Səudiyyə şahzadəsinin həyatı təhlükədə - AKTUAL

Ər-Riyad Vaşinqtona fələstinlilərin maraqları uğrunda mübarizədə mövqeyini izah edib

İsraillə münasibətlərin normallaşması Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhd şahzadəsi bin Salman ilə ABŞ administrasiyasının nümayəndələri, xüsusən də Antoni Blinkenlə təmaslar Yaxın Şərqdə hər kəsə nəsib olmur. Şahzadə Məhəmməd bin Salman Vaşinqtona xəbərdarlıq edib ki, İsraillə münasibətlərin normallaşdırılmasına dair razılaşma onun həyatı bahasına başa gələ bilər. Taxtın varisi təklif edib ki, ərəb-yəhudi normallaşması haqqında müqavilənin bağlanması Fələstin dövlətinin yaradılması ilə bağlı dəqiq qərar verilmədən baş verərsə, onun həyatına qəsd edilə bilər. Qərb nəşrləri bu cür bəyanatları Ağ Evə mənəvi təzyiq cəhdi adlandırır. Bununla belə, Qəzzadakı müharibə ərəb hökumətlərini narahat edir.

Vəliəhd şahzadə Məhəmməd narahatlığını amerikalı konqresmenlərlə bölüşüb, media söhbət iştirakçılarına istinadən xəbər verir. “Səudiyyəlilər Fələstinin taleyindən dərin narahatdırlar və bütün Yaxın Şərq dərin narahatlıq yaşayır”, – nəşrin mənbələrindən biri taxt varisinin dediklərini şərh edib. “Mənim İslam ziyarətgahlarının mühafizəçisi kimi fəaliyyətim bölgəmizdəki ən aktual ədalət məsələsini həll etməsəm, kövrək olacaq". Vəliəhd etiraf edib ki, 1981-ci ildə İsraillə sülh müqaviləsi bağladıqdan sonra öldürülən Misir lideri Ənvər Sadatın taleyi onu gözləyə bilər.

Vəliəhd şahzadə Məhəmmədin saray çevrilişi riski ilə üzləşməsi ilə bağlı şayiələr 2017-ci ildən, o, taxt-tac varisliyinə zorla müdaxilə edərək, qardaşı Məhəmməd bin Nayefi taxt-tac iddiasından əl çəkməyə məcbur etdiyi vaxtdan yayılıb. Eyni zamanda vəliəhd Səudiyyə elitasına qarşı güclü repressiv kampaniyaya başlayıb, nüfuzlu biznesmenləri, məmurları və kral ailəsinin üzvlərini korrupsiyada ittiham edib. Onun sosial və iqtisadi islahatları, o cümlədən gender ayrı-seçkiliyinin azaldılması və iqtisadi diversifikasiya ABŞ-da müsbət qarşılansa da, onun repressiya siyasəti imic səhvinə çevrilib. Reputasiya böhranı 2018-ci ildə rejim tənqidçisi Camal Qaşıqçının qətli ilə yekunlaşıb.

O zaman insayderlər iddia edirdilər ki, Məhəmməd ölkənin iqtisadi paytaxtı, Qırmızı dənizdə yerləşən Ciddə şəhərində dayanmış şəxsi yaxtada həyatı üçün qorxduğundan gecələyir. Sosial şəbəkələrin ərəbdilli seqmentində taxt-tac varisinə sui-qəsd cəhdi ilə bağlı son şayiələr bu ilin mayında ortaya çıxıb. Daha sonra söhbət onun avtomobilinin partladılmasından gedirdi. Bununla belə, ümumilikdə şayiələr dezinformasiya müharibəsinin elementi kimi görünürdü. Rəqib ərəb dövlətləri cəmiyyətdə gərginliyi artırmaq üçün tez-tez bir-birinə qarşı belə kampaniyalar aparırlar.

Qərb nəşrləri vəliəhdin Sədatın taleyinə müraciət etmək cəhdini şantaj vasitəsi adlandırır. Prezident Cozef Bayden administrasiyasının Benyamin Netanyahunun başçılıq etdiyi hökumətə diplomatik təzyiqi artırmasında və Yaxın Şərqdəki müttəfiqini hökumətə güzəştə getməyə məcbur etməsində maraqlıdır. Bununla belə, Məhəmmədlə söhbətin iştirakçıları iddia edirlər ki, o, İsraillə normallaşma sazişi bağlamaqda qərarlıdır - hətta onunla bağlı risklərə baxmayaraq, çünki hakim palata "İbrahim" razılaşmalarını krallığın gələcəyi üçün kritik hesab edir. Bəzi məlumatlara görə, Səudiyyə Ərəbistanı hətta ABŞ-a güzəşt kimi Çinlə əlaqələri məhdudlaşdırmağa hazır olduğunu bildirib.

Eyni zamanda, Səudiyyə cəmiyyətinin - hətta Qəzza zolağında müharibənin ilk aylarında belə - İsrailə münasibətini sərtləşdirdiyini görməmək çətindir. Vaşinqton Yaxın Şərq Siyasəti İnstitutunun (WINEP) dekabr ayında keçirdiyi sorğuda krallığın sakinlərinin 96%-nin ərəb dünyasının HƏMAS-a qarşı hücumuna etiraz olaraq yəhudi dövləti ilə bütün diplomatik, siyasi, iqtisadi və bütün digər əlaqələri dərhal kəsməsini istədiyini göstərdi. Bu, Səudiyyənin hakim evini daxili siyasətin bütün sərtliyinə baxmayaraq, ictimai əhval-ruhiyyəni nəzərə almağa məcbur edir.

Qeyd edək ki, İsrail cəmiyyəti mövcud vəziyyətlə bağlı heç də az radikal deyil. Qüds İctimai Əlaqələr Mərkəzinin (JCPA) iyun ayında keçirdiyi sorğuya görə, ölkənin 64%-i Səudiyyə Ərəbistanı ilə razılaşmanın bir hissəsi olaraq Fələstin dövlətinin yaradılması qərarının əleyhinədir. Üstəlik, yəhudi əsilli respondentlərin 74%-i bu ssenariyə qarşıdır.

Vəliəhd şahzadə Məhəmməd həqiqətən də sui-qəsd mövzusundan manipulyasiya məqsədləri üçün istifadə etsə belə, Körfəz ölkələri Qəzzadakı müharibə fonunda sayıqlığını artırmaya bilməzdilər. Avqustun əvvəlində Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin (BƏƏ) Baş Prokurorluğu ölkədən kənarda fəaliyyət göstərən və dövlətin sabitliyinə xələl gətirməyə çalışan gizli təşkilatı müəyyən etdiyini açıqlamışdı. Ədliyyə orqanları öz bəyanatlarında qeyd edirlər ki, struktur hazırkı hakimiyyətin reputasiyasına xələl gətirməyə yönəlmiş dezinformasiya kampaniyaları aparmaq, Əmirlik cəmiyyətini qütbləşdirməyə çalışmaq, eləcə də dövlət təhlükəsizliyini pozmaq üçün xarici kəşfiyyat xidmətləri ilə əməkdaşlıq etməklə məşğul olub.

Əmirlik rəhbərliyi bu müxalifət hüceyrəsini açıq şəkildə Fələstinin Həmas qruplaşmasının əsas təşkilatı olan Müsəlman Qardaşlar hərəkatı ilə əlaqələndirib. Prokuror məxfi strukturun maliyyə nüvəsi kimi Türkiyə və Qətərlə sıx bağlı olan xarici fondları göstərib.

V.SALAH