaq. İnflyasiyaya indekslənməyəcəklər. Bundan əlavə, ölkələr arasında hava nəqliyyatı ilə bağlı bütün məhdudiyyətlər ləğv edilib. Rusiya çətin maliyyə vəziyyətində (NATO ölkələrinin pandemiyası və sanksiyaları səbəbindən) bir müttəfiqinə sponsorluq etməyə davam edəcək. 2022-ci ilin sonuna qədər Moskva Minskə 630-640 milyon dollara qədər kredit verəcək.

Putinlə Lukaşenko arasındakı görüş iki ölkənin inteqrasiya yolunda qəti bir irəliləyiş oldu. Yəni ümumi xətt işarə edildi. Eyni zamanda, Moskvanın Minskin suverenliyinə həssas mövzular qaldırmaması da maraqlıdır. Putin Moskvada Mərkəzi Bankla ortaq valyuta yaratmaq istəyə bilər, amma bu hələ tezdir. Putin tək bir parlament mövzusunda da ehtiyatlıdır və bu məsələni gələcək üçün təxirə salır. Digər tərəfdən, əvvəllər qazın yüksək qiymətlərindən şikayətlənən və hər fürsətdə Belarusun heç vaxt Rusiya ilə vahid bir dövlətə çevrilməyəcəyini xatırladan Lukaşenkanın inteqrasiya impulslarını fərq etməmək olmaz. Dünənki görüşdə Lukaşenko dedi ki, Minsk və Moskva lazım olsa daha da yaxınlaşa bilərlər. (…deyim ki, bu, belarus müxalifətinə bir növ gözdağı verməyə bənzəyir-A.B.)

Əgər əvvəllər Lukaşenko seçicilərinə Rusiyanın Belarusu udmadığı mövzusunda bəhanələr gətirmişdisə, indi Rusiya vətəndaşlarına bəhanə gətirir və bunun qarşılıqlı faydalı bir birlik olduğunu söyləyir: “İnteqrasiyamızın tənqidçilərindən soruşmaq istəyirəm: harada Rusiya Federasiyasının ayağındakı ağırlığı görürsən?! Rusiya və Belarus xalqları üçün pis bir şey yoxdur! Hər şey firavanlığın artması üçün nəzərdə tutulmuşdur”.

Ritorika ritorikadır, lakin artıq konkret addımlar atılıb. Son tarix təyin olundu. İlin sonunadək, Rusiya və Belarusiya İttifaqı Dövləti Ali Dövlət Şurasının iclasında 28 birlik proqramının nəhayət təsdiqlənməsi lazım olacaq. Payızın sonuna qədər Putin, ehtimal ki, inteqrasiya mətninin son təsdiqlənməsi üçün Minskə səfər edəcək. Beləliklə, Putin və Lukaşenko Birlik Dövlətinin yaranması yolunda böyük bir səhifə açmağı bacardılar, deməli (?) geriyə dönüş yoxdur...?

Ağasəf Babayev

(Yazı rus saytlarında yer alan materialları əsasında hazırlanıb)