Putin Mahmud Abbasla nədın danışıb?

Rusiya prezidenti Vladimir Putin çərşənbə axşamı Fələstin lideri Mahmud Abbası Novo-Oqarevodakı iqamətgahında qəbul edib. Görüşün ictimai hissəsində Putin və Abbas BMT Təhlükəsizlik Şurasının bir çox qətnamələrinə uyğun olaraq Fələstin dövlətinin yaradılmasının zəruriliyindən, eləcə də Qəzzada tezliklə atəşkəsin əldə olunmasından danışıblar. Sonuncunun nə dərəcədə mümkün olduğu 15 avqustda İsrail və Qəzzada yerləşən Fələstinin Həmas qrupu arasında dolayı danışıqların yeni raundunun başlamasından sonra bəlli olacaq.

Fələstin liderinin hələ noyabrda Moskvada olacağı gözlənilirdi, lakin sonra o, Yaxın Şərqdəki “çətin vəziyyət” səbəbindən səfəri təxirə salmağa məcbur oldu (bu, Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Mixail Boqdanovun işlətdiyi ifadə idi). Bu, ilk növbədə, İsrailin Fələstinin Həmas qruplaşması ilə oktyabrın 7-də İsrail ərazisinə hücumundan sonra başlayan müharibə demək idi. Müharibə davam edir və vəziyyət asanlaşmayıb, amma Mahmud Abbas yenə də dəvətdən yararlanmaq qərarına gəlib.

Novo-Oqarevoda danışıqları açan Vladimir Putin qeyd edib: “Rusiya bu gün təəssüf ki, öz maraqlarını müdafiə etməli, öz xalqını əlində silahla müdafiə etməlidir. Amma Yaxın Şərqdə baş verənlər, Fələstində baş verənlər təbii ki, bizə də təsirsiz ötüşmür”. Onun sözlərinə görə, Moskva Qəzzanın “mülki əhali arasında itkilərdən” narahatdır: “BMT-nin məlumatına görə, bu, artıq 40 min nəfərdir, əsasən də qadınlar və uşaqlardır”.

Eyni zamanda, humanitar fəlakət hər gün daha da güclənir. Bununla bağlı Rusiya lideri xatırladıb: Moskva Fələstinə 700 tondan çox humanitar yardım göndərib (söhbət 2023-cü ilin oktyabrından 2024-cü ilin iyuluna qədər olan dövrdən gedir).

Vladimir Putin həmçinin qeyd edib ki, Rusiya həmişə Fələstin-İsrail münaqişəsinin sülh yolu ilə həllinin tərəfdarı olub. Onun sözlərinə görə, “bu problemin kökləri keçmişə gedib çıxır” və BMT-nin Fələstində iki dövlətin – ərəb və yəhudi dövlətinin yaradılması ilə bağlı qətnamələrinə məhəl qoymaması ilə bağlıdır. “Biz hesab edirik ki, regionda uzunmüddətli, etibarlı, sabit sülhü təmin etmək üçün BMT-nin bütün qərarlarını yerinə yetirmək və ilk növbədə tamhüquqlu Fələstin dövlətini yaratmaq lazımdır”, - Rusiya lideri vurğulayıb.

Öz növbəsində Mahmud Abbas bu mövqeyinə görə Vladimir Putinə təşəkkür edərək, Rusiya Federasiyasını “Fələstin xalqının ən əziz dostlarından biri” adlandırıb. Putinin ardınca o, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrini də xatırladıb və dünya qurumunu Fələstin dövlətinin yaradılmasına kömək etmədiyinə görə tənqid edib. Eyni zamanda, Abbasın fikrincə, bu ilin iyun ayına qədər Qəzzada atəşkəs tələb edən bütün qətnamələrin qarşısını alan BMT-nin acizliyində ABŞ günahkardır.

Mahmud Abbas vurğulayıb ki, fələstinlilər İordan çayının Qərb Sahilindən (xatırlayırıq ki, Mahmud Abbas və onun Fəth hərəkatındakı tərəfdaşları tərəfindən idarə olunur) və Qəzzadan çıxarılmasını nəzərdə tutan hər hansı mümkün təşəbbüslərlə razılaşmayacaqlar. “Biz bunu qəbul etməyəcəyik, fələstinlilərin Qəzza zolağından, İordan çayının qərb sahilindən, Qüdsdən qovulmasını qəbul etməyəcəyik, bu, XX əsrdə bir neçə dəfə baş verib: 1948-ci ildə, 1967-ci ildə. Və inanırıq ki, sizin dəstəyinizlə məqsədlərimizə çatacağıq”, - Fələstin lideri Vladimir Putinə müraciət edib.

Mahmud Abbas sonuncu dəfə 2021-ci ilin noyabrında Rusiyada olub - onun prezident Putinlə görüşü Soçidə baş tutub. 2022-ci ilin oktyabrında siyasətçilər Qazaxıstanda Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin sammitində görüşdülər. Qəzzada müharibə başlayandan bəri Rusiya və Fələstin liderləri üç dəfə telefonla danışıblar. Eyni müddət ərzində Rusiyaya FƏTH hərəkatının əsas rəqibləri olan HƏMAS-ın nümayəndələri dörd dəfə səfər edib. HƏMAS-ın Moskvaya sonuncu səfəri iyunun sonunda baş tutub - radikal hərəkatın nümayəndə heyətinə qrup rəhbərinin müavini Musa Əbu Mərzuk başçılıq edib.

Hazırda Mahmud Abbasın qarşısında duran vəzifələr arasında Fələstindaxili barışıq da var. Fəth, HƏMAS və digər qruplar hələ də milli birlik hökumətinin yaradılması ilə bağlı razılığa gələ bilmirlər. Və bunsuz hamılıqla tanınan Fələstin dövlətinin yaradılması kimi uzunmüddətli məqsədlərə nail olmaq mümkün deyil. Bu məsələ ilə bağlı müxtəlif Fələstin qüvvələri arasında danışıqlar son aylarda, xüsusən də Pekində və Moskvada aparılıb.
Fələstin yekdilliklə danışsaydı, yəqin ki, daha aktual məsələlərin də həlli daha asan olardı. Əsas məsələ ABŞ, Qətər və Misirin vasitəçiliyi ilə Qəzza üzrə danışıqların uğurla başa çatmasıdır. Növbəti raundun başlanması avqustun 15-də Dohada gözlənilir - həm HƏMAS, həm də İsrail dolayı təmasları davam etdirməkdə maraqlı olduqlarını artıq açıq şəkildə bəyan ediblər. Bunda Həmas-ı Mahmud Abbas da dəstəkləyir: o, dəfələrlə beynəlxalq ictimaiyyəti razılaşmaya razılıq vermək üçün İsrailə təzyiq göstərməyə çağırıb. Düzdür, Vladimir Putinlə görüşün açıq hissəsində Abbas bu mövzuya toxunmadı.

İsrailin "Haaretz" qəzetinin yazdığı kimi, vasitəçilər - ilk növbədə ABŞ - nəyin bahasına olursa olsun, atəşkəsə nail olmaq əzmindədir. Nəşrin yazdığına görə, Vaşinqton İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahunu hədələyib: o, danışıqları pozarsa, ABŞ İsraillə bağlı siyasətini dəyişəcək. Qəzet yazır ki, indiyə qədər Co Bayden administrasiyasının mövqeyi belə idi ki, danışıqların pozulmasında günah yalnız HƏMAS-ın üzərinə düşür, lakin indi Ağ Ev əsas maneəni yəhudi dövlətinin mövqeyində görür.

Qəzzada atəşkəs müzakirələri tezliklə bərpa oluna bilər

Üstəlik, danışıqlar ərəfəsində tez-tez olduğu kimi, gərginləşdirmə oyunu gedir. Belə ki, İsrail avqustun 10-da Qəzzanın mərkəzindəki Ət-Tabain bölgəsində məktəb binasına hücum edib, nəticədə Fələstin tərəfinin məlumatına görə, 90-dan çox insan həlak olub. İsrail ordusu "Həmas"ın komanda və idarəetmə mərkəzinə hücum etdiyini bildirib.

Və avqustun 12-də HƏMAS-ın hərbi qanadı olan Əl-Qəssam Briqadalarının sözçüsü Əbu Obeydə bildirib ki, qrup İsrail girovlarından birini öldürüb. Bu, Oktyabr ayından bəri ilk dəfədir ki, Həmas bir girovun öldürüldüyünü açıq şəkildə elan edir. Bu, əlbəttə ki, danışıqların yeni raundu öncəsi atmosferi bir az da tündləşdirib.

Reuters üç İran rəsmisinə istinadən yazır ki, İran yalnız Fələstin HƏMAS ilə danışıqlar Qəzza zolağında atəşkəs barədə razılığa gələrsə, İsrailə hücumu təxirə salacaq. Qəzza zolağında müharibə ilə bağlı növbəti danışıqlar avqustun 15-də baş tutacaq.

Reuters mənbələrindən biri bildirib ki, Qəzza zolağında danışıqların nəticəsiz qalacağı və ya İsrailin danışıqlarda ayaqlarını uzatdığına inandığı təqdirdə İran Livan Hizbullahı ilə birlikdə İsrail ərazisinə hücum etməyi planlaşdırır. Həmsöhbətlər əlavə ediblər ki, İran son günlər ABŞ daxil olmaqla, Qərb ölkələri ilə mümkün cavab tədbirləri ilə bağlı dialoq aparır.

İran Fələstinin HƏMAS hərəkatının Siyasi Bürosunun rəhbəri İsmayıl Haniyənin Tehranda qətlə yetirilməsinə cavab olaraq İsrailə genişmiqyaslı hücuma başlayacağını vəd edib. Axios-un məlumatına görə, hücum yaxın günlərdə baş verə bilər. İsrail Müdafiə Qüvvələrinin (IDF) nümayəndəsi Daniel Hagari bir gün əvvəl, avqustun 12-də İDF-nin “yüksək hazırlıq səviyyəsində” olduğunu bildirib.

V.SALAH