İran: İsraili cəzalandırmaq borcu - REAKSİYA

İran Haniyənin qətlinə görə İsraili cəzalandırmaq üçün mənəvi borc olduğunu bəyan edib. Tehran İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının iclasını keçirəcək və bu toplantıda ərəb dövlətlərindən onun Təl-Əvivə qarşı qisas almaq hüququnu dəstəkləməyi tələb edəcək. İran Tehranda yerləşən xarici ölkələrin elçilərini çağıraraq bildirib ki, ölkənin İsraili siyasi avantürizm və qanun pozuntusu adlandırdığı şeyə - HƏMAS lideri İsmayıl Həniyənin bir həftə əvvəl İran paytaxtında öldürülməsinə görə cəzalandırmaq üçün mənəvi borc var.

İran həmçinin çərşənbə günü İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) fövqəladə iclasını təmin edib və bu toplantıda ərəb dövlətlərinə İsrailə qarşı qisas almaq hüququnu dəstəkləmək üçün təzyiq göstərməyə çalışacaq. Bir çox Körfəz liderləri İsrailin hərəkətlərini pisləyir, lakin İranı təmkinli olmağa çağırır. Görüş İƏT-in Səudiyyə Ərəbistanının Ciddə şəhərindəki mənzil-qərargahında baş tutacaq.

İsrail rəhbərliyi İranın hücumuna hazır olduğunu bildirib. Müdafiə naziri Yoav Gallant bazar ertəsi İranın artan təhdidlərinə cavab olaraq bildirib ki, İsrail ordusu "tez hücuma keçməyə" hazırdır. Baş nazir Benyamin Netanyahu isə bazar günü deyib ki, ölkə artıq İran və onun müttəfiqləri ilə çox cəbhəli müharibəyə girib. İranın mərhum prezidenti İbrahim Rəisinin hərbi əməliyyatlar və ya birbaşa iqtisadi sanksiyalar üçün Körfəzdən dəstək qazanmaq üçün əvvəlki cəhdləri uğursuzluqla nəticələnib. Raisi may ayında helikopter qəzasında həlak olub.

Ola bilsin ki, İran planlaşdırılmış cavab tədbirlərinə başlamaq üçün İKT toplantısının nəticəsini gözləsin. Bununla belə, ABŞ dövlət katibi Antoni Blinken bazar ertəsindən başlayaraq İrandan bir sıra koordinasiyalı zərbələr gözlədiyini bildirib. Prezident Co Baydenin Vaşinqtonda milli təhlükəsizlik komandası ilə yerli vaxtla saat 14:15-də Tehran vaxtı ilə saat 22:00-da görüşməsi planlaşdırılır. O vaxta qədər İranın gecə hücumu planlaşdırıb- hazırlamadığı bəlli olacaq.

Bazar günü gec saatlarda Tehran hava limanı mülki təyyarələrin hərbi əməliyyatlarda tutula biləcəyindən narahat olaraq bir sıra gələn və gedən reysləri ləğv edib. 2020-ci ilin yanvarında ABŞ və İran arasında əvvəlki hərbi mübadilədə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) Tehrandan Kiyevə uçan Ukrayna mülki reysini səhvən vurub, təyyarədə olan 176 nəfərin hamısı həlak olub.

Bazar ertəsi Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının katibi Sergey Şoyqu İran rəhbərliyi, o cümlədən prezident Məsud Pezeşkian ilə danışıqlar aparmaq üçün Tehrana gəlib. Şoyqu Rusiyanın İranla müdafiə sahəsində əməkdaşlığının mərkəzi olaraq qalır. Rusiyanın təmkinli olmağa çağırdığına dair heç bir əlamət yoxdur. İran ABŞ-ın müttəfiqi İsrailə nəzarət edə bilməməsindən sonra planlaşdırılan raket zərbələrini regional asayişi bərpa etmək üçün zəruri kimi göstərməyə çalışır. Xarici diplomatlarla görüşdə xarici işlər naziri vəzifəsini icra edən Əli Baqiri deyib: “Bizim hamımızın Fələstin xalqının işğalı, köçürülməsi və soyqırımı qarşısında səssiz qalmamaq mənəvi borc və məsuliyyəti var”. O əlavə etdi: Şər və haqsızlıq qarşısında biganəlik və sakitləşmək bir növ əxlaqi səhlənkarlıqdır və şərin yayılmasına səbəb olur.

Həftəlik brifinqdə çıxış edən İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Nasser Kənani Tehrandan cavab tədbirlərinin qaçılmaz olduğunu deyib. “İran regionda sabitliyə çalışır, lakin bu, yalnız təcavüzkarı cəzalandırmaq və sionist rejimin [İsrailin] siyasi avantürizminə qarşı çəkindirmə vasitəsi yaratmaqla baş verəcək”, - deyə Kənani ABŞ-ı İsrailə dəstəyi dayandırmağa çağırıb. O, əlavə edib ki, beynəlxalq ictimaiyyət regionda sabitliyi təmin etmək üçün üzərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirə bilməyib və "təcavüzkarın cəzalandırılmasını" dəstəkləməlidir. O, həmçinin qeyd edib: "Terror sionist rejimin mahiyyətidir və bu rejimin sağ qalması dövlət terrorizminin yanaşmasını qoruyub saxlamaqdan asılıdır. Dünya bu cinayəti qəti şəkildə pisləməli, təcavüzkarın cəzalandırılmasını dəstəkləməli və hər cür hərəkətdən çəkinməlidir”.

Onun açıqlamaları İordaniya da daxil olmaqla Körfəz ölkələrinə ünvanlanıb. Bu dövlətlər aprelin 1-də İranın Dəməşqdəki konsulluğunda SEPAH komandirlərinin öldürülməsindən sonra İranın İsrailə hücumunun təsirini azaltmaq üçün bu il aprelin 13-dən Qərb dövlətləri ilə əməkdaşlıq edir.

İran daxilində ehtiyatlı olmağı tövsiyə edən və ya hətta ölkənin İsraildən istədiyini diplomatik yolla ala biləcəyini təklif edənlər, Hizbullah, Həmas, İraq yaraqlıları və Husilərin İsrailə hücumunu koordinasiya etmək lazım olduğunu iddia edən müxaliflərə Yəməndə və İranın özündə təslim oldular. Aprel ayında İran qərar qəbul etmək və qisas almağa başlamaq üçün 12 gün çəkdi. O, bu vaxtdan təkcə cavab hazırlamaq üçün deyil, həm də regional müharibəyə can atmadığını aydınlaşdırmaq üçün istifadə edib. Bu da öz növbəsində ABŞ-ı İsraili cavab addımlarında saxlamağa məcbur edib.

Hər iki tərəfdən cavabın miqyası ilə bağlı heç bir siqnal yoxdur. Lakin Haniyənin öldürülməsi ilə İranın cavabı arasında fasilə nə qədər uzun olarsa, münaqişənin nəticələrini azaltmaq üçün diplomatik vasitələrdən istifadə etmək üçün bir o qədər çox vaxt olur.

Bazar ertəsi SEPAH-ın yüksək komandiri Hüseyn Salami İsrailin “vaxtında cəzalandırılacağını” təkrar edərək, İsrailin öz məzarını qazdığını əlavə edib. Bu arada döyüşlər bazar ertəsi Qəzza zolağında və İsraillə Livanı ayıran Mavi Xəttdə davam edib.

Livanın Hizbullah qruplaşması səhər tezdən İsrailin şimalında pilotsuz təyyarə ilə hücum təşkil etdiyini və İsrail ordusunun iki İsrail əsgərinin yaralandığını bildirib. Livanın dövlət Milli Xəbər Agentliyi İsrailin pilotsuz uçan aparatının qəbiristanlığa endirdiyi zərbə nəticəsində bir feldşer də daxil olmaqla iki nəfərin həlak olub.
Qəzzada Fələstin rəsmiləri bildiriblər ki, İsrailin hava hücumu nəticəsində HƏMAS-ın idarə etdiyi Qəzza polisinin yardım karvanını mühafizə edən 5 əməkdaşı həlak olub. Mülki hədəflərə zərbələr bazar günü israillilərin Qəzzada iki məktəb və xəstəxana kompleksinə hücumu nəticəsində azı 30 nəfərin ölümündən sonra edilir. İsrail ordusu HƏMAS-ın məktəblərdəki komandanlıq mərkəzlərini vurduğunu və xəstəxanaya endirilən zərbə nəticəsində bir yaraqlının öldürüldüyünü bildirib. Heç bir təfərrüat və sübut təqdim edilməyib.
Son 10 aylıq döyüşlər ərzində HƏMAS-ın İsrail ərazisinə raket və minaatan hücumları təşkil etmək imkanları azalıb. Lakin bazar ertəsi Qəzzadan ən azı 15 mərmi atılıb, bir nəfər yaralanıb, İsrail ordusu bildirib.

Haniyənin öldürülməsi və onun nəticələrinin atəşkəs və Qəzza müharibəsində girovların və əsirlərin azad edilməsinə yönəlmiş beynəlxalq vasitəçili danışıqlara mənfi təsir göstərəcəyi gözlənilir. İsrail müdafiə strukturunda Netanyahunun siyasi səbəblərə görə danışıqlarla bağlı qərar verməkdən yayınması ilə bağlı narahatlıq artır.

V.VƏLI