Suriyanın şimal-şərqindəki ərəb qəbilələri ABŞ-ın dəstəklədiyi kürd qoşunlarının mövqelərinə hücum etməyə cəhd ediblər. Hücum, Amerika protektoratlarının əhalisinin yerli hökumətlərdə etnik ədalətə nail olmaq üçün səfərbər olduğu keçən ilin sentyabrından bəri ən geniş yayılmış hücum idi. Kürd komandirləri deyirlər ki, üsyanı açıq şəkildə Dəməşqdəki mərkəzi hökumət və onun əsas müttəfiqi İran körükləyir. Bu, İran-İsrail gərginliyi fonunda ABŞ qoşunlarını sıxışdırıb çıxarmaq kampaniyasının bir hissəsi kimi görünür.
Toqquşmalar Deyr əz-Zor əyalətinin mərkəzi hakimiyyətin nəzarətində olmayan kənd yerlərində baş verib. ABŞ-a yaxın kürdlərin çoxluq təşkil etdiyi birlik olan Suriya Demokratik Qüvvələri (SDQ) bildirib ki, Dəməşq və Tehranın dəstəklədiyi ərəb qəbilə qrupları neft hasil edən ərazilərə hücuma başlayıb. Bu aksiya SDQ-nin repressiv siyasətindən qəzəblənən ərəb qəbilələrinin Kürd Muxtariyyətinə qarşı mübarizədə birləşmək qərarına gələn ötən ildən bəri ən böyük aksiya adlanır. İranyönlü qüvvələrə yaxın olan Livanın Əl-Mayadin telekanalı hazırkı toqquşmaları “ABŞ tərəfindən işğal olunmuş ərazilərin azad edilməsi əməliyyatı” adlandırıb. Suriyanın əsas neft sərvətinin ABŞ və DSS-in təsir zonalarında cəmləşdiyi məlumdur.
Əl-Məyadin ayrıca bəyanat verib ki, Amerika kontingenti qəbilə birləşmələrinin döyüşçülərinə atəş açıb və hətta hərbi təyyarələrdən istifadə edib. Milis üzvləri, eyni məlumatlara görə, hərbi imkanlardakı əhəmiyyətli balanssızlıq səbəbindən mərmilərin intensivliyini müvəqqəti azaltmağa məcbur oldular. Livan telekanalının yerli mənbələri eyni zamanda bildirib ki, qiyam “ABŞ-ın mövcudluğuna xalq müqavimətinin bir formasıdır”. Onlar açıq şəkildə bildirirlər ki, Pentaqon qoşunlarını çıxarana və bütün etnik qruplar Suriyanın şimal-şərqindəki muxtar administrasiya daxilində qərar qəbuletmə mexanizminə bərabər çıxış əldə edənə qədər bu ərazilərdə qarşıdurmalar davam edəcək.
Bu ilin əvvəlində Pentaqonun Baş Müfəttiş Ofisi qeyd edib ki, Suriyadakı Amerika protektoratları zonasında ərəb qəbilələrinin üsyanı bir neçə ay ərzində “tam hüquqlu müqavimət hərəkatına” çevrilə bilər. Tənzimləyicinin hesabatında qeyd olunurdu ki, yerli etnik qruplardan təşkil olunmuş qruplar əslində yüksək səviyyədə özünütəşkilliyə nail olublar. Tədqiqatda “qəbilə döyüşçüləri Suriya rejimi və onun Fərat çayının qərb sahilindəki İran müttəfiqlərindən açıq dəstək alan, müqavimət döyüşçülərinin yenidən təchiz olunduğu, silahlandırıldığı və hücuma keçə bilən tam hüquqlu müqavimət hərəkatına çevrilib”.
SDQ-nin müxtəlif qəbilə qrupları ilə – həm İranın təsiri altında olan, həm də Suriya Ərəb Ordusunun (Dəməşqin nizami qoşunları) kəşfiyyatı ilə, həm müstəqil, həm də paralel birləşmələrə daxil olan toqquşmaları adi xarakter daşıyır. Zaman-zaman bu və ya digər epidemiyalar fürsətçi xarakter daşıya bilər. Məsələn, hücumlar tez-tez İraqda baş verən hadisələrə görə həyata keçirilir, burada da şiə paramiliter qrupların Amerika hərbçilərinin mövqelərinə hücumları və ABŞ-ın cavab hücumları da davam edir. Yaxud, məsələn, Qəzzada baş verən hadisələrə görə. Amma ümumilikdə Suriyanın şərqindəki gərginlik qalıcıdır.
Amerika qüvvələri və danışıqlar aparan şəxslər hansısa yolla təhlükəsizlik insidentlərini dayandırmağa nail olurlar. SDQ-nin döyüş gücü vaxtaşırı üsyan edənlərin potensialı ilə müqayisə edilə bilməz. Belə epizodların əsas səbəbi Amerikanın mövcudluğu və müvafiq olaraq kürd və qəbilə qüvvələrinin itaətsizliyi deyil. Əsas problemlər gəlir bölgüsü, korrupsiya və DSS daxilində bölmələrin özbaşınalığıdır.
Şərqdə gərginliyi saxlamaq üçün yaranmış vəziyyətdən milislərin və ya müəyyən hücrələrin istifadə etməsi tamamilə təbiidir. Ancaq korrupsiya və özbaşınalıq problemi hökumətyönlü qüvvələr üçün də xarakterikdir. Yəni buradakı daxili və gündəlik dinamika Suriya kəşfiyyatının və iranpərəst birləşmələrin şərqdəki, o cümlədən ABŞ-dakı müxaliflərin həyatını çətinləşdirmək istəyi ilə, eləcə də bəzən Suriyadan kənarda baş verən hadisələrlə üst-üstə düşür. Hazırda Suriya ərazisində “müqavimət oxu” çərçivəsində heç bir ciddi fəaliyyət və Qəzza və İranda baş verən hadisələr nəzərə çarpmır. İsrail Müdafiə Qüvvələrinin qoşunlarının Qəzzaya yeridilməsindən sonra qoşun toplamaq cəhdləri edilib. Ancaq Dəməşqin mövqeyi və müxtəlif oyunçuların təzyiqi səbəbindən işə götürmə fəaliyyəti əslində dayandırılıb.
V.SALAH
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB